Melbourne

Melbourne, Avustralya'nın Victoria eyaletinin başkenti ve en kalabalık şehridir ve Sidney'den sonra Avustralya'nın en kalabalık ikinci şehridir. Şehrin adı genellikle 2.453 kilometrekarelik bir alanı ifade eder ve 31 yerel yönetim bölgesinden oluşan bir kentsel kümelenmeyi kapsar.

2024 yılı itibarıyla şehrin nüfusu 5,35 milyon veya Avustralya nüfusunun %19'udur; sakinleri "Melburnlular" olarak bilinir. Melbourne bölgesi, 40.000 yıldan fazla bir süredir Victoria Aborjinlerine ev sahipliği yapmaktadır. Kulin ulusunun beş halkından, Melbourne'ü çevreleyen toprakların geleneksel koruyucuları Boonwurrung, Woiwurrung ve Wurundjeri halklarıdır. 1803'te, o zamanlar Yeni Güney Galler Kolonisi'nin bir parçası olan Port Phillip'te kısa ömürlü bir İngiliz ceza yerleşimi kuruldu.

Melbourne, 1835'te Van Diemen's Land'den (günümüzdeki Tazmanya) gelen özgür yerleşimcilerin gelişiyle kuruldu. 1837'de bir Kraliyet yerleşimi olarak kuruldu ve o zamanki Birleşik Krallık Başbakanı William Lamb, 2. Viscount Melbourne'ün adını aldı. 1847'de Kraliçe Victoria tarafından şehir ilan edilen Melbourne, 1851'de yeni ayrılan Victoria Kolonisi'nin başkenti oldu. 1850'lerdeki Victoria altın madeni arama çılgınlığı sırasında şehir, uzun bir büyüme dönemine girdi ve 1880'lerin sonlarına doğru Avustralya'nın ve dünyanın en büyük ve en zengin metropollerinden biri haline geldi. 1901'de Avustralya'nın federasyonundan sonra, Canberra 1927'de kalıcı başkent olana kadar Melbourne, yeni ulusun geçici hükûmet merkezi olarak hizmet verdi. Bugün Melbourne, kültürel açıdan çeşitlidir ve dünya şehirleri arasında yedinci en büyük yabancı doğumlu nüfusa sahiptir. Asya-Pasifik bölgesinde önde gelen bir finans merkezidir ve 2024 Küresel Finans Merkezleri Endeksi'nde küresel olarak 28. sırada yer almaktadır. Şehrin eklektik mimarisi, Dünya Mirası listesinde yer alan Kraliyet Sergi Binası gibi Victoria dönemi yapılarını dünyanın en yüksek gökdelenlerinden biriyle harmanlamaktadır. Diğer önemli yerler arasında Melbourne Kriket Sahası ve Victoria Ulusal Galerisi bulunmaktadır. Kültürel mirasıyla bilinen şehir, Avustralya kurallarına göre oynanan futbolun, Avustralya empresyonizminin ve Avustralya sinemasının doğuşuna ev sahipliği yapmış olup, sokak sanatı, canlı müzik ve tiyatro sahneleriyle de ünlüdür.

Avustralya Grand Prix'si ve Avustralya Açık gibi büyük yıllık spor etkinliklerine ev sahipliği yapan şehir, 1956 Yaz Olimpiyatları'na da ev sahipliği yapmıştır. Melbourne, 2010'lu yılların büyük bir bölümünde Economist'in ölçütlerine göre dünyanın en yaşanabilir şehri olarak sıralanmıştır. Melbourne Havalimanı, Avustralya'nın en işlek ikinci havalimanıdır ve Melbourne Limanı, ülkenin en işlek deniz limanıdır. Ana metropol demiryolu terminali Flinders Street istasyonu, ana bölgesel demiryolu ve karayolu otobüs terminali ise Southern Cross istasyonudur. Ayrıca Avustralya'nın en kapsamlı otoyol ağına ve dünyanın en büyük şehir içi tramvay ağına sahiptir.

Şehir adını Derbyshire kasabasının Melbourne köyünde evi bulunan Birleşik Krallık Başbakanı William Lamb, 2. Vikont Melbourne'den aldı. Kelimenin kökü Eski İngilizceye dayanır (mylla burne) ve "değirmen suyu" anlamına gelir.

Avrupalı yerleşimciler Melbourne'a ilk 1835 yılında arazi bulmakta zorluk çektikleri Tazmanya'dan geldiler (o zamanki adıyla Van Diemen'in Toprağı).

Bölgede daha önce yaşayan topluluk Kulin aborjinleriydi. 600,000 dönümlük bir alan için sekiz Wurundjeri temsilcileri ile anlaşma sağlanmasına rağmen, Avustralya'yı o dönem yöneten Yeni Güney Galler hükûmeti bu anlaşmayı feshedip yeni yerleşimcilerin masraflarını telafi etti. Sonuçta bölgede yerleşim yerli halkı umursamaksızın devam etti.

1851'de Victoria'daki Altına Hücum ismi verilen keşiften sonra Melbourne kenti hızla büyüdü. Sadece 14 yıl içinde Avustralya'nın en kalabalık kenti haline gelen kent, işlek limanı sayesinde yoğun bir göç aldı. Avrupa'dan ilk önemli göçleri İrlanda, İskoçya ve Almanya'dan alan Melbourne, aynı dönemde Çinlilerin de akınına uğradı.

19. yüzyılın sonuna doğru İtalyan ve Yunan göçleriyle Avrupalı nüfusu artan Melbourne, 1 Ocak 1901'de Avustralya'nın federasyonlaşması ile birlikte ilk genel parlamentoya da ev sahipliği yaparak başkent oldu. Bugün kentin kalbindeki Federation Square, federasyon ilanının 100. yılında hizmete açıldı.

1927'ye kadar başkent olarak kalan Melbourne, daha sonra Victoria eyaletinin başkentine dönüştü.

1956 Olimpiyat Oyunları, Melbourne için bir dönüm noktası oldu. İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki yapılanma hareketleri içinde özel önem verilen kent, güney yarım kürede düzenlenen ilk oyunlara, 22 Kasım-8 Aralık tarihleri arasında ev sahipliği yaptı. 72 ülkenin mücadele ettiği oyunlar için kent merkezinde tasarlanan Olimpik Park, organizasyonun kalbiydi. Merkezinde Melbourne Kriket Sahası'nın bulunduğu parkta yüzme yarışlarının yapıldığı havuz, Collingwood FC kulübünün tesislerine dönüşen West Pac Centre'nin içinde hâlen kullanımdadır. Aynı parkta Avustralya Açık'ın oynandığı Ulusal Tenis Merkezi kortları ve onun merkez kortu olan Rod Laver Arena bulunmaktadır.