Lawrence of Arabia (1962) filmindeki Arabistanlı Lawrence rolüyle sinema tarihinin en unutulmaz performanslarından birine imza atan İrlanda kökenli İngiliz oyuncu.

Peter O'Toole, tiyatro ve sinemada yaklaşık altmış yıl boyunca çalışan, özellikle güçlü sahne varlığı, etkileyici sesi ve sıra dışı oyunculuk tarzıyla tanınan İngiliz-İrlandalı oyuncudur. Uluslararası şöhretini David Lean tarafından yönetilen 1962 yapımı Lawrence of Arabia filminde Arabistanlı Lawrence’ı canlandırarak kazanan Peter O'Toole, bu rolle sinema tarihinin en ikonik performanslarından birine imza attı. Kariyeri boyunca sekiz kez Akademi Ödülüne aday gösterilmesine rağmen rekabetçi Oscar kazanamaması uzun yıllar dikkat çekti; 2003 yılında kendisine Akademi Onur Ödülü verildi. Becket, The Lion in Winter, Goodbye, Mr. Chips, The Ruling Class, My Favorite Year ve Venus gibi filmlerdeki performanslarıyla hem klasik Hollywood hem de İngiliz oyunculuk geleneğinin en güçlü isimlerinden biri kabul edildi.

Çocukluğu ve Ailesi

Peter O'Toole, 2 Ağustos 1932 tarihinde Leeds, İngiltere’de doğdu. Babası Patrick Joseph O'Toole İrlandalı bir bahisçi ve metal kaplama işçisiydi; annesi Constance Jane Ferguson ise İskoç kökenliydi. Ailesinin İrlanda bağlantıları nedeniyle Peter O'Toole kendisini hayatı boyunca güçlü biçimde İrlandalı kimliğiyle ilişkilendirdi.

Çocukluğunun önemli bir bölümü Leeds çevresinde geçti. Katolik okullarında eğitim gördü. Genç yaşlarında düzenli bir akademik kariyerden çok gazetecilik ve sahne sanatlarına ilgi duydu. Henüz gençken Yorkshire Evening Post gazetesinde fotoğrafçı ve muhabir olarak çalışmaya başladı. Muhabir olmayı başarsa da tiyatroyu keşfetti ve 17 yaşında sahneye ilk kez çıktı. Bu dönem ona farklı insanları gözlemleme ve hikâye anlatımını öğrenme fırsatı verdi.

Kraliyet Donanması ve Oyunculuğa Yönelişi

Peter O'Toole, gençliğinde zorunlu askerlik hizmeti kapsamında Kraliyet Donanmasında İki yıl boyunca görev yaptı. Donanmada geçirdiği dönem, onun disiplinli bir yaşamla tanışmasını sağladı ancak asıl ilgisinin oyunculukta olduğuna daha fazla ikna olmasına da yol açtı.

Askerlik sonrası profesyonel oyunculuk eğitimi almak için Royal Academy of Dramatic Arta kabul edildi. Burada ileride İngiliz tiyatro ve sinemasının önemli isimleri olacak Albert Finney, Alan Bates ve Richard Harris gibi oyuncularla aynı dönemde eğitim gördü. Sahne eğitimi, onun ses kullanımı, Shakespeare yorumu ve karakter oluşturma teknikleri üzerinde derin bir etki bıraktı.

Tiyatro Kariyerinin Başlangıcı

Peter O'Toole, profesyonel kariyerine ağırlıklı olarak tiyatroda başladı. Bristol Old Vic topluluğunda çalıştı ve klasik repertuvarda birçok önemli rol üstlendi. William Shakespeare’in oyunları, onun sahne üzerindeki fiziksel enerjisini ve güçlü ses kullanımını göstermesi açısından önemliydi.

Daha sonra Royal Shakespeare Company ve çeşitli Londra sahnelerinde yer aldı. Özellikle Hamlet, The Taming of the Shrew, The Merchant of Venice ve King Lear gibi eserlerdeki performanslarıyla dikkat çekti. Tiyatronun, sinemadaki oyunculuğunun da temelini oluşturduğunu sık sık dile getirdi.

Lawrence of Arabia ile Büyük Çıkış

Peter O'Toole’un hayatını değiştiren rol, 1962 yılında David Lean tarafından yönetilen Lawrence of Arabia filminde geldi. Filmde Birinci Dünya Savaşı sırasında Arap Yarımadası’nda görev yapan İngiliz subayı Arabistanlı Lawrence’ı canlandırdı.

Rol başlangıçta farklı oyuncular için düşünülmüş olsa da Peter O'Toole’un fiziksel görünümü, sıra dışı yüz hatları, belirgin mavi gözleri ve yoğun oyunculuk tarzı filmin yaratıcı ekibini etkiledi. Çöl çekimlerinin zorlu koşulları altında gerçekleştirilen film, hem teknik hem de oyunculuk açısından dönemin en iddialı prodüksiyonlarından biri oldu.

Lawrence of Arabia, Peter O'Toole’u bir anda uluslararası yıldız hâline getirdi. Filmdeki performansıyla ilk kez Akademi Ödülüne aday gösterildi. Film, daha sonra sinema tarihinin en önemli epik yapımlarından biri olarak kabul edildi ve Peter O'Toole’un kariyerini kalıcı biçimde tanımlayan yapım oldu.

Becket

Peter O'Toole, 1964 yapımı Becket filminde İngiltere Kralı II. Henry’yi canlandırdı. Başrolde Richard Burton tarafından canlandırılan Thomas Becket ile kral arasındaki dostluk, güç mücadelesi ve çatışma filmin merkezini oluşturuyordu.

Peter O'Toole’un güçlü, öfkeli ve aynı zamanda duygusal kral yorumu büyük beğeni topladı. Bu rolle ikinci kez Akademi Ödülüne aday gösterildi. Film, onun yalnızca egzotik veya romantik kahramanları değil, tarihsel karakterleri de derinlikli biçimde oynayabildiğini gösterdi.

The Lion in Winter

Peter O'Toole, 1968 yapımı The Lion in Winter filminde II. Henry rolüne yeniden döndü. Bu kez karşısında Katharine Hepburn tarafından canlandırılan Aquitaine'li Eleanor vardı.

Film, kraliyet ailesi içindeki iktidar, miras ve evlilik çatışmalarını sert diyaloglarla ele aldı. Peter O'Toole, karakterin daha yaşlı ve yıpranmış hâlini oynarken teatral gücünü sinemaya taşıdı. Performansı ona bir kez daha Akademi Ödülü adaylığı kazandırdı.

Goodbye, Mr. Chips

1969 yılında Peter O'Toole, Goodbye, Mr. Chips filminde içine kapanık öğretmen Arthur Chipping karakterini canlandırdı. Film, bir öğretmenin gençliğinden yaşlılığına kadar uzanan yaşamını ve öğrencileriyle kurduğu bağı anlatıyordu.

Bu rol, Peter O'Toole’un daha gösterişli ve fiziksel karakterlerinden farklı olarak daha sakin, duygusal ve içe dönük bir performans gerektiriyordu. Oyuncu bu filmle yeniden Akademi Ödülüne aday gösterildi ve dramatik çeşitliliğini bir kez daha kanıtladı.

The Ruling Class

1972 yapımı The Ruling Class, Peter O'Toole’un en sıra dışı filmlerinden biri oldu. Filmde kendisini önce Hz. İsa, daha sonra ise Jack the Ripper sanan eksantrik bir İngiliz aristokratını canlandırdı.

Kara mizah, sınıf eleştirisi ve psikolojik dramı bir araya getiren film, gösterime girdiği dönemde alışılmadık yapısıyla dikkat çekti. Peter O'Toole’un teatral, kontrolsüz görünen ancak teknik açıdan son derece hesaplı performansı ona bir başka Akademi Ödülü adaylığı kazandırdı.

1970'lerdeki Kariyeri ve Sağlık Sorunları

Peter O'Toole, 1970’lerde yoğun biçimde çalışmaya devam etti. Man of La Mancha, Rosebud ve The Stunt Man gibi yapımlarda yer aldı. Ancak aynı dönemde uzun yıllar süren yoğun alkol tüketimi ve sağlık sorunları kariyerini etkiledi.

1970’lerin ortalarında ciddi mide ve pankreas rahatsızlıkları yaşadı. Büyük bir ameliyat geçirdi ve pankreasının önemli bölümü ile midesinin bir kısmı alındı. Bu dönemden sonra alkol tüketimini büyük ölçüde bıraktı ve yaşam tarzını değiştirdi.

The Stunt Man

1980 yapımı The Stunt Man, Peter O'Toole’un kariyerinde güçlü bir geri dönüş olarak değerlendirildi. Filmde eksantrik ve manipülatif yönetmen Eli Cross karakterini canlandırdı.

Gerçeklik ile sinema arasındaki sınırları bulanıklaştıran yapımda Peter O'Toole’un karizmatik, tehditkâr ve mizahi performansı öne çıktı. Filmdeki rolüyle bir kez daha Akademi Ödülüne aday gösterildi.

My Favorite Year

1982 yapımı My Favorite Year filminde Peter O'Toole, geçmişte büyük bir yıldız olmuş ancak artık alkol sorunları ve özel hayatındaki düzensizliklerle mücadele eden Alan Swann karakterini canlandırdı.

Karakter, bir ölçüde klasik Hollywood yıldızlarının ve Peter O'Tooleun kendi kamuoyu imajının parodisi niteliğindeydi. Hem komedi hem de dram unsurlarını taşıyan performans, ona bir başka Akademi Ödülü adaylığı kazandırdı.

Televizyon Çalışmaları

Peter O'Toole, sinema ve tiyatronun yanı sıra televizyon projelerinde de yer aldı. 1981 yapımı Masada ve 1999 yapımı Joan of Arc gibi televizyon yapımlarında dikkat çekici karakterler canlandırdı.

2000’li yıllarda Hitler: The Rise of Evil adlı televizyon yapımında Alman Cumhurbaşkanı Paul von Hindenburg rolünü üstlendi. Bu performansıyla televizyon eleştirmenlerinden olumlu yorumlar aldı.

Venus ile Son Büyük Başarısı

Peter O'Toole, 2006 yapımı Venus filminde yaşlı oyuncu Maurice Russell karakterini canlandırdı. Film, yaşlılık, yalnızlık, arzu ve ölüm düşüncesini mizahi ve duygusal bir dille ele alıyordu.

Peter O'Toole’un performansı kariyerinin en güçlü geç dönem çalışmalarından biri olarak değerlendirildi. Bu rolle sekizinci kez Akademi Ödülüne aday gösterildi. Böylece Oscar tarihinin uzun süre rekabetçi kategoride ödül kazanamadan en fazla adaylık alan oyuncularından biri oldu.

Akademi Onur Ödülü

Peter O'Toole, sekiz kez Akademi Ödülüne aday gösterilmiş olmasına rağmen rekabetçi kategoride hiç Oscar kazanamadı. 2003 yılında Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi kendisine kariyerindeki olağanüstü başarı nedeniyle Akademi Onur Ödülü vermeye karar verdi.

Peter O'Toole başlangıçta ödülü kabul etmek istemedi. Henüz aktif olarak çalıştığını ve rekabetçi bir Oscar kazanma şansının devam ettiğini belirterek ödülün daha sonraya bırakılmasını istedi. Ancak ailesinin ve meslektaşlarının iknasıyla ödülü kabul etti. Törende ödülü Meryl Streep takdim etti.

Ratatouille

Peter O'Toole, 2007 yapımı Ratatouille animasyon filminde sert ve ürkütücü yemek eleştirmeni Anton Ego karakterini seslendirdi. Karakterin derin, soğuk ve otoriter sesi filmin en unutulmaz unsurlarından biri oldu.

Film, genç izleyicilerin de Peter O'Toole ile tanışmasını sağladı. Anton Ego’nun filmin sonunda yaşadığı dönüşüm, Peter O'Toole’un yalnızca sesiyle karakter yaratma yeteneğini gösterdi.

Son Yılları ve Oyunculuktan Çekilmesi

Peter O'Toole, ilerleyen yaşına rağmen 2000’li yıllarda sinema ve televizyon projelerinde çalışmaya devam etti. Troy, Lassie, Stardust ve Dean Spanley gibi yapımlarda rol aldı.

2012 yılında oyunculuktan emekli olduğunu açıkladı. Yaklaşık altmış yıllık kariyerinin ardından sahne ve kamera önünden çekilme kararını, mesleğinin kendisine hem büyük mutluluk hem de zorlu deneyimler yaşattığını belirten bir açıklamayla duyurdu.

Evliliği ve Özel Hayatı

Peter O'Toole, 1959 yılında Galli oyuncu Siân Phillips ile evlendi. Çiftin Kate O'Toole ve Patricia O'Toole adlarında iki kızı oldu. Kate O'Toole da oyunculuk mesleğini seçti.

Evlilikleri 1979 yılında sona erdi. Siân Phillips, daha sonraki yıllarda yayımladığı anılarında evliliklerinin hem tutkulu hem de oldukça çalkantılı olduğunu anlattı.

Peter O'Toole’un ayrıca model Karen Brown ile ilişkisinden 1983 yılında doğan Lorcan O'Toole adında bir oğlu bulunmaktadır. Peter O'Toole hayatının ilerleyen dönemlerinde daha sakin ve özel bir yaşam sürmeye başladı.

Richard Harris ve Richard Burton ile Dostluğu

Peter O'Toole, kendi kuşağının diğer büyük oyuncuları Richard Harris ve Richard Burton ile sık sık birlikte anıldı. Üç oyuncu da güçlü tiyatro geçmişleri, dikkat çekici sesleri, yoğun oyunculuk tarzları ve renkli özel hayatlarıyla 20. yüzyıl İngiliz ve İrlanda oyunculuk geleneğinin simgesel isimleri arasında yer aldı.

O'Toole ile Richard Harris arasındaki ilişki zaman zaman rekabetçi, zaman zaman yakın dostane bir nitelik taşıdı. Her ikisi de güçlü karakterleri, alkolle ilişkileri ve Hollywood’un geleneksel yıldız kalıplarına uymayan kişilikleriyle tanındı.

Oyunculuk Tarzı

Peter O'Toole’un oyunculuğunda teatral eğitim açık biçimde hissedilirdi. Uzun cümleleri güçlü ritimle söyleyebilmesi, ses tonundaki ani değişiklikler ve yüz ifadelerindeki kontrol, onun karakteristik özellikleriydi.

Fiziksel görünümü de kariyerinin önemli parçalarından biri oldu. Uzun boyu, ince yüzü ve son derece belirgin mavi gözleri özellikle Lawrence of Arabia döneminde ikonlaşmasına katkı sağladı.

Ancak Peter O'Toole yalnızca karizmatik kahraman rollerinde başarılı değildi. Komedi, kara mizah, tarihî drama ve psikolojik karakter çalışmalarında da güçlü performanslar sergiledi. Aşırıya kaçmaya yakın bir oyunculuk enerjisini teknik kontrolle birleştirmesi, onu çağdaşlarından ayıran özelliklerden biri oldu.

Ölümü

Peter O'Toole, uzun süredir devam eden sağlık sorunlarının ardından 14 Aralık 2013 tarihinde Londra’daki Wellington Hospitalda 81 yaşında hayatını kaybetti.

Ölümünün ardından sinema ve tiyatro dünyasından çok sayıda isim onu 20. yüzyılın en büyük oyuncularından biri olarak andı. Michael Higgins, Martin Scorsese ve çok sayıda oyuncu ve yönetmen, Peter O'Toole’un sahne ve sinemaya yaptığı katkıları vurguladı.

Filmleri

1960 – Kidnapped – Robin MacGregor – Sinema filmi
1960 – The Day They Robbed the Bank of England – Captain Monty Fitch – Sinema filmi
1962 – Lawrence of Arabia – Arabistanlı Lawrence – Sinema filmi
1964 – Becket – Kral II. Henry – Sinema filmi
1965 – Lord Jim – Jim – Sinema filmi
1965 – What's New Pussycat? – Michael James – Sinema filmi
1966 – How to Steal a Million – Simon Dermott – Sinema filmi
1966 – The Bible: In the Beginning... – Üç Melek – Sinema filmi
1967 – The Night of the Generals – General Tanz – Sinema filmi
1968 – The Lion in Winter – Kral II. Henry – Sinema filmi
1969 – Goodbye, Mr. Chips – Arthur Chipping – Sinema filmi
1971 – Murphy's War – Murphy – Sinema filmi
1972 – The Ruling Class – Jack Gurney – Sinema filmi
1972 – Man of La Mancha – Don Quixote / Miguel de Cervantes – Sinema filmi
1975 – Rosebud – Larry Martin – Sinema filmi
1976 – Foxtrot – Liviu – Sinema filmi
1979 – Caligula – Tiberius – Sinema filmi
1980 – The Stunt Man – Eli Cross – Sinema filmi
1982 – My Favorite Year – Alan Swann – Sinema filmi
1984 – Supergirl – Zaltar – Sinema filmi
1987 – The Last Emperor – Sir Reginald Johnston – Sinema filmi
1990 – Wings of Fame – Cesar Valentin – Sinema filmi
1991 – King Ralph – Sir Cedric Willingham – Sinema filmi
1997 – FairyTale: A True Story – Sir Arthur Conan Doyle – Sinema filmi
2003 – Bright Young Things – Albay Blount – Sinema filmi
2004 – Troy – Kral Priam – Sinema filmi
2005 – Lassie – The Duke – Sinema filmi
2006 – Venus – Maurice – Sinema filmi
2007 – Ratatouille – Anton Ego – Seslendirme
2007 – Stardust – Kral – Sinema filmi
2008 – Dean Spanley – Fisk Senior – Sinema filmi
2012 – For Greater Glory – Father Christopher – Sinema filmi
2014 – Diamond Cartel – Tugboat – Ölümünden sonra yayımlanan sinema filmi

Başlıca Televizyon Çalışmaları

Akademi Ödülü Adaylıkları

Kazandığı Başlıca Ödüller

Evliliği ve Çocukları

Başlıca Unutulmaz Rolleri

Kaynak:Biyografiler.com