Türk kütüphaneci, eğitimci ve yazar. Türkiye'de modern kütüphaneciliğin gelişmesine öncülük eden isimlerden biri olan Adnan Ötüken, Millî Kütüphane'nin kuruluş çalışmalarını yürüttü ve kurumun ilk müdürü oldu. Türkiye'de üniversite düzeyinde kütüphanecilik eğitiminin başlamasında da önemli rol oynadı.

Adnan Ötüken, 1911 yılında Manastır'da doğmuştur. Tam adı Adnan Cahit Ötüken'dir. Babası Doktor Binbaşı Ali Naşit Bey, annesi Manastırlı avukat Yusuf Efendi'nin kızı Lütfiye Hanım'dır. Babası, I. Dünya Savaşı sırasında görev yaptığı Kafkas Cephesi'nde hayatını kaybetti. Babasının ölümünden sonra ailesiyle İstanbul'a taşındı. Kadıköy Osman Gazi Numune Mektebinde okuduktan sonra 1928 yılında Kadıköy Orta Mektebinden mezun oldu. 1931 yılında İstanbul Lisesini bitirdi. Ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde Türkoloji ve Fransızca öğrenimi gördü ve 1935 yılında mezun oldu.

Üniversite öğrenciliği sırasında bazı özel liselerde edebiyat öğretmenliği yaptı; daha sonra Almanya'da bulunduğu yıllarda Cumhuriyet Gazetesi için muhabirlik yaptı.

Adnan Ötüken, üniversiteyi bitirdiği 1935 yılında Prof. Helmut Ritter başkanlığında oluşturulan Kütüphaneler Tasnif Komisyonunun kâtipliğine atandı ve burada yaklaşık dokuz ay çalıştı. 1936 yılında edebiyat öğretmeni olarak Yozgat Lisesine atandı. Aynı yıl açılan sınavı kazanarak kütüphanecilik eğitimi almak üzere Almanya'ya gönderildi. Üniversitedeki bitirme çalışması için atasözlerini derlerken İstanbul'daki çeşitli kütüphanelerde çalışmış olması, kütüphanecilik alanıyla daha öğrencilik yıllarında tanışmasını sağlamıştı.

Adnan Ötüken, Cumhuriyet'in ilk yıllarında Batı ülkelerinin kütüphanecilik deneyimlerinden yararlanmak ve mesleki eğitim görmek amacıyla Avrupa'ya gönderilen kişiler arasında yer aldı. Berlin Devlet Kütüphanesinde kütüphanecilik eğitimi gördü; Leipzig'deki Deutsche Bücherei başta olmak üzere çeşitli Alman kütüphanelerinde mesleki inceleme ve uygulamalara katıldı.

1939 yılında Almanya'dan Türkiye'ye döndükten sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde asistanlığa atandı. Kısa süre sonra askere gitti. Askerlik hizmetinin ardından üniversitedeki görevine dönmedi ve 1 Ekim 1941 tarihinde Maarif Vekâleti Neşriyat Müdürlüğüne atandı. Yaklaşık beş buçuk yıl süren bu görevi sırasında yayıncılık çalışmalarının yanı sıra Millî Kütüphane'nin kurulması için girişimlerde bulundu.

Millî Kütüphane'yi kurma çalışmalarının kurumsal adımlarından biri Millî Kütüphane Hazırlık Bürosunun oluşturulması oldu. Adnan Ötüken, bu çalışmalara yoğunlaşabilmek amacıyla 21 Aralık 1946 tarihinde Neşriyat Müdürlüğünden ayrılarak Millî Kütüphane Hazırlık Bürosunun başına geçti. Büronun yeterli ödeneğinin bulunmaması üzerine yürütülen çalışmalar sonucunda 21 Şubat 1947 tarihinde Millî Kütüphaneye Yardım Derneği kuruldu.

Adnan Ötüken'in öncülüğünde yürütülen çalışmalar sonucunda Millî Kütüphane, 16 Ağustos 1948 tarihinde okuyucuların hizmetine açıldı. 23 Mart 1950 tarihinde kabul edilen 5632 sayılı Millî Kütüphane Kuruluşu Hakkında Kanun ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı bir kurum olarak yasal statü kazandı.

Adnan Ötüken, Millî Kütüphane'nin ilk müdürü olarak görev yaptı. 1957 yılında Bakanlık Başmüfettişi sıfatıyla Kültür Ataşesi ve Öğrenci Müfettişi olarak Almanya'ya gönderildi. Türkiye ile Almanya arasındaki kültürel ilişkiler alanındaki çalışmaları nedeniyle 1960 yılında Federal Almanya tarafından Birinci Sınıf Hizmet Nişanı ile ödüllendirildi. Aynı yıl Türkiye'ye döndüğünde yeniden Millî Kütüphane Müdürlüğüne atandı.

8 Nisan 1965 tarihinde Millî Eğitim Bakanlığında oluşturulan Kültür Müsteşarlığının ilk müsteşarı oldu. Bu görevi sırasında Millî Kütüphane'nin genel müdürlük statüsüne kavuşturulması, Millî Folklor Enstitüsünün kurulması ve opera ile balenin Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğünden ayrılarak ayrı bir genel müdürlük biçiminde örgütlenmesi çalışmalarında görev aldı. 1967 yılında Kültür Müsteşarlığından ayrıldı.

3 Ağustos 1967 tarihinde Ankara Yüksek Öğretmen Okuluna edebiyat öğretmeni olarak atandı. Bir dönem Kız Teknik Yüksek Öğretmen Okulunda da ders verdi. 1960 yılında ek görev olarak başladığı Ankara Namık Kemal Ortaokulundaki Almanca öğretmenliğini de sürdürdü. 1971 yılında Ankara Yüksek Öğretmen Okulundaki görevinden emekli oldu ve İstanbul'a yerleşti.

Adnan Ötüken, Türkiye'de kütüphaneciliğin meslek olarak gelişmesinin yanı sıra kütüphanecilik eğitiminin kurumsallaşması için de çalıştı. 1940'lı yıllarda Ankara'da kütüphanecilik kursları düzenledi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinde kütüphanecilik derslerinin başlamasında rol aldı. 1954-1955 öğretim yılında Kütüphanecilik Enstitüsü öğretime başladığında ilk derslerin önemli bir bölümünü verdi. Enstitünün ilk öğretim görevlisi olarak 1957 yılında Almanya'ya gidinceye kadar görevini sürdürdü.

1964 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde kütüphanecilik eğitiminin başlamasına da katkıda bulundu. Böylece Türkiye'de kütüphaneciliğin yalnızca uygulamaya dayalı bir meslek olarak değil, üniversite düzeyinde eğitim verilen bir alan olarak gelişmesinde etkili oldu.

1949 yılında kurulan Türk Kütüphaneciler Derneğinin kurucuları arasında yer aldı. Derneğin 1952 yılında yayımlanmaya başlayan Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteninin hazırlanmasında görev aldı. Millî Kütüphaneye Yardım Derneğinin yanı sıra Türk Kanser Savaş ve Araştırma Derneği, Ankara Filarmoni Derneği, Anıtkabir Derneği ve Topkapı Sarayı Müzesine Yardım Derneği gibi çeşitli kuruluşların çalışmalarına da katıldı.

Adnan Ötüken, Ankara Radyosunda uzun yıllar Kitap Saati adlı programı hazırlayıp sundu. Programın ilk yayını 4 Ocak 1942 tarihinde yapıldı. Programda kitapları tanıtarak dinleyicileri edebiyat ve yayın dünyasındaki gelişmeler hakkında bilgilendirdi. Almanya'ya görevlendirildiği 1957 yılında radyo çalışmalarını bıraktı.

Kütüphanecilik, bibliyografya, Türk dili ve yayıncılık üzerine kitap ve makaleler kaleme aldı. Bibliyotek Bilgisi ve Bibliyografi, Bibliyotekçinin El Kitabı, Klasikler Bibliyografyası, Türk Dilinin Başına Gelenler ve TRT İçin Türkçe Dersleri eserleri arasındadır. Millî Kütüphane'nin kuruluş sürecini ve Türkiye'deki kütüphanecilik eğitiminin gelişimini anlattığı çalışmaları, ölümünden sonra 1979 yılında Kütüphaneciliğimiz İçin adıyla yayımlandı.

Adnan Ötüken, 1936 yılında öğretmen Sabiha Aybar ile evlendi. 1940 yılında Deniz, 1945 yılında Yıldız adlı kızları dünyaya geldi.

Adnan Ötüken, 2 Mart 1972 tarihinde İstanbul'da geçirdiği kalp krizi sonucu 61 yaşında hayatını kaybetti.

Adnan Ötüken'in adı daha sonra Ankara'daki bir halk kütüphanesine verildi. Millî Kütüphane'nin 1983 yılında yeni binasına taşınmasının ardından eski binada hizmet vermeye başlayan İl Halk Kütüphanesi, 1985 yılında Adnan Ötüken'in anısına Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi adını aldı.

Kitapları:
1979 - Kütüphaneciliğimiz İçin: Millî Kütüphane Nasıl Kuruldu ve Türkiye'de Kütüphanecilik Öğretiminin Tarihçesi
1968 - Türk Dilinin Başına Gelenler
1968 - TRT İçin Türkçe Dersleri
1967 - Klasikler Bibliyografyası 1940-1966 (Bibliyografya Enstitüsü çalışanlarıyla)
1952 - Klasikler Bibliyografyası 1940-1950
1949 - Klasikler Bibliyografyası 1940-1948
1947-1948 - Bibliyotekçinin El Kitabı (2 cilt)
1947 - İstanbul Üniversitesi Yayınları Bibliyografyası 1933-1945 (Türker Acaroğlu ile)
1946 - Millî Kütüphane Kurulurken
1946 - Seçme Eserler Bibliyografyası: Radyoda Kitap Saati 1942-1945
1941 - Üniversite Yayınları Bibliyografyası 1933-1940
1940 - Bibliyotek Bilgisi ve Bibliyografi