Lluis Domenech i Montaner, İspanyol mimar, tarih araştırmacısı, öğretim üyesi ve siyasetçidir. Katalan modernizmi olarak bilinen Modernisme akımı içinde çalıştı. Barselona'daki Palau de la Música Catalana ve Hospital de la Santa Creu i Sant Pau, başlıca mimari eserleridir. Bu iki yapı, 1997 yılında birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Lluís Domènech i Montaner, 21 Aralık 1849 tarihinde İspanya'nın Barselona kentinde doğdu. Babası yayıncı ve cilt ustası Pere Domènech i Saló, annesi Canet de Marlı Maria Montaner i Vila'dır. Yedi çocuklu ailenin dördüncü çocuğuydu. Çocukluğunu Barselona'da geçirdi; yaz aylarında ailesiyle Canet de Mar'da yaşadı.

Barselona Üniversitesinde fen bilimleri eğitimi aldıktan sonra Madrid'de mimarlık öğrenimi gördü. Mimarlık diplomasını 13 Aralık 1873'te aldı. Meslektaşı Josep Vilaseca i Casanovas ile Avrupa ülkelerindeki yapıları inceledi ve mesleğinin ilk döneminde ortak projeler hazırladı.

Mimarlık ve Öğretim Kariyeri

1875 yılında Barselona Mimarlık Okulunda öğretim üyeliğine başladı. 1900'de okulun müdürü oldu. Siyasi görevleri nedeniyle ara verdiği dönemler bulunmakla birlikte, okulla ilişkisini 1920'de emekli oluncaya kadar sürdürdü.

1878'de La Renaixensa dergisinde “En busca d'una arquitectura nacional” adlı makalesini yayımladı. Türkçeye “Ulusal Bir Mimarlık Arayışında” olarak çevrilebilecek bu yazıda, tarihsel mimarlık birikiminin çağın yapım olanaklarıyla nasıl birleştirilebileceğini ele aldı.

Yapılarında tuğla ve metal taşıyıcıları; seramik, mozaik, vitray ve heykelle birlikte kullandı. Bitkisel bezemelere, armalar ve Orta Çağ sanatından alınan motiflere yer verdi. Tasarım ve uygulama çalışmalarını farklı alanlardan sanatçılar ve zanaatkârlarla yürüttü.

1881-1885 yılları arasında Barselona'daki Montaner i Simón Yayınevi binasını inşa etti. 1888 Barselona Dünya Sergisi için Hotel Internacional ile serginin kafe-restoran binasını tasarladı. Kafe-restoran, Castell dels Tres Dragons adıyla tanındı.

Reus kentinde Institut Pere Mata hastane kompleksini ve çeşitli konutları tasarladı. 1901-1908 yılları arasında yapılan Casa Navàs, ticaretle uğraşan Joaquim Navàs ve Josepa Blasco tarafından sipariş edildi. Yapıda konut ve dükkân işlevleri bir arada düzenlendi; iç mekân çalışmalarına Lluís Bru, Gaspar Homar ve Eusebi Arnau gibi sanatçılar katıldı.

Barselona'da 1902-1905 yılları arasında Casa Lleó Morera'yı yeniden düzenledi. Proje, 1864 tarihli mevcut bir binanın dönüştürülmesini kapsıyordu. Cephe ve iç mekânlarda heykel, mozaik, vitray ve ahşap işçiliği kullanıldı.

Palau de la Música Catalana

Orfeó Català koro topluluğu için tasarladığı Palau de la Música Catalana, 1905-1908 yılları arasında inşa edildi. Yapının finansmanı halktan toplanan bağışlarla sağlandı. Konser salonu 9 Şubat 1908'de açıldı.

Metal taşıyıcı sistem, geniş açıklıkların ve cam yüzeylerin kullanılmasına olanak verdi. Konser salonunda doğal ışık, renkli camlar, mozaikler ve heykeller birlikte değerlendirildi. Binayı tasarlarken müzik topluluğunun çalışma ve konser gereksinimlerini aynı yapı içinde çözdü.

Hospital de la Santa Creu i Sant Pau

Barselona'daki yeni hastane kompleksinin temeli 15 Ocak 1902'de atıldı. Lluis Domenech i Montaner, hastaneyi farklı tıbbi birimlere ayrılmış, bahçelerle çevrili pavyonlardan oluşan bir yerleşke olarak tasarladı. Pavyonlar arasında ulaşım için yer altı geçitleri oluşturdu. Aydınlatma, havalandırma ve hijyen koşullarını planlamanın temel unsurları arasında ele aldı.

İnşaatın sonraki aşamalarını oğlu Pere Domenech i Roura sürdürdü. Hastanenin resmî açılışı, mimarın ölümünden sonra, 16 Ocak 1930'da yapıldı.

Siyasi Çalışmaları

Katalan kültürünün ve özerklik taleplerinin savunulduğu siyasi hareketlerde görev aldı. Centre Català ve Lliga de Catalunya içinde çalıştı; Lliga de Catalunya ile Unió Catalanista'nın başkanlığını yaptı. 1892'de Katalonya'nın bölgesel yönetimine ilişkin esasların görüşüldüğü Manresa toplantılarında görev üstlendi.

1901 yılında Barselona milletvekili seçilerek İspanya parlamentosuna girdi. Milletvekilliği 1905'e kadar sürdü. Ateneu Barcelonès adlı kültür kurumunun da farklı dönemlerde başkanlığını yaptı.

Yazarlığı ve Yayıncılığı

Lluis Domenech i Montaner, 1873 yılında babasının ölümünün ardından aileye ait yayıncılık ve ciltçilik işlerinde çalıştı. Kitap kapakları ve resimlemeler hazırladı. Mimarlık, sanat tarihi ve siyaset üzerine dergi ve gazetelerde yazılar yayımladı.

Katalonya'nın Orta Çağ yapıları, Poblet Manastırı ve armacılık tarihi üzerine araştırmalar yürüttü. Bazı çalışmalarının yayımlanması ölümünden sonra gerçekleşti.

Ailesi ve Ölümü

1875 yılında Maria Roura ile evlendi. Çiftin üç kız ve beş erkek olmak üzere sekiz çocuğu oldu. Oğlu Pere Domènech i Roura mimarlık eğitimi aldı ve babasının projelerinde çalıştı. Damadı Francesc Guàrdia i Vial da mimari çalışmalarına katıldı.

Lluís Domènech i Montaner, 27 Aralık 1923 tarihinde Barselona'da 74 yaşında öldü. Sant Gervasi Mezarlığı'na defnedildi.

Başlıca Mimari Eserleri

1911-1912 - Casa Gasull, Reus (konut ve ticaret yapısı)
1905-1908 - Palau de la Música Catalana, Barselona (konser salonu ve koro topluluğu merkezi)
1902-1930 - Hospital de la Santa Creu i Sant Pau, Barselona (hastane kompleksi; sonraki inşaat aşamalarını Pere Domènech i Roura sürdürdü)
1902-1905 - Casa Lleó Morera, Barselona (mevcut konut yapısının yeniden düzenlenmesi)
1901-1908 - Casa Navàs, Reus (konut ve dükkân)
1900-1903 - Fonda Espanya, Barselona (otel iç mekânlarının yeniden düzenlenmesi)
1900 - Casa Rull, Reus (konut)
1888 - Castell dels Tres Dragons, Barselona (Dünya Sergisi için kafe-restoran)
1888 - Hotel Internacional, Barselona (Dünya Sergisi için otel)
1881-1885 - Montaner i Simón Yayınevi, Barselona (yayınevi binası)

Kitapları ve Araştırmaları

1936 - Ensenyes nacionals de Catalunya (Katalonya'nın ulusal simgeleri üzerine araştırma; ölümünden sonra yayımlandı)
1930 - La iniquitat de Casp i la fi del Comtat d'Urgell (tarih araştırması; ölümünden sonra yayımlandı)
1925 - Història i arquitectura del monestir de Poblet (Poblet Manastırı'nın tarihi ve mimarisi; ölümünden sonra yayımlandı)
1921 - Centcelles: baptisteri i cellae-memoriae de la primitiva església metropolitana de Tarragona (tarih ve mimarlık araştırması)