Plutarch, MS. 46 ila 119 yılları arasında yaşadığı düşünülen Yunan tarihçi, biyografi ve deneme yazarıdır.

Plutarch, yaklaşık MS 46 yılında Antik Yunan’ın Delfi’nin yaklaşık 35 km doğusunda bulunan Boeotia bölgesindeki Chaeronea kentinde iyi bir ailede doğmuştur. Tam adı Mestrius Plutarchus'dur. Antik Yunan’ın en önemli tarihçi, biyografi yazarı ve filozoflarından biri olan Plutarch, özellikle ünlü kişilerin hayatlarını karşılaştırmalı olarak ele aldığı eserleriyle tanınmaktadır.

Plutarch, iyi bir eğitim alarak Atina’da Platon'un Akademisinde felsefe öğrenimi gördü ve özellikle Platoncu düşünceden etkilendi. Hayatı boyunca hem Yunan hem de Roma dünyasında saygı gören bir entelektüel olarak öne çıktı. Aynı zamanda dini görevler üstlenmiş ve Delphi’de Apollon Tapınağı’nda rahip olarak hizmet etmiştir. Sürekli okuyarak kendini geliştirmiş, İtalya'da Roma ve kuzey İtalya, Mısır ve Anadolu’yu da ziyaret etmiştir. Her gittiği yerde araştırmalar yapmış, edindiği bilgileri insanlara konuşmalar yaparak aktarmıştır.

Plutarch, ciltlerce eser yazmış olduğu belirtilmektedir. Lampria Katalogu adlı bir antik katalog listesinde 227 eseri olduğu bildirilmiştir. Elimize geçen eserleri Paralel Yaşamlar ve Moralia adlı iki toplanmış eserdir.

Elimize geçen Paralel Yaşamlar eserinde 23 çiftin yaşamları ve 4 tane de çift olmadan tek kişi olarak incelenen yaşam bulunmaktadır:
Bunlar; Solon, Themistokles, Aristides, Perikles, Alkibiades, Nicias, Demosthenes, Philopoemen, Timoleon, Sirakuzalı Dion, Büyük İskender, Epiruslu Pyrrhus, Romulus, Numa Pompilius, Coriolanus, Aemilius Paullus, Tiberius Gracchus, Gaius Gracchus, Gaius Marius, Sulla, Sertorius, Lucullus, Pompey, Jül Sezar, Marcus Tullius Cicero, Marcus Antonius ve Marcus Junius Brutus.

En önemli eseri olan Parallel Lives (Paralel Yaşamlar), Plutarch’un ününü kalıcı hale getirmiştir. Bu eserde Büyük İskender, Julius Caesar ve Theseus gibi Yunan ve Roma tarihinin önemli figürlerinin hayatlarını karşılaştırmalı olarak anlatmıştır. Bu yaklaşım, sadece tarihsel olayları değil, aynı zamanda karakter ve ahlaki değerleri de analiz etmesi açısından dikkat çekicidir.

Bunun yanı sıra Moralia adlı eseri, etik, siyaset, din ve günlük yaşam üzerine yazılmış denemelerden oluşur. Plutarch, eserlerinde insan doğasını, erdemi ve liderliği anlamaya yönelik derin gözlemler sunmuştur.

Plutarch, yüksek mevkilerdeki Romalılarla yakından ilişki kurmasına ve Roma'da onur kazanmasına rağmen kendi şehrine ve bölgesinin basit yaşayışına bağlılığını kaybetmemiştir. Roma'yla kuzey İtalya'dan başka ancak Mısır ile Anadolu'da seyahat yapmıştır. Sart ve Efes'te konferanslar verdiği bilinmektedir. Halbuki isteseydi Roma'da büyük bir idareci rolü oynayabilir yahut uzun gezilere çıkabilirdi. Roma dünyasında unlu bir yazar olduğu halde şehrini ve bölgesini sevmeyi ahlak borcu saymıştır. Bu nedenle Khaironeia'da yapıt denetmeni ve arkhont olmakla yetinip daha yüksek idareci görevleri almadı.

Atina ve Roma’da yaşayabilecek düzeyde iken Khaironeia’da kalmayı tercih etmiştir. Böylelikle memleketinin adını tüm dünyaya duyurmuştur.

Memleketinde en yüksek makamlara getirilmiştir. O dönem Roma istilası altındaki Khaironeia adına birçok kez Roma’ya elçi olarak gönderilmiştir. Bu ziyaretleri sırasında dönemin egemen ve saygın kesimleri ile tanışabilmiştir. Bilgi ve erdemi ile imparatorları dahi etkilemiştir. Yunan kültürünü temsil eden biri olarak saygılarını kazanmıştır. Suda ansiklopedisine göre konsül ünvanı verilmiştir ve İllyria valilerine de eyaletlerini yönetmede öğütlerini dinlemeleri buyurulmuştur. Hadrianus ise Plutarkhos’u Akhaia eyaletine procurator atamıştır.

Plutarch, kendi şehri Chaeronea'ya çekildiği zaman şehir gençlerinin eğitimi ile yakından ilgilendiği bilinmektedir. Chaeronea şehrinde Atina'da Platon'un Akademia'sina benzer bir okul kurmuştur. Bu okulda verdiği dersler ve öğrencileriyle yaptığı konuşmaların birçoğunun zamanımıza gelen Plutarkhos denemelerinin köklerinde olduğu kabul edilmektedir. Bu okulun Sokrates ve Platon ile bilimsel ilişkileri olduğunu göstermek için onların doğum günleri için tören yapılırdı. Okulun hiçbir kamu yardımı sağlanmadan ve özel bir örgüt yapısı kurulmadan MS 3. yüzyıl sonlarına kadar devam ettiği bilinmektedir.

Plutarch, yaklaşık MS 119 yılında doğduğu şehir Chaeronea’da hayatını 73 yaşında kaybetmiştir. Yazdığı eserler, yüzyıllar boyunca hem tarih hem de edebiyat alanında büyük etki yaratmış; özellikle William Shakespeare gibi yazarlar üzerinde derin izler bırakmıştır. İngiliz tiyatro yazarı William Shakespeare yazdığı büyük trajedilerden Julius Caesar, Coriolanus ve Antonius ve Kleopatra adlı eserlerinin uyarlama kaynağı doğrudan doğruya Plutarch'un Paralel Yaşamlar eseridir.

17ve 18. yüzyıllarda Alman edebiyat hayatında çok büyük etkileri olmuştur. Almanya'da 18. yüzyılın sonlarında gelişen Fırtına ve Coşku (Sturm und Drang) akımı, özellikle Franz Schiller, Plutarch'tan çok etkilenmişlerdir.

MS 70'de Plutarch, Cheroneali Timossena adında bir kadınla evlilik yaptı. Bu evlikten dördü erkek 5 çocukları oldu. Bunlardan ikisi erkek biri kız olmak üzere üçü çocukken öldü. Yaşayan, Plutarch II, Autobulus adlarında çocukları vardı.

Plutarch antik Yunan geleneğini ve bu geleneğin bıraktığı anıtları sevip saydığı açıktır. Denemelerinde Yunanların "en soylu, tanrıların en çok sevdiği ulus" olduğuna inandığını bildirmiş ve bu inancıyla hem kendi Yunan ülkesinde hem de Romalılar elinde bulunan diğer ülkelerde Yunan kültürüne sevgi ve saygının canlanmasına çok yardım ettiği aşikardır.

Plutarch pagan tanrılarına bağlılığını hayati boyunca korumuştur. Fakat dinsel bakımdan hiçbir zaman tutucu olmamış ve eserlerinde devamlı düşünce aydınlığı göstermiştir.

Ancak yaşlılık çağlarında hazırladığı denemelerinde pagan inanışlarının daha gizemli etkileri altına girmiş olduğu görülmektedir. Plutarch'un Delhi'de önemli olarak tapılan tanrı Apollon'a bağlanmış; onun Delfi'deki rahipleriyle yakın ilişki kurmuş olduğu bilinmektedir. MS 95 yılından sonra, ta ölünceye kadar geçerli olarak, Delfi Apollon rahipliği görevi almıştır. Roma İmparatoru Trajan döneminde Apollon'a ve Delfi tapınağına verilen önemin Plutarkhos'un etkisinde olduğu iddia edilmiştir. Plutarch'un Delfi için yaptıklarına karşılık tapınakta Plutarch adına bir anıt dikildiği bu anıt yazıtının bulunmasıyla anlaşılmıştır. Bulunan bu yazıtta "Amphiktyonların kararına uygun olarak Delfililer Khaironeialılarla birlikte Plutarch adına bu yontuyu yaptılar" denilmektedir.