Barış Manço, besteci, söz yazarı, şarkıcı, müzisyen, televizyon programcısı, sunucu ve gezgindi. Anadolu rock müziğinin öncü isimlerinden biri olarak 1960'lı yıllardan itibaren rock müziği ile Anadolu ezgilerini bir araya getiren çalışmalar yaptı. Uzun yıllar Kurtalan Ekspres ile çalışan Manço; Dağlar Dağlar, Kol Düğmeleri, Gülpembe, Dönence, Sarı Çizmeli Mehmet Ağa, Arkadaşım Eşek, Halil İbrahim Sofrası, Alla Beni Pulla Beni, Domates Biber Patlıcan ve Nane Limon Kabuğu gibi şarkıları seslendirdi. Müzik çalışmalarının yanı sıra 1988'de başlayan 7'den 77'ye programıyla televizyonculuk yaptı; program kapsamında dünyanın farklı bölgelerine yaptığı yolculukları izleyiciye aktardı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Barış Manço, 2 Ocak 1943 tarihinde İstanbul'un Üsküdar ilçesindeki Zeynep Kamil Hastanesi'nde doğdu. Babası İsmail Hakkı Manço, annesi Türk sanat müziği sanatçısı Rikkat Uyanık'tı. Ağabeyi Savaş Manço İkinci Dünya Savaşı sırasında doğmuştu. Ailesi ikinci oğullarına savaşın karşıtı olan “Barış” sözcüğünü ad olarak verdi; nüfus kaydındaki adı Mehmet Barış Manço'ydu. Oktay ve İnci Manço adlarında iki kardeşi daha vardı.

Anne ve babasının ayrılmasının ardından çocukluğunun önemli bir bölümünü babasının yanında geçirdi. İlköğrenimine Kadıköy Gazi Mustafa Kemal Paşa İlkokulunda başladı. Daha sonra Galatasaray Lisesi'nde öğrenim gördü. Babası İsmail Hakkı Manço'nun 4 Mayıs 1959 tarihinde ölümünün ardından Galatasaray Lisesinden ayrıldı ve lise öğrenimini Şişli Terakki Lisesinde tamamladı.

Çocukluk yıllarında yakın olduğu babaannesi Nimet Hanım'ı 1957 yılında kaybetti. Yıllar sonra sözlerini yazdığı Gülpembe, babaannesi Nimet Hanım'ın anısına ortaya çıkan şarkılardan biri oldu.

Müzikle küçük yaşlarda ilgilenmeye başladı. Galatasaray Lisesi'nde okurken 1958'de arkadaşlarıyla Kafadarlar adlı grubu kurdu. Sonradan ekonomist ve akademisyen olarak tanınan Asaf Savaş Akat da grubun saksofoncuları arasındaydı. Manço aynı yıl sahneye çıkmaya başladı; 1959'da Galatasaray Lisesinin konferans salonunda konser verdi.

Kafadarlar'ın ardından Harmoniler grubuyla çalıştı. 1962'de Grafson etiketiyle yayımlanan Twist in USA / The Jet, plak olarak yayımlanan ilk çalışmalarından biri oldu. Harmoniler döneminde Türk halk müziğinden Kızılcıklar Oldu mu? ve Urfa'nın Etrafı Dumanlı Dağlar gibi parçaları da dönemin Batı müziği anlayışıyla yorumladı.

Lise öğrenimini tamamladıktan sonra 1963 yılında Avrupa'ya gitti ve ağabeyi Savaş Manço'nun yaşadığı Belçika'ya yerleşti. Liège'deki Kraliyet Güzel Sanatlar Akademisinde resim, grafik, desen ve iç mimari alanlarında öğrenim gördü. Barış Manço Evi'nde sergilenen mezuniyet belgesine göre akademiyi dereceyle tamamladı. Avrupa'da bulunduğu yıllarda geçimini sağlamak için farklı işlerde çalışırken müzik çalışmalarını da sürdürdü.

Müzik Kariyeri

Avrupa Yılları ve İlk Plakları

Barış Manço, 1960'ların ortalarında Fransa ve Belçika'da müzik çalışmalarına devam etti. 1964'te Fransa'da Fransızca ve İngilizce kayıtlar yayımladı. 12 Ocak 1965 tarihinde Paris'teki Olympia'da sahne aldı. Bir süre Belçikalı ve Martinikli müzisyenlerden oluşan Les Mistigris grubuyla çalıştı; Avrupa'nın çeşitli şehirlerinde ve Türkiye'de konserler verdi.

1967'den sonra Türkiye'deki müzisyenlerle yeniden çalışmaya başladı. Kaygısızlar döneminde Mazhar Alanson, Fuat Güner ve farklı dönemlerde gruba katılan başka müzisyenlerle birlikte kayıtlar yaptı. Bu dönemin en bilinen çalışmalarından biri Kol Düğmeleri oldu. Bebek, Derule ve Kağızman gibi halk müziği kaynaklı eserleri de dönemin rock anlayışıyla yorumladı.

1970'te yayımladığı Dağlar Dağlar, geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı. Plağın kısa sürede yaklaşık 700 bin sattığı ve Manço'ya Platin Plak kazandırdığı dönemin kayıtlarında yer aldı. Bu çalışmanın ardından Türkiye'deki müzik kariyerini daha düzenli biçimde sürdürmeye başladı.

Moğollar ve Kurtalan Ekspres

1971'de Cahit Berkay, Engin Yörükoğlu ve diğer üyeleriyle dönemin Anadolu pop topluluklarından Moğollar'la çalıştı. Bu birliktelik sırasında İşte Hendek İşte Deve, Kâtip Arzuhalim Yaz Yâre Böyle ve Binboğanın Kızı gibi parçalar kaydedildi. Manço ile Moğolların birlikteliği uzun sürmedi.

1972'de, sonraki yıllarda müzik kariyerinin önemli bölümünde kendisine eşlik edecek Kurtalan Ekspres kuruldu. Grubun farklı dönemlerdeki kadrolarında Engin Yörükoğlu, Özkan Uğur, Fuat Güner, Celal Güven, Ahmet Güvenç, Bahadır Akkuzu ve başka müzisyenler yer aldı.

Aynı yıl askerlik görevine başlayan Barış Manço, Polatlı Topçu ve Füze Okulundaki eğitiminden sonra yedek subay olarak görev yaptı. Askerlik döneminde de müzik çalışmalarını tamamen bırakmadı. Bu yıllarda Ölüm Allah'ın Emri / Gamzedeyim Deva Bulmam, ardından Lambaya Püf De / Kalk Gidelim Küheylan ve Gönül Dağı / Hey Koca Topçu Genç Osman gibi plakları yayımlandı.

2023 ve 1970'lerin İkinci Yarısı

1975'te yayımlanan 2023, Barış Manço'nun uzunçalar formatındaki temel çalışmalarından biri oldu. Albümde 2023, Yine Yol Göründü Gurbete, Yol Verin Ağalar Beyler ve bölümler hâlindeki Baykoca Destanı gibi çalışmalar yer aldı. Albümün adı ve aynı adı taşıyan beste, Cumhuriyet'in 100. yılı olan 2023 tarihine gönderme yapıyordu.

Aynı yıl Oksal Pekmezoğlu'nun yönettiği Baba Bizi Eversene adlı sinema filminde başrol oynadı. Filmin müziklerinde de Kurtalan Ekspres ile birlikte çalıştı. Baba Bizi Eversene, oyuncu olarak başrol üstlendiği tek sinema filmi oldu.

1976'da uluslararası bir albüm hazırlamak amacıyla Belçika'ya gitti ve CBS ile anlaşarak İngilizce şarkılardan oluşan Baris Mancho albümünü kaydetti. Kurtalan Ekspres üyelerinin yanı sıra Georges Hayes Orchestra müzisyenlerinin de yer aldığı albüm Avrupa'da 1976'da yayımlandı; Türkiye baskısı daha sonra Nick the Chopper adıyla çıktı. Albüm bazı ülkelerde ilgi görse de Manço'nun Avrupa merkezli sürekli bir kariyer kurma hedefi gerçekleşmedi.

1979'da Kurtalan Ekspres ile Yeni Bir Gün albümünü yayımladı. Albümde Sarı Çizmeli Mehmet Ağa, Gesi Bağları, Aynalı Kemer, Yine Yol Göründü Gurbete ve Yeni Bir Gün gibi parçalar bulunuyordu.

1980'ler ve 1990'lar

1981'de Sözüm Meclisten Dışarı albümünü yayımladı. Gülpembe, Dönence, Alla Beni Pulla Beni, Ali Yazar Veli Bozar ve çocuklara yönelik Arkadaşım Eşek albümün bilinen parçaları arasındaydı.

1983'te Estağfurullah... Ne Haddimize! yayımlandı. Albümde Halil İbrahim Sofrası, Kazma ve yeniden düzenlenen Kol Düğmeleri gibi eserler yer aldı. Manço aynı dönemde Kazma ile Eurovision Şarkı Yarışması'nın Türkiye elemelerine katıldı ancak ön elemeyi geçemedi.

1985'te 24 Ayar, 1986'da Değmesin Yağlı Boya, 1988'de 30 Sanat Yılı Fulaksesuar Manço - Sahibinden İhtiyaçtan ve 1989'da Darısı Başınıza yayımlandı. Bu dönemde Gibi Gibi, Bugün Bayram, Unutamadım, Nane Limon Kabuğu, Domates Biber Patlıcan ve Kara Sevda gibi şarkılar repertuvarına katıldı.

1992'de Mega Manço, 1995'te Müsaadenizle Çocuklar albümlerini çıkardı. Kariyeri boyunca 200'ün üzerinde şarkı besteledi veya söz yazarı olarak katkıda bulundu. Barış Manço Evi kayıtlarına göre çalışmalarının bir bölümü Yunanca, Bulgarca, Arapça, Farsça, Kürtçe, Japonca, İbranice, Fransızca ve Felemenkçeye çevrildi ve farklı sanatçılar tarafından da seslendirildi. Kayıtlarda 12 altın ve bir platin albüm ya da kaset ödülü aldığı belirtilmektedir.

Televizyon Kariyeri

Barış Manço'nun uzun yıllar üzerinde çalıştığı televizyon projesi 7'den 77'ye, Ekim 1988'de TRT 1'de yayımlanmaya başladı. Çocuk ve aileye yönelik hazırlanan program müzik, söyleşi, gezi ve belgesel bölümlerini bir araya getiriyordu.

Programın çocukların konuk edildiği Adam Olacak Çocuk bölümü en çok bilinen bölümlerinden biri oldu. İkinci Kahvaltı, yaşlılarla yapılan sohbetlere; Dere Tepe Türkiye, Türkiye'nin farklı bölgelerine; Ekvatordan Kutuplara ise yurt dışı gezilerine ayrılmıştı.

7'den 77'ye, Haziran 1998'de 378. kez ekrana geldi. Program için gerçekleştirilen seyahatlerde Manço ve ekibi beş kıtada 100'den fazla farklı yöreye gitti ve yaklaşık 600 bin kilometre yol katetti. Bu nedenle zamanla müzik kariyerinin yanında gezgin ve televizyon programcısı kimliğiyle de tanındı.

Japonya Çalışmaları

Barış Manço'nun Japonya ile kurduğu ilişki 1990'larda müzik kariyerinin ayrı bir bölümünü oluşturdu. 1990'da Ertuğrul Fırkateyni'nin Japonya'ya gelişinin 100. yılı dolayısıyla düzenlenen Türk-Japon dostluk etkinlikleri kapsamında Japonya'ya gitti ve konser verdi.

1991'de Tokyo'daki Soka Üniversitesi İkeda Salonu'nda sahne aldı. Daisaku Ikeda ile kurduğu ilişki ve Japonya'daki konserleri sonraki yıllarda da sürdü. 1995'te Kurtalan Ekspres ile Japonya turnesine çıktı. Bu konserlerin kayıtlarından hazırlanan Live in Japan albümü 1996'da yayımlandı. Albümde Dönence, Domates Biber Patlıcan, Unutamadım, Gülpembe ve Dağlar Dağlar gibi şarkıların canlı kayıtları bulunuyordu.

Ailesi ve Özel Hayatı

Barış Manço, Belçika'da yaşadığı dönemde Marie-Claude ile evlendi. 31 Ocak 1970'te Liège'de yapılan bu evlilik aynı yıl sona erdi.

1970'lerin ortalarında tanıştığı Lale Manço ile 18 Temmuz 1978 tarihinde evlendi. Çiftin 19 Mayıs 1981 tarihinde Doğukan Manço, 24 Temmuz 1984 tarihinde ise Batıkan Manço adlı oğulları dünyaya geldi.

Moda'daki evi, plaklardan sahne kostümlerine, resim çalışmalarından antika koleksiyonuna kadar yaşamı boyunca biriktirdiği çok sayıda eşyayı barındırıyordu. Ailesinin de katkısıyla korunan ev, Kadıköy Belediyesi tarafından müzeye dönüştürüldü ve 9 Haziran 2010 tarihinde Barış Manço Evi adıyla ziyarete açıldı.

Siyasete Girişimi

Barış Manço, 1994 yerel seçimleri öncesinde Doğru Yol Partisi tarafından Kadıköy Belediye Başkanlığına aday gösterildi. Ancak sağlık sorunları nedeniyle seçimden önce adaylıktan çekildi. Böylece aktif siyaset çalışması kısa sürdü ve müzik ile televizyon çalışmalarına devam etti.

Ölümü

Barış Manço, 31 Ocak'ı 1 Şubat 1999'a bağlayan gece İstanbul Moda'daki evinde kalp krizi geçirdi. Siyami Ersek Göğüs Kalp ve Damar Cerrahisi Merkezine kaldırıldı ancak yapılan müdahalelere rağmen 1 Şubat 1999'da 56 yaşında hayatını kaybetti.

3 Şubat 1999 tarihinde Atatürk Kültür Merkezinde devlet töreni düzenlendi. Levent Camisi'nde kılınan cenaze namazının ardından Kanlıca'daki Mihrimah Sultan Mezarlığı'na defnedildi.

Ölümünden önce 40. sanat yılı için hazırladığı Mançoloji albümünü tamamlamıştı ancak albümün yayımlandığını göremedi. Çalışma 1999'da ölümünün ardından yayımlandı.

Ödülleri ve Unvanları

1991 - Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı unvanı
1991 - Hacettepe Üniversitesi Onursal Doktora unvanı
1991 - Soka Üniversitesi Uluslararası Kültür ve Barış Ödülü, Tokyo
1992 - Belçika Krallığı Leopold II Şövalyesi Nişanı
1992 - Fransa Kültür Bakanlığı Sanat ve Edebiyat Şövalyesi Nişanı
1994 - Kocaeli Üniversitesi Barış Diploması
1995 - Pamukkale Üniversitesi Onursal Doktora unvanı
1995 - Min-On Sanat Vakfı Yüksek Şeref Madalyası, Japonya
1997 - Liège'de Onursal Hemşehrilik Beratı