Behlül Dal, Türk film yönetmeni, senarist, yapımcı, şair ve yazardır. Antalya Altın Portakal Film Festivali'nin kuruluşuna öncülük etmiş, 1957 yılında Antalya'da ANTİŞ Film şirketini kurmuştur. Uzun metrajlı sinema filmlerinin yanı sıra belgesel ve kısa filmler yönetmiş, Altın Portakal Kısa Film Yarışması'nda sekiz ödül kazanmıştır.

Çocukluğu ve Eğitimi

Behlül Dal, 22 Nisan 1922 tarihinde İstanbul'da doğdu. Tam adı Osman Behlül Dal'dır. Babası, Meis Adası kökenli ve Antalya'nın Kaş ilçesi nüfusuna kayıtlı olan hâkim Mustafa Fuat Bey'dir. Babasının Antalya'da ağır ceza hâkimi olarak görev yapması nedeniyle 1931 yılında Antalya'ya yerleşti.

Öğrenimine Galatasaray Lisesi'nde başladı, daha sonra Antalya Lisesi'nde devam etti. Yükseköğrenim için Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdi ancak eğitimini tamamlamadan ayrıldı. Askerlik hizmetinin ardından Antalya'ya döndü.

Tiyatro Kariyeri

1940'lı yıllarda Antalya Halkevi Bölge Yönetmenliği görevini üstlendi. Halkevlerinde bölge rejisörü ve genel yönetmen olarak çalıştı. Antalya Halkevi'nde tiyatro oyunlarının sahnelenmesini yönetti ve çeşitli tiyatro çalışmaları gerçekleştirdi. Görev yaptığı dönemde Antalya Halkevi, tiyatro etkinlikleri bakımından Türkiye'nin üç büyük halkevinden biri olarak gösterildi.

Tiyatro oyunları yazdı ve bazı eserleri halkevlerinin repertuvarına alındı. Antalya'daki kültür ve sanat çalışmalarının yanı sıra Antalya Yüksek Öğretim Derneği başkanlığı görevinde bulundu.

Sinema Kariyeri

Behlül Dal, 11 Nisan 1957 tarihinde Antalya'da Avni Tolunay ve arkadaşlarıyla birlikte Antalya Filmcilik Komandit Şirketi'ni (ANTİŞ Film) kurdu. İstanbul dışında kurulan ilk film yapım şirketi olarak kayıtlara geçen ANTİŞ, Antalya'da uzun metrajlı sinema filmi üretimine başladı.

Şirket bünyesinde İnsanlık İçin (Kuduz) (1958), Kıbrıs Şehitleri (1959) ve Izdırap Çocuğu (1960) adlı üç uzun metrajlı filmi yönetti. Bu yapımların senaryolarını da yazdı ve yapımcılıklarını üstlendi.

Uzun metrajlı filmlerinin ardından kısa film ve belgesel çalışmalarına ağırlık verdi. Antalya'nın doğal güzelliklerini, tarihî yapılarını, turistik bölgelerini ve kültürel yaşamını konu alan filmler çekti. Çalışmaları arasında Bir Damla Suyun Hikâyesi, Taşların Aşkı, Ay Doğarken, Altın Bıçaklar, Rüya Gibi, Vurgun, Hasret ve Çatalağzı Kuyusu bulunur.

Yaklaşık 300 kısa film ve belgesel hazırladığı belirtilen Behlül Dal'ın bazı yapımları Avrupa televizyonlarında da yayımlandı. Kısa film çalışmalarında yönetmenlik, senaryo yazarlığı ve yapımcılık görevlerini üstlendi.

Antalya Altın Portakal Film Festivali'nin Kuruluşu

Behlül Dal, Antalya'da düzenli bir film festivali kurulması düşüncesini geliştiren isimler arasında yer aldı. 1960 yılında yapılması planlanan Antalya Festivali'nin hazırlıklarında görev aldı. Ancak 27 Mayıs 1960 Darbesi nedeniyle festival gerçekleştirilemedi.

Çocukluk arkadaşı olan Antalya Belediye Başkanı Avni Tolunay ile birlikte film festivali çalışmalarını sürdürdü. 1-10 Ekim 1964 tarihlerinde düzenlenen Antalya Sanat Festivali kapsamında sinema filmleri yarışması gerçekleştirildi. Festivalin filmcilik dalında ilk büyük ödülü, Halit Refiğ'in yönettiği ve Filiz Akın, Tanju Gürsu ve Cüneyt Arkın’ın rol aldığı Gurbet Kuşları filmi kazandı.

Sonraki yıllarda Antalya Altın Portakal Film Festivali adını alan organizasyonun kuruluş çalışmalarında yer alan Behlül Dal, festivalin kısa film yarışmalarına da yönetmen olarak katıldı. Kısa metrajlı filmleriyle sekiz Altın Portakal ödülü kazandı.

1997 yılında düzenlenen 34. Antalya Altın Portakal Film Festivali'nden itibaren Behlül Dal adına Jüri Özel Ödülü verilmeye başlandı. Festivalde sinemacılara verilen bu ödül, Behlül Dal'ın ölümünden önce onun adına oluşturuldu.

Şiir ve Yazarlık Çalışmaları

Sinema ve tiyatro çalışmalarının yanında şiir yazdı. 1951 yılında O Kadın adlı şiir kitabı yayımlandı. Eserinde Antalya'ya duyduğu özleme de yer verdi.

1957 yılında İstanbul Beyoğlu Şehir Galerisi'nde sesli şiir sergisi açtı. Şiirlerini ses ve görsel sunumla bir araya getirdiği bu etkinlik, dönemin kaynaklarında Türkiye'deki ilk sesli şiir sergisi olarak tanımlandı.

Ödülleri

Behlül Dal, kısa film ve belgesel çalışmalarıyla Türkiye'de ve yurt dışında yaklaşık 30 ödül kazandı.

1975 - Avrupa Birinciliği Şeref Ödülü
1975 - Fransa Mérite Civique Liyakat Nişanı
Avrupa Sinema ve Televizyon Sendikaları Birliği Özel Ödülü
1985 - Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Başarı Ödülü
1986 - Hakkı Tarık Us Başarı ve Basın Ödülü
1997 - Antalya Altın Portakal Kültür ve Sanat Vakfı, Ömür Boyu Onur Ödülü
Antalya Altın Portakal Film Festivali, kısa metrajlı film yarışmalarında sekiz Altın Portakal ödülü

Filmleri ve Belgeselleri

Yönetmenliğini Yaptığı Uzun Metrajlı Filmler

1960 - Izdırap Çocuğu / Rahmetler Yağarken (Sinema filmi; yönetmen)
1959 - Kıbrıs Şehitleri (Sinema filmi; yönetmen)
1958 - İnsanlık İçin / Kuduz (Sinema filmi; Asaf Tengiz ile birlikte yönetmen)

Yönetmenliğini Yaptığı Kısa Filmler ve Belgeseller

1995 - İslamköy'den Çankaya'ya (Belgesel; yönetmen)
1987 - Abant'ta Bir Gün (Belgesel; yönetmen)
1985 - Yitirilen Dünya: Münir Özkul (Belgesel; yönetmen)
1985 - Egemenlik Kayıtsız, Şartsız Milletindir (Belgesel; yönetmen)
1985 - Ermenek - Çamlıbel Kültür Çadırları (Belgesel; Orhan Birgit ile birlikte yönetmen)
1975 - Güneşin Battığı Yer (Kısa film; yönetmen)
1975 - Çatalağzı Kuyusu (Kısa film; yönetmen)
1973 - Yuva Hasreti (Kısa film; yönetmen)
1971 - Atatürk'ten Anılar (Belgesel; yönetmen)
1971 - Hasret (Kısa film; yönetmen)
1970 - Vurgun (Kısa film; yönetmen)
1969 - Rüya Gibi (Kısa film; yönetmen)
1968 - Altın Bıçaklar (Kısa film; yönetmen)
1968 - Keban Barajı (Belgesel; yönetmen)
1967 - Grizu (Belgesel; yönetmen)
1967 - Ay Doğarken (Kısa film; yönetmen)
1966 - Devlet Su İşleri (Belgesel; yönetmen)
1966 - Taşların Aşkı (Kısa kurmaca film; yönetmen)
1965 - Bir Damla Suyun Hikâyesi (Kısa belgesel; yönetmen)

Genel Yönetmenliğini Yaptığı Belgeseller

1994 - Balıkesir Kongreleri (Belgesel; genel yönetmen)
1991 - Sivas Bayraklaşırken (Belgesel; genel yönetmen)
1991 - Samsun'a Uzanan Yol (Belgesel; genel yönetmen)
1991 - Millî Mücadele Kahramanları (Belgesel; genel yönetmen)
1991 - Amasya'da Yaşanan Tarih (Belgesel; genel yönetmen)
1991 - Ankara Yollarında (Belgesel; genel yönetmen)
1991 - Erzurum'dan Gelen Ses (Belgesel; genel yönetmen)
1990 - İlk Işık (Belgesel; genel yönetmen)
1990 - Millî Mücadelede Türk Telgrafçıları (Belgesel; Yılmaz Atadeniz'in yönettiği yapımın genel yönetmeni)
1979 - Kutsal Emanetler (Belgesel; Nevin Dal'ın yönettiği yapımın genel yönetmeni)
1978 - Yitirilen Dünya (Belgesel; Asaf Tengiz'in yönettiği yapımın genel yönetmeni)

Senaryosunu Yazdığı Filmler

1993 - 19 Mayıs'tan 30 Ağustos'a (Televizyon filmi; senaryo)
1991 - Ankara Yollarında (Belgesel; senaryo)
1960 - Izdırap Çocuğu / Rahmetler Yağarken (Sinema filmi; senaryo)
1959 - Kıbrıs Şehitleri (Sinema filmi; senaryo)
1958 - İnsanlık İçin / Kuduz (Sinema filmi; senaryo)
1956 - Yangın (Sinema filmi; senaryo; yönetmen Baki Çallıoğlu)
1955 - Kahpe / Irz Düşmanları (Sinema filmi; senaryo; yönetmen Nuri Akıncı)

Yapımcılığını Üstlendiği Filmler

1967 - 222 No'lu Dosya (Sinema filmi; yapımcı; yönetmen Seyfi Havaeri)
1960 - Izdırap Çocuğu / Rahmetler Yağarken (Sinema filmi; yapımcı)
1959 - Kıbrıs Şehitleri (Sinema filmi; yapımcı)
1958 - İnsanlık İçin / Kuduz (Sinema filmi; yapımcı)

Eser ve Hikâye Sahibi Olduğu Filmler

1958 - İnsanlık İçin / Kuduz (Sinema filmi; eser)
1956 - Yangın (Sinema filmi; eser)

Televizyon Dizileri ve Diğer Görevleri

1989 - Dullar Pansiyonu (Televizyon dizisi; genel koordinatör)