Necmettin Erbakan, Türk makine mühendisi, akademisyen ve siyasetçidir. Millî Görüş hareketinin kurucu lideri olan Erbakan, çeşitli koalisyon hükümetlerinde başbakan yardımcılığı yaptı; 28 Haziran 1996-30 Haziran 1997 tarihleri arasında REFAHYOL olarak bilinen 54. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nin başbakanlığını yürüttü.

Çocukluğu ve Eğitimi

Necmettin Erbakan, 29 Ekim 1926'da Sinop'ta, hâkim Mehmet Sabri Erbakan ile Kamer Erbakan'ın oğlu olarak doğdu. Baba tarafından Adana'nın Kozan yöresindeki Kozanoğulları ailesine mensuptu. Babasının görevi nedeniyle çocukluğu farklı şehirlerde geçti. Kayseri'de başladığı ilköğrenimini Trabzon'da tamamladı.

İstanbul Erkek Lisesi'ni 1943'te birincilikle bitirdi. Aynı yıl İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Fakültesi'ne girdi. Giriş sınavındaki başarısı sonucunda öğrenimine ikinci sınıftan başladı. 1948'de mezun oldu ve aynı fakültenin Motorlar Kürsüsü'nde asistan olarak çalışmaya başladı.

Akademik Kariyeri ve Sanayi Çalışmaları

1951'de İTÜ tarafından bilimsel araştırmalar yapmak üzere Almanya'daki Aachen Teknik Üniversitesi'ne gönderildi. Burada motorlar üzerine çalıştı ve doktorasını tamamladı. 1953'te Türkiye'ye dönerek doçentlik sınavını verdi. Ardından Almanya'daki Klöckner-Humboldt-Deutz fabrikalarında motor araştırmalarında görev aldı.

1954-1955 yıllarında askerlik hizmetini tamamladıktan sonra üniversitedeki çalışmalarına döndü. 1956'da çok ortaklı bir girişim olarak kurulan Gümüş Motor'un kuruluşuna öncülük etti. 1963'e kadar yöneticiliğini yaptığı şirket, Türkiye'de yerli dizel motor üretiminin gelişmesine yönelik girişimlerden biri oldu. Erbakan, sanayi toplantılarında yerli motor ve otomobil üretimini savundu.

1965'te profesör oldu. Üniversitedeki çalışmalarının yanında Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nde görev aldı; 1967'de genel sekreterliğe getirildi. 25 Mayıs 1969'da seçildiği TOBB başkanlığını aynı yılın 8 Ağustos'una kadar yürüttü.

Siyasi Kariyeri

Millî Nizam Partisi ve Millî Selamet Partisi

Necmettin Erbakan, 1969 genel seçimlerinde Konya'dan bağımsız milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne girdi. 1970'te Millî Nizam Partisi'nin kuruluşuna öncülük etti ve genel başkanlığını üstlendi. Parti, laiklik ilkesine aykırı faaliyetleri gerekçesiyle 20 Mayıs 1971'de Anayasa Mahkemesi tarafından kapatıldı.

Millî Görüş hareketinin yeni siyasi örgütü olan Milli Selamet Partisi, 11 Ekim 1972'de Süleyman Arif Emre'nin kurucu genel başkanlığında kuruldu. Erbakan, Mayıs 1973'te partiye katıldı; aynı yıl yapılan genel seçimlerin ardından genel başkanlığa getirildi. MSP, 1973 seçimlerinde 48 milletvekilliği kazandı.

1974'te Bülent Ecevit başkanlığında kurulan Cumhuriyet Halk Partisi-Millî Selamet Partisi koalisyonunda devlet bakanı ve başbakan yardımcısı oldu. Bu hükümet döneminde gerçekleştirilen Kıbrıs Barış Harekâtı'nı destekledi. Daha sonra Süleyman Demirel başkanlığında kurulan Birinci ve İkinci Milliyetçi Cephe hükümetlerinde de başbakan yardımcılığı yaptı. Böylece 1974-1978 yılları arasında üç ayrı koalisyon hükümetinde görev aldı. Bu dönemde ağır sanayi yatırımlarını ve yerli üretimin artırılmasını savundu.

12 Eylül Dönemi ve Siyasete Dönüşü

12 Eylül 1980 askerî darbesinin ardından bir süre İzmir'deki Uzunada'da gözetim altında tutuldu. 15 Ekim 1980'de MSP yöneticileriyle birlikte tutuklandı. Partiyi yasa dışı bir örgüte dönüştürmek ve laikliğe aykırı faaliyetlerde bulunmak iddialarıyla yargılandı. 24 Temmuz 1981'de tahliye edildi; devam eden yargılama sürecinin sonunda 1985'te beraat etti.

1982 Anayasası'nın geçici hükümleri uyarınca on yıl süreyle siyasi faaliyetlerden yasaklandı. Siyasi yasakların 6 Eylül 1987'deki halkoylamasıyla kaldırılması üzerine aktif siyasete döndü. 19 Temmuz 1983'te kurulmuş olan Refah Partisi'nin 11 Ekim 1987'de genel başkanlığına seçildi. 1991 genel seçimlerinde Konya milletvekili olarak yeniden Meclis'e girdi.

Başbakanlığı

Refah Partisi, 24 Aralık 1995 genel seçimlerinde 158 milletvekilliği kazanarak birinci parti oldu. Seçimlerden sonra kurulan ANAP-DYP koalisyonunun sona ermesi üzerine Erbakan, Tansu Çiller liderliğindeki Doğru Yol Partisi ile REFAHYOL hükümetini kurdu. 28 Haziran 1996'da başbakanlık görevine başladı.

Hükümetin ekonomi politikalarında kamu kaynaklarının ortak yönetimi, ücret ve emekli aylıklarının artırılması, esnafın kredi olanaklarının genişletilmesi ve bütçe dengesinin sağlanması öne çıktı. “Havuz sistemi” olarak bilinen uygulamayla kamu kuruluşlarının nakit fazlalarının ortak değerlendirilmesi ve kamu kesiminin finansman maliyetlerinin azaltılması amaçlandı. 1997 bütçesi denk bütçe hedefiyle hazırlandı. Ücretlerin enflasyon karşısında korunmasına yönelik eşel mobil düzenlemeleri de hükümetin gündeminde yer aldı.

Dış politikada Müslüman nüfusun çoğunlukta olduğu ülkeler arasında ekonomik iş birliğini geliştirmeyi savundu. Öncülük ettiği D-8 oluşumu, 15 Haziran 1997'de İstanbul'da düzenlenen zirvede resmen kuruldu. Türkiye, İran, Pakistan, Bangladeş, Malezya, Endonezya, Mısır ve Nijerya'nın kurucu üyeleri olduğu örgüt, ticaret ve kalkınma alanlarında iş birliğini artırmayı amaçladı.

28 Şubat 1997'deki Millî Güvenlik Kurulu toplantısında alınan kararların ardından hükümet üzerindeki askerî ve siyasi baskı arttı. “28 Şubat süreci” olarak adlandırılan bu dönemde Erbakan, 18 Haziran 1997'de istifasını Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e sundu. Hükümeti kurma görevi Mesut Yılmaz'a verildi. Erbakan'ın başbakanlığı, yeni hükümetin kurulduğu 30 Haziran 1997'de sona erdi.

Refah Partisi'nin Kapatılması ve Son Siyasi Yılları

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Vural Savaş, 21 Mayıs 1997'de Refah Partisi'nin kapatılması istemiyle dava açtı. Anayasa Mahkemesi, partinin laikliğe aykırı eylemlerin odağı hâline geldiği gerekçesiyle 16 Ocak 1998'de kapatılmasına karar verdi. Kararla birlikte Erbakan'ın milletvekilliği sona erdi ve kendisine beş yıllık siyasi yasak getirildi.

Refah Partisi kadrolarının önemli bir bölümü Fazilet Partisi'nde siyasi faaliyetlerini sürdürdü. Fazilet Partisi'nin 2001'de kapatılmasının ardından hareket içindeki ayrışma iki ayrı partiyle sonuçlandı. Erbakan'a yakın gelenekçi kanat, Recai Kutan başkanlığında Saadet Partisi'ni kurdu. Yenilikçi kanat ise Recep Tayyip Erdoğan liderliğinde Adalet ve Kalkınma Partisi'ni oluşturdu. AKP, 2002 genel seçimlerinde tek başına iktidara geldi.

Necmettin Erbakan, siyasi yasağının sona ermesinden sonra 11 Mayıs 2003'te Saadet Partisi genel başkanlığına seçildi. Ancak kamuoyunda “Kayıp Trilyon” olarak bilinen davada aldığı mahkûmiyetin kesinleşmesi üzerine 30 Ocak 2004'te genel başkanlıktan ve parti üyeliğinden ayrıldı.

Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesi, söz konusu davada 6 Mart 2002'de Erbakan'ı özel evrakta sahtecilik suçundan 2 yıl 4 ay hapis cezasına mahkûm etmişti. Yargıtay tarafından onanan cezanın infazı sağlık gerekçeleriyle ertelendi; daha sonra cezanın konutta çektirilmesine ilişkin düzenlemeden yararlandı. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Adli Tıp Kurumu'nun sürekli hastalık raporunu dikkate alarak 19 Ağustos 2008'de kalan hapis cezasını kaldırdı.

17 Ekim 2010'da yeniden Saadet Partisi genel başkanlığına seçildi ve ölümüne kadar bu görevi sürdürdü.

Ailesi ve Özel Hayatı

Necmettin Erbakan, 1967'de Nermin Erbakan ile evlendi. Çiftin Zeynep Erbakan, Elif Erbakan ve Fatih Erbakan adlarında üç çocuğu oldu. 1943 doğumlu Nermin Erbakan, 23 Ekim 2005'te hayatını kaybetti.

Ölümü

Necmettin Erbakan, 27 Şubat 2011'de Ankara'da tedavi gördüğü Güven Hastanesi'nde, 84 yaşında hayatını kaybetti. Hastanenin başhekimi Tevfik Ali Küçükbaş, ölüm nedenini koroner arter hastalığı ve kalp yetmezliği olarak açıkladı.

1 Mart 2011'de İstanbul Fatih Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Merkezefendi Mezarlığı'ndaki aile kabristanına, eşi Nermin Erbakan'ın yanına defnedildi.