IV. Ağa Han, asıl adıyla Kerim el-Hüseynî (Karim al-Hussaini), Nizârî İsmailî Müslümanların 49. kalıtsal imamı, iş insanı ve hayırseverdi. Yaklaşık 67 yıl boyunca sürdürdüğü imamlığının yanı sıra kurduğu Ağa Han Kalkınma Ağı (Aga Khan Development Network - AKDN) aracılığıyla eğitim, sağlık, kültür, mimarlık ve ekonomik kalkınma alanlarında yürüttüğü uluslararası çalışmalarla tanındı.

IV. Ağa Han, 13 Aralık 1936 tarihinde Cenevre, İsviçre'de doğdu. Tam adı Kerim el-Hüseynî'dir. Babası Prens Ali Han, annesi İngiliz Joan Barbara Yarde-Buller'dır. Baba tarafından dedesi, Nizârî İsmailîlerin 48. imamı III. Ağa Han Sultan Muhammed Şah'tır.

Çocukluğunun bir bölümünü Kenya'nın Nairobi kentinde geçiren IV. Ağa Han, daha sonra eğitimine İsviçre'de devam etti. Institut Le Rosey'de öğrenim gördükten sonra Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Harvard Üniversitesi'ne girdi.

49. İsmailî İmamı Oluşu

Dedesi III. Ağa Han Sultan Muhammed Şah, 11 Temmuz 1957 tarihinde öldüğünde vasiyetinde torunu Kerim Ağa Han'ı kendisinden sonraki imam olarak belirlemişti. Böylece henüz 20 yaşında olan Kerim el-Hüseynî, Nizârî İsmailîlerin 49. imamı oldu ve IV. Ağa Han unvanını aldı.

İmamlığın babası Prens Ali Han yerine kendisine geçmesi, III. Ağa Han'ın vasiyetindeki halef tercihinin sonucuydu. Bu nedenle babasının oyuncu Rita Hayworth ile yaptığı evlilik yüzünden imamlığın kendisine verilmediği yönündeki yaygın anlatım kesin bir tarihsel neden olarak kabul edilmemektedir.

IV. Ağa Han, imam olduktan sonra dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan İsmailî topluluklarını ziyaret etmeye başladı. Değişen siyasi ve toplumsal koşullarda cemaatinin yaşadığı ülkelerin toplumsal hayatına katılması, eğitim düzeyinin yükseltilmesi ve yaşam koşullarının geliştirilmesi üzerinde durdu.

İmamlığının ilk yılındaki ziyaretlerinin ardından eğitimini tamamlamak için Harvard Üniversitesi'ne döndü ve 1959 yılında İslam tarihi alanındaki öğrenimini tamamlayarak mezun oldu.

Nizârî İsmailîlik ve Ağa Han Unvanı

Nizârî İsmailîlik, Şiî İslam'ın İsmailî kolunun günümüzdeki en büyük topluluğudur. İsmailî geleneğinde imamlık, Hz Muhammed'in kızı Hz. Fatıma ile Hz. Ali'nin soyundan devam eden kalıtsal bir manevi önderlik olarak kabul edilir. Nizârî İsmailîler, Ağa Hanları bu imamlık silsilesinin devamı olarak görürler.

“Ağa Han” unvanı ilk olarak 19. yüzyılda İran hükümdarı Feth Ali Şah Kaçar tarafından Nizârî İsmailîlerin 46. imamı Hasan Ali Şah'a verildi. Hasan Ali Şah daha sonra I. Ağa Han olarak anıldı. Onu oğlu II. Ağa Han Ali Şah ve torunu III. Ağa Han Sultan Muhammed Şah izledi. Kerim el-Hüseynî ise unvanı kullanan dördüncü imam olarak IV. Ağa Han adıyla tanındı.

Nizârî İsmailî toplulukları tarih boyunca Güney ve Orta Asya, Orta Doğu ve Doğu Afrika başta olmak üzere farklı bölgelerde yaşadı. 20. ve 21. yüzyıllardaki göçlerle Avrupa ve Kuzey Amerika'da da önemli İsmailî toplulukları oluştu.

Ağa Han Kalkınma Ağı

IV. Ağa Han, imamlığı boyunca dinî liderliğinin yanı sıra eğitim, sağlık, ekonomik kalkınma, kültür ve mimarlık alanlarında çok sayıda kurum oluşturdu. Bu kuruluşların önemli bir bölümü daha sonra Aga Khan Development Network (Ağa Han Kalkınma Ağı - AKDN) çatısı altında toplandı.

AKDN; eğitim, sağlık, kırsal kalkınma, kültürel miras, ekonomik kalkınma ve insani yardım alanlarında faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlardan oluşan bir ağ haline geldi. Kuruluşların hizmetlerinin yalnızca İsmailîlere değil, din veya köken ayrımı yapılmaksızın faaliyet gösterdikleri bölgelerdeki toplumlara yönelik olması temel ilkelerinden biri oldu.

Bu yapı içerisinde Aga Khan Foundation, Aga Khan University, Aga Khan Health Services, Aga Khan Education Services, Aga Khan Trust for Culture ve ekonomik kalkınmaya yönelik çeşitli kurumlar faaliyet gösterdi.

Ağa Han Mimarlık Ödülü

IV. Ağa Han, 1977 yılında Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü kurdu. Ödül, Müslüman toplumların ihtiyaçlarına ve yaşam koşullarına yönelik nitelikli mimarlık örneklerinin tanınması ve desteklenmesi amacıyla oluşturuldu.

Üç yıllık dönemler halinde verilen ödül; çağdaş mimarlık, toplumsal gelişim, konut, restorasyon, yeniden kullanım, peyzaj ve tarihî çevrenin korunması gibi geniş bir alandaki projeleri değerlendirmektedir. Zaman içinde dünyanın önde gelen mimarlık ödüllerinden biri haline geldi.

İslam Sanatı Koleksiyonu

IV. Ağa Han, İslam dünyasının sanat ve kültür mirasının korunmasına da önem verdi. Ailesinin koleksiyonları ve sonraki yıllarda gerçekleştirilen alımlarla oluşturulan Ağa Han koleksiyonu, farklı dönem ve coğrafyalardan İslam sanatı eserlerini bir araya getirdi.

Bu çalışmaların önemli sonuçlarından biri Kanada'nın Toronto kentinde kurulan Aga Khan Museum oldu. 2014 yılında açılan müzede İslam dünyasının farklı bölgelerinden sanat eserleri, el yazmaları, seramikler, tekstil ürünleri ve çeşitli tarihî eserler sergilenmektedir.

At Yetiştiriciliği

IV. Ağa Han, ailesinden gelen safkan yarış atı yetiştiriciliği geleneğini de sürdürdü. Avrupa'nın önde gelen at yetiştiricileri ve yarış atı sahiplerinden biri haline geldi. Yetiştirdiği ve sahip olduğu atlar İngiltere, Fransa ve İrlanda başta olmak üzere önemli yarışlarda çok sayıda başarı kazandı.

En ünlü yarış atlarından biri Shergar'dı. Shergar, 1981 yılında Epsom Derby'yi kazandıktan sonra dönemin en tanınmış yarış atlarından biri haline geldi. IV. Ağa Han'ın yetiştiricilik faaliyetleri daha sonraki yıllarda Sinndar, Dalakhani ve Sea the Stars gibi önemli yarış atlarıyla devam etti.

Evlilikleri ve Çocukları

IV. Ağa Han, ilk evliliğini 22 Ekim 1969 tarihinde İngiliz model Sarah Frances Croker-Poole ile Paris'te yaptı. Evliliğin ardından eşi Begüm Salimah Ağa Han adını aldı. Bu evlilikten Prenses Zehra Ağa Han, Prens Rahim Ağa Han ve Prens Hüseyin Ağa Han dünyaya geldi. Çift 1995 yılında boşandı.

IV. Ağa Han, ikinci evliliğini 30 Mayıs 1998 tarihinde Alman asıllı Gabriele zu Leiningen ile Fransa'daki Aiglemont'da yaptı. Eşi evlilikten sonra Begüm Inaara Ağa Han adını aldı. Bu evlilikten 7 Mart 2000 tarihinde Prens Aly Muhammed Ağa Han dünyaya geldi. Çift daha sonra ayrıldı ve uzun süren hukuki sürecin ardından evlilikleri sona erdi.

IV. Ağa Han'ın dört çocuğu vardır: Prenses Zehra Ağa Han, Prens Rahim Ağa Han, Prens Hüseyin Ağa Han ve Prens Aly Muhammed Ağa Han.

Ölümü

IV. Ağa Han, 4 Şubat 2025 tarihinde Portekiz'in başkenti Lizbon'da 88 yaşında öldü. Yaklaşık 67 yıl boyunca Nizârî İsmailîlerin imamlığını yürüttü.

Cenaze töreni 8 Şubat 2025 tarihinde Lizbon'daki İsmailî Merkezi'nde gerçekleştirildi. Ertesi gün Mısır'ın Asvan kentinde düzenlenen özel törenle toprağa verildi.

V. Ağa Han

IV. Ağa Han'ın ölümünün ardından vasiyeti açıldı ve büyük oğlu Prens Rahim Ağa Han, babasının belirlediği halefi olarak Nizârî İsmailîlerin 50. kalıtsal imamı ilan edildi. 12 Ekim 1971 doğumlu Rahim Ağa Han, 5 Şubat 2025 tarihinde V. Ağa Han unvanıyla imamlık görevini devraldı.

Böylece IV. Ağa Han'ın 11 Temmuz 1957'de başlayan ve yaklaşık 67 yıl süren imamlığı sona ererken, Nizârî İsmailî imamlığında V. Ağa Han dönemi başladı.