William T. G. Morton (9 Ağustos 1819 – 15 Temmuz 1868), Amerikalı diş hekimi ve anestezi alanında çalışmalar yapan bir tıp araştırmacısıdır. 16 Ekim 1846 tarihinde Boston'daki Massachusetts General Hospital'da eter kullanılarak gerçekleştirilen cerrahi anestezi uygulamasını kamuoyu önünde başarıyla göstermesiyle tanınır. Bu gösteri, genel anestezinin cerrahi operasyonlarda yaygınlaşmasını sağlayan gelişmelerden biri olmuştur.

Çocukluğu ve Eğitimi

William T. G. Morton, tam adıyla William Thomas Green Morton, 9 Ağustos 1819 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'nin Massachusetts eyaletine bağlı Charlton kasabasında doğdu. Babası James Morton, annesi Rebecca Needham Morton'dur. Çocukluk yıllarını Massachusetts'te geçirdi.

İlk öğreniminin ardından Northfield ve Leicester akademilerinde eğitim gördü. 1836 yılında Boston'a giderek ticaret alanında çalışmaya başladı. Kâtiplik, satış temsilciliği ve çeşitli işlerde görev aldı.

1840 yılında Maryland eyaletinin Baltimore kentindeki Baltimore College of Dental Surgery'ye kaydoldu. Diş hekimliği eğitimi almaya başladı ancak öğrenimini tamamlamadan okuldan ayrıldı.

1844 yılında Harvard Üniversitesi Tıp Fakültesinde dersler almaya başladı. Burada kimya profesörü Charles Thomas Jackson'ın derslerine katıldı. Jackson'ın eterin kimyasal özellikleri ve solunmasının etkileri hakkındaki bilgileri, Morton'un daha sonraki anestezi çalışmalarında rol oynadı. William T. G. Morton, Harvard Üniversitesi'nde tıp eğitimini de tamamlamadı.

Diş Hekimliği Kariyeri

William T. G. Morton, 1842 yılında Connecticut eyaletinin Hartford kentinde çalışan diş hekimi Horace Wells ile tanıştı. İki diş hekimi, 1842-1843 yıllarında Boston'da ortak bir muayenehane işletti. Ancak ortaklık ekonomik nedenlerle 1843 yılında sona erdi. Horace Wells Hartford'a dönerken William T. G. Morton Boston'da çalışmaya devam etti.

19. yüzyılın ilk yarısında diş çekimleri ve cerrahi işlemler, etkili genel anestezi yöntemlerinin yaygın olarak kullanılmadığı koşullarda gerçekleştiriliyordu. Hastaların ameliyat ve diş çekimi sırasında yaşadığı ağrı, hekimlerin karşılaştığı başlıca sorunlardan biriydi.

William T. G. Morton, özellikle protez diş uygulamaları öncesinde gerekli olan diş çekimlerini hastalar için daha az ağrılı hâle getirecek yöntemler aramaya başladı. Bu amaçla farklı kimyasal maddelerin ağrı ve bilinç üzerindeki etkilerini araştırdı.

Anestezi Üzerine İlk Çalışmaları

William T. G. Morton'un eski ortağı Horace Wells, 1844 yılında azot protoksitin (güldürücü gaz) ağrı duyusunu azaltıcı etkisini araştırmaya başlamıştı. Wells, gazın etkisi altındayken diş çekimi yapılabileceğini gösteren deneyler gerçekleştirdi.

Ocak 1845'te Boston'da yapılan halka açık bir gösteride azot protoksit kullanılarak diş çekimi gerçekleştirildi. Ancak hasta işlem sırasında acı duyduğunu düşündüren tepkiler gösterince uygulama başarısız olarak değerlendirildi. Bu olayın ardından Wells'in yöntemine yönelik ilgi azaldı.

William T. G. Morton, eski ortağının çalışmalarından haberdardı. Harvard Üniversitesi'nde derslerine katıldığı kimyager Charles Thomas Jackson ile eterin özellikleri hakkında görüştü. Jackson, eterin solunmasının duyuları baskılayabileceğini biliyor ve bu maddenin kullanılmasına ilişkin bilgiler veriyordu.

William T. G. Morton, eterle çeşitli deneyler yapmaya başladı. Önce hayvanlar üzerinde denemelerde bulundu, ardından maddenin etkilerini kendi üzerinde araştırdı. Amacı, hastanın bilincini ve ağrı duyusunu geçici olarak baskılayarak diş çekiminin gerçekleştirilebilmesiydi.

Çalışmalarında dietil eter olarak bilinen, kolay buharlaşan ve solunduğunda merkezi sinir sistemi üzerinde baskılayıcı etki oluşturan kimyasal maddeyi kullandı. Dönemin uygulamalarında eterin miktarını kontrol etmek ve hastaya uygun biçimde solutmak önemli teknik sorunlardı.

İlk Başarılı Diş Çekimi Denemesi

30 Eylül 1846 tarihinde William T. G. Morton, Boston'daki muayenehanesine diş ağrısı şikâyetiyle gelen Ebenezer Hopkins Frost adlı hastaya eter uyguladı. Frost, eter buharını soluduktan sonra bilincini kaybetti ve Morton hastanın dişini çekti.

Frost, işlem sonrasında diş çekimi sırasında ağrı hissetmediğini bildirdi. Uygulama tanıkların huzurunda gerçekleştirildi ve 1 Ekim 1846 tarihinde Boston'daki gazetelerde haber olarak yayımlandı.

Bu gelişme, Boston'daki cerrahların ilgisini çekti. Massachusetts General Hospital'da görev yapan cerrah Henry Jacob Bigelow, yöntemin daha kapsamlı bir cerrahi operasyon sırasında denenmesi için girişimde bulundu.

Hastanenin cerrahlarından John Collins Warren da Morton'un geliştirdiği uygulamayı bir ameliyatta kullanmasına izin verdi. Böylece 16 Ekim 1846 tarihinde yapılacak gösterinin hazırlıkları başladı.

16 Ekim 1846: Eter Anestezisinin Cerrahide Gösterilmesi

16 Ekim 1846 tarihinde Boston'daki Massachusetts General Hospital'ın ameliyathanesinde, cerrahi anestezi tarihinin erken dönemindeki en çok belgelenen uygulamalardan biri gerçekleştirildi.

Boynunda tümör bulunan Edward Gilbert Abbott adlı hasta ameliyata alındı. Morton, hazırladığı inhalasyon düzeneği aracılığıyla hastaya eter buharı soluttu. Hasta anestezi altına girdikten sonra cerrah John Collins Warren, boynundaki tümöre yönelik operasyonu gerçekleştirdi.

Hasta, operasyon sırasında belirgin bir ağrı tepkisi göstermedi. Ameliyatın ardından kendisine ne hissettiği sorulduğunda boynunda hafif bir çizilme hissi yaşadığını belirtti.

Gösteriyi izleyen hekimler arasında cerrah Henry Jacob Bigelow da bulunuyordu. Bigelow, uygulamanın sonuçlarını değerlendirdi ve eter anestezisi hakkında bir makale hazırladı. Yazısı, 18 Kasım 1846 tarihinde Boston Medical and Surgical Journal dergisinde yayımlandı.

Ameliyatın yapıldığı salon daha sonra Ether Dome adıyla anılmaya başlandı. Massachusetts General Hospital bünyesinde korunan bu tarihî ameliyathane, anestezi tarihine ilişkin belgelerin ve eserlerin sergilendiği bir mekân olarak kullanılmaktadır.

16 Ekim tarihi, günümüzde Dünya Anestezi Günü olarak anılmaktadır.

Letheon ve Patent Girişimi

Başarılı ameliyat gösterisinden sonra William T. G. Morton, kullandığı anestezik maddenin kimyasal bileşimini ticari sır olarak korumaya çalıştı. Eter içeren hazırladığı karışıma Letheon adını verdi.

Letheon adı, Yunan mitolojisindeki unutkanlık nehri Lethe'den türetilmişti. William T. G. Morton, bu ad altında anestezi uygulamasının kullanım haklarını elde etmeyi amaçlıyordu.

27 Ekim 1846 tarihinde Charles Thomas Jackson ile birlikte patent başvurusunda bulundu. İki araştırmacıya 12 Kasım 1846 tarihinde 4848 numaralı Amerikan patenti verildi.

Ancak Letheon adıyla tanıtılan maddenin esas olarak eter olduğu kısa sürede anlaşıldı. Eter daha önce bilinen bir kimyasal maddeydi ve bu nedenle kullanımının tek bir kişiye ait ticari haklarla sınırlandırılması tıp çevrelerinde tartışmalara neden oldu.

William T. G. Morton, anestezi yönteminin geliştirilmesi ve tanıtılması karşılığında maddi kazanç sağlamayı amaçladı. Ancak patentten beklediği geliri elde edemedi. Eter anestezisi, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa'da başka hekimler tarafından da uygulanmaya başlandı.

Anestezinin Keşfi Üzerindeki Tartışmalar

William T. G. Morton'un 1846 yılındaki başarılı gösterisinin ardından, cerrahi anestezinin geliştirilmesinde öncelik hakkının kime ait olduğu konusunda uzun yıllar süren tartışmalar yaşandı.

Kimyager Charles Thomas Jackson, Morton'a eterin anestezik özellikleri hakkında bilgi verdiğini ve yöntemin geliştirilmesinde kendisinin belirleyici rol oynadığını savundu.

Diş hekimi Horace Wells ise 1844 yılında azot protoksit kullanarak ağrısız diş çekimi gerçekleştirdiğini belirterek anestezi uygulamasının daha önce kendi çalışmalarıyla başladığını ileri sürdü.

Amerikalı hekim Crawford Williamson Long, 30 Mart 1842 tarihinde Georgia eyaletinin Jefferson kasabasında eter kullanarak cerrahi operasyon gerçekleştirmişti. Long, hastası James Venable'ın boynundaki bir tümörü eter anestezisi altında çıkardı. Ancak çalışmalarının sonuçlarını 1849 yılına kadar bilimsel bir yayında duyurmadı.

Bu nedenle Morton, eteri cerrahi anestezide kullanan ilk kişi olarak kabul edilmez. Bununla birlikte 16 Ekim 1846 tarihindeki halka açık gösterisi ve ardından yayımlanan tıbbi raporlar, yöntemin uluslararası ölçekte tanınmasını sağladı.

Morton, Jackson, Wells ve Long arasındaki öncelik tartışmaları, 19. yüzyıl boyunca bilimsel yayınlara, resmî başvurulara ve hukuki girişimlere konu oldu.

Anestezinin Yaygınlaşması

Massachusetts General Hospital'daki gösteriden kısa süre sonra eter anestezisi başka hastanelerde de uygulanmaya başlandı. Boston'da yapılan ilk ameliyatları yeni denemeler izledi.

1846 yılının sonlarına doğru yöntem İngiltere'ye ulaştı. İngiliz diş hekimi James Robinson, Aralık 1846'da Londra'da eter kullanarak diş çekimi gerçekleştirdi. Aynı dönemde cerrah Robert Liston, Londra'daki University College Hospital'da eter anestezisi altında bacak amputasyonu yaptı.

Sonraki yıllarda eter anestezisi Avrupa'nın farklı ülkelerinde ve Amerika Birleşik Devletleri'nde kullanılmaya başlandı. Ameliyat sırasında ağrının kontrol edilebilmesi, cerrahların daha uzun ve kapsamlı operasyonlar gerçekleştirmesine olanak tanıdı.

1847 yılında İskoç hekim James Young Simpson, kloroformun anestezik etkilerini araştırarak bu maddenin cerrahide ve doğum uygulamalarında kullanılmasını sağladı. Böylece etere alternatif genel anestezi yöntemleri geliştirilmeye başlandı.

Patent ve Maddi Haklar Mücadelesi

Morton, eter anestezisinin başarılı biçimde tanıtılmasının ardından Amerika Birleşik Devletleri Kongresine başvurarak çalışmalarının karşılığında maddi ödül verilmesini istedi.

1847 yılından itibaren Boston'daki bazı hekimler ve cerrahlar Morton'un desteklenmesi amacıyla girişimlerde bulundu. Kongrede anestezinin geliştirilmesine katkıda bulunan kişiye 200.000 dolar ödenmesini öngören teklifler gündeme geldi. Ancak buluşun önceliğine ilişkin anlaşmazlıklar nedeniyle bu girişimler sonuçlanmadı.

Morton, sonraki yıllarda da Kongreye başvurularda bulundu. Charles Thomas Jackson, Horace Wells ve Crawford Williamson Long adına ileri sürülen hak talepleri, kendisinin tek başına buluş sahibi olarak kabul edilmesini engelledi.

Fransız Bilimler Akademisi, eter anestezisi alanındaki çalışmaları nedeniyle Morton ve Jackson'ı ödüllendirdi. Morton ayrıca İsveç ve Rusya'dan nişanlarla onurlandırıldı.

Massachusetts General Hospital yöneticileri, eter anestezisinin tanıtılmasındaki rolü nedeniyle Morton'a 1.000 dolar değerinde gümüş bir kutu sundu.

Bütün bu girişimlere rağmen Morton, yaşamı boyunca Amerikan Kongresinden talep ettiği maddi karşılığı elde edemedi.

Amerikan İç Savaşı Dönemindeki Çalışmaları

1861 yılında başlayan Amerikan İç Savaşı sırasında eter ve diğer anestezik maddeler, yaralı askerlerin cerrahi tedavisinde kullanılmaya başlandı.

Morton, savaş yıllarında Birlik Ordusu'na bağlı Potomac Ordusu'nun sağlık çalışmalarına gönüllü olarak katıldı. Askerî hastanelerde ve savaş alanındaki cerrahi müdahalelerde eter anestezisi uyguladı.

Fredericksburg ve Chancellorsville muharebeleriyle bağlantılı sağlık hizmetlerinde görev aldı. Savaş sırasında yaralı askerlerin ameliyatlarında eter kullanımına ilişkin deneyimlerini sürdürdü.

Bu dönemde anestezi, savaş yaralanmalarının tedavisinde gerçekleştirilen amputasyonlar ve diğer operasyonlarda kullanılmaktaydı.

Ailesi ve Özel Hayatı

William T. G. Morton, 1843 yılında Elizabeth Whitman ile evlendi. 5 çocuğu oldu. Evliliğinin ardından Boston'daki diş hekimliği çalışmalarını sürdürdü.

Çocuklarından William James Morton, daha sonra hekim oldu. Elektrik akımının tıbbi uygulamaları ve radyoloji alanlarında çalışmalar yaptı.

Morton, yaşamının ilerleyen dönemlerinde Massachusetts eyaletindeki Wellesley'de tarım ve hayvancılıkla ilgilendi. Sığır yetiştiriciliği ve hayvan ithalatıyla uğraştı.

Anestezinin geliştirilmesine ilişkin patent, öncelik ve maddi tazminat anlaşmazlıkları, hayatının son yıllarında da devam etti.

Ölümü

William T. G. Morton, 15 Temmuz 1868 tarihinde New York'ta 48 yaşında hayatını kaybetti. Ölümüne beyin damarlarıyla ilgili ani bir rahatsızlık neden oldu.

Cenazesi Massachusetts eyaletindeki Cambridge ve Watertown arasında yer alan Mount Auburn Mezarlığı'na defnedildi.

Mezarının üzerine, cerrahi anestezinin geliştirilmesindeki çalışmalarını anlatan bir anıt dikildi. Boston'daki Public Garden'da bulunan Ether Monument adlı anıt da 1846 yılında eter anestezisinin başarıyla uygulanmasını anmak amacıyla yapıldı.

Massachusetts General Hospital'daki Ether Dome ise 1846 yılındaki ameliyat gösteriminin gerçekleştirildiği tarihî mekân olarak korunmaktadır.

Başlıca Çalışmaları

1842-1843 - Horace Wells ile Boston'da diş hekimliği ortaklığı
1844 - Harvard Üniversitesi Tıp Fakültesinde kimya ve tıp derslerine katılması
1846 - Eterin anestezik etkileri üzerine deneyler
30 Eylül 1846 - Ebenezer Hopkins Frost adlı hastanın eter anestezisi altında dişinin çekilmesi
16 Ekim 1846 - Massachusetts General Hospital'da eter anestezisinin cerrahi operasyon sırasında halka açık biçimde gösterilmesi
27 Ekim 1846 - Charles Thomas Jackson ile anestezi yöntemi için patent başvurusu
12 Kasım 1846 - Eter anestezisi uygulamasına ilişkin 4848 numaralı Amerikan patentinin alınması
1847 - Anestezi çalışmalarına karşılık maddi ödül verilmesi amacıyla Amerikan Kongresine yapılan girişimler
1862 ve sonrası - Amerikan İç Savaşı sırasında yaralı askerlerin cerrahi tedavisinde eter anestezisi uygulanması

Ödülleri ve Onurlandırmaları

1840'lı yıllar - Fransız Bilimler Akademisi, Montyon Ödülü; eter anestezisi üzerine çalışmaları nedeniyle Charles Thomas Jackson ile paylaştırılan ödül
1852 - Baltimore'daki Washington University of Medicine tarafından verilen fahri tıp doktorluğu
- İsveç Vasa Nişanı
- Rusya Aziz Vladimir Nişanı
- Massachusetts General Hospital tarafından sunulan 1.000 dolar değerindeki gümüş kutu


Kaynak:Biyografiler.com