Amerika Birleşik Devletleri'nin 35. başkanı olan John F. Kennedy, 20 Ocak 1961'den 22 Kasım 1963'te uğradığı suikast sonucu ölümüne kadar görev yaptı. Demokrat Parti'den seçilen Kennedy'nin başkanlık dönemi; Soğuk Savaş, Domuzlar Körfezi Çıkarması, Küba Füze Krizi, uzay yarışı ve ülkedeki sivil haklar mücadelesinin yoğunlaştığı bir döneme rastladı.

Tam adı John Fitzgerald Kennedy olan John F. Kennedy, 29 Mayıs 1917 tarihinde Brookline, Massachusetts, ABD'de doğdu. Babası iş insanı ve diplomat Joseph P. Kennedy Sr., annesi Rose Fitzgerald Kennedy idi. Dokuz çocuklu ailenin ikinci çocuğuydu. Kardeşleri Joseph P. Kennedy Jr., Rosemary Kennedy, Kathleen Kennedy Cavendish, Eunice Kennedy Shriver, Patricia Kennedy Lawford, Robert F. Kennedy, Jean Kennedy Smith ve Ted Kennedy idi.

Çocukluğu ve Eğitimi

Kennedy çocukluk ve gençlik yıllarında çeşitli sağlık sorunları yaşadı. Eğitimini farklı okullarda sürdürdükten sonra 1936 yılında Harvard College'a girdi. Uluslararası ilişkiler ve özellikle İngiltere'nin Nazi Almanyası karşısındaki politikası üzerine çalıştı. Harvard'dan 1940 yılında mezun oldu. Üniversite tezinin genişletilmiş hali daha sonra "Why England Slept" adıyla kitap olarak yayımlandı.

İkinci Dünya Savaşı

İkinci Dünya Savaşı sırasında ABD Donanması'nda görev yapan John F. Kennedy, Pasifik'te devriye torpido botlarının komutanlığını yaptı. 1943 yılında komuta ettiği PT-109, Solomon Adaları yakınlarında bir Japon destroyeri tarafından ikiye bölündü. Kennedy, hayatta kalan mürettebatının kurtarılması için yürüttüğü çalışmalar nedeniyle Navy and Marine Corps Medal ile ödüllendirildi.

Savaş sırasında ağabeyi Joseph P. Kennedy Jr. da ABD Donanması'nda görev yapıyordu. Joseph Kennedy Jr., 12 Ağustos 1944 tarihinde Avrupa'daki bir hava operasyonu sırasında uçağının patlaması sonucu hayatını kaybetti.

Siyasi Kariyeri

John F. Kennedy, savaşın ardından siyasete girdi. 1946 yılında Massachusetts'ten Demokrat Parti adayı olarak ABD Temsilciler Meclisi'ne seçildi. 1948 ve 1950 seçimlerini de kazanarak 1947-1953 yılları arasında Temsilciler Meclisi'nde üç dönem görev yaptı.

1952 seçimlerinde Massachusetts'ten ABD Senatosu'na seçildi. Senatörlük döneminde 1956 yılında yayımlanan "Profiles in Courage" adlı kitabıyla 1957 Pulitzer Biyografi Ödülü'nü aldı.

1960 Başkanlık Seçimi

Kennedy, 1960 yılında Demokrat Parti'nin başkan adayı oldu. Cumhuriyetçi aday ve dönemin başkan yardımcısı Richard Nixon ile yarıştı. Kennedy ile Nixon arasında gerçekleştirilen televizyon tartışmaları ABD siyasi tarihinde geniş televizyon izleyicisine ulaşan başkanlık tartışmalarının önemli örneklerinden biri oldu.

8 Kasım 1960 tarihindeki seçimde Richard Nixon'ı yenerek başkan seçildi. 43 yaşında seçilen Kennedy, o tarihe kadar halk oylamasıyla ABD başkanlığına seçilen en genç kişi oldu. 20 Ocak 1961 tarihinde yemin ederek Amerika Birleşik Devletleri'nin 35. başkanı olarak göreve başladı. Kennedy aynı zamanda ABD başkanlığına seçilen ilk Katolikti.

Başkanlığı

John F. Kennedy'nin başkanlığı Soğuk Savaş'ın en gergin dönemlerinden birine rastladı. Dış politikada Küba, Sovyetler Birliği, Berlin ve Güneydoğu Asya başlıca konular arasındaydı. İç politikada ise ekonomi, eğitim, uzay programı ve ırk ayrımcılığına karşı gelişen sivil haklar hareketi yönetimin gündeminde yer aldı.

Domuzlar Körfezi Çıkarması

Nisan 1961'de, Fidel Castro yönetimini devirmeyi amaçlayan ve CIA tarafından eğitilip desteklenen Kübalı sürgünlerden oluşan bir kuvvet Küba'daki Domuzlar Körfezi'ne çıkarma yaptı. Plan önceki yönetim döneminde hazırlanmış, Kennedy göreve geldikten sonra operasyonun uygulanmasını onaylamıştı.

Domuzlar Körfezi Çıkarması başarısızlıkla sonuçlandı. Çıkarma kuvvetlerinin büyük bölümü kısa sürede öldürüldü veya esir alındı. Kennedy, operasyonun başarısızlığından sonra yönetimin sorumluluğunu kamuoyu önünde üstlendi.

Küba Füze Krizi

Ekim 1962'de Amerikan U-2 keşif uçaklarının çektiği fotoğraflar, Sovyetler Birliği'nin Küba'ya nükleer başlık taşıyabilecek orta ve orta-uzun menzilli balistik füzeler yerleştirdiğini ortaya çıkardı. Gelişme ABD ile Sovyetler Birliği'ni doğrudan askerî çatışma ve nükleer savaş tehlikesine yaklaştırdı.

Kennedy yönetimi Küba çevresinde "karantina" olarak adlandırdığı deniz ablukasını uygulamaya koydu. Başkan Kennedy ile Sovyet lideri Nikita Kruşçev arasındaki yoğun görüşmeler sonucunda Sovyetler Birliği Küba'daki füzelerini kaldırmayı kabul etti. ABD ise Küba'yı işgal etmeme taahhüdünde bulundu.

Krizin çözümünün kamuoyuna açıklanmayan bir başka boyutunda, Başsavcı Robert F. Kennedy ile Sovyet Büyükelçisi Anatoly Dobrynin arasındaki görüşmede ABD'nin Türkiye'de konuşlandırılmış ve artık askerî açıdan eskimiş kabul edilen Jüpiter füzelerini daha sonra kaldırması konusunda gizli bir anlayışa varıldı.

Uzay Programı

Kennedy döneminde ABD'nin insanlı uzay programı hızlandırıldı. 25 Mayıs 1961 tarihinde Kongre'de yaptığı konuşmada, ülkesinin 1960'ların sonuna kadar Ay'a insan indirip güvenli biçimde Dünya'ya geri getirme hedefini ortaya koydu. Kennedy bu hedefin gerçekleşmesini göremedi; Apollo 11 göreviyle Neil Armstrong ve Buzz Aldrin 20 Temmuz 1969 tarihinde Ay'a indi.

Sivil Haklar

Kennedy'nin başkanlığı sırasında Afrikalı Amerikalıların eşit yurttaşlık hakları için yürüttüğü sivil haklar hareketi ülke siyasetinin temel meselelerinden biri haline geldi. Yönetimin yaklaşımı görev döneminin başlarında daha temkinliyken, özellikle 1963'te yaşanan gelişmelerin ardından Kennedy kapsamlı federal sivil haklar mevzuatını açık biçimde desteklemeye başladı.

11 Haziran 1963 tarihinde yaptığı televizyon konuşmasında ırk ayrımcılığı sorununu ahlaki ve anayasal bir mesele olarak ele aldı. Yönetimin hazırladığı yasa tasarısı Kennedy'nin ölümünden sonra Lyndon B. Johnson döneminde ilerletildi ve 1964 Medeni Haklar Yasası olarak yürürlüğe girdi.

Nükleer Denemelerin Sınırlandırılması

1963 yılında ABD, Sovyetler Birliği ve Birleşik Krallık arasında Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması imzalandı. Antlaşma atmosferde, uzayda ve su altında nükleer silah denemelerini yasakladı; yer altındaki denemeleri ise kapsam dışında bıraktı.

Suikast

John F. Kennedy, 22 Kasım 1963 tarihinde Dallas, Teksas'ta üstü açık başkanlık limuziniyle ilerlerken silahlı saldırıya uğradı. Araçta eşi Jacqueline Kennedy, Teksas Valisi John Connally ve valinin eşi Nellie Connally da bulunuyordu. Kennedy ağır yaralı olarak Parkland Memorial Hospital'a götürüldü ve burada hayatını kaybetti. 46 yaşındaydı.

Aynı gün Lee Harvey Oswald gözaltına alındı ve Kennedy'yi öldürmekle suçlandı. Oswald ayrıca Dallas polis memuru J. D. Tippit'i öldürmekle suçlandı. Ancak Oswald yargılanamadan, 24 Kasım 1963 tarihinde Dallas polis merkezinden nakledilirken gece kulübü işletmecisi Jack Ruby tarafından vurularak öldürüldü.

Suikast anının önemli bir bölümü, olay yerinde bulunan Abraham Zapruder tarafından 8 mm'lik kamerayla görüntülendi. "Zapruder filmi" olarak bilinen görüntüler daha sonraki resmî soruşturmaların ve suikast üzerine yapılan araştırmaların önemli kanıtlarından biri oldu.

Suikast Soruşturmaları

Başkan Lyndon B. Johnson tarafından oluşturulan ve Yüksek Mahkeme Başkanı Earl Warren'ın başkanlık ettiği Warren Komisyonu, 1964 yılında yayımladığı raporda Kennedy'ye ve Vali John Connally'ye isabet eden kurşunların Texas School Book Depository binasının altıncı katından ateşlendiği ve Lee Harvey Oswald'ın Kennedy'yi öldüren kişi olduğu sonucuna vardı. Komisyon, Oswald'ın suikastı gerçekleştirirken tek başına hareket ettiği sonucuna ulaştı.

ABD Temsilciler Meclisi Suikastlar Özel Komitesi ise 1979 tarihli raporunda Oswald'ın Kennedy'ye üç el ateş ettiğini ve ölümcül atışı yaptığını kabul etmekle birlikte, o dönemde değerlendirdiği akustik kanıtlara dayanarak ikinci bir silahlı kişinin bulunmuş olabileceğini ve Kennedy'nin muhtemelen bir komplo sonucunda öldürüldüğünü bildirdi. Komite diğer olası silahlı kişiyi veya komplonun kapsamını belirleyemedi. Bu akustik kanıtların güvenilirliği daha sonraki bilimsel incelemelerde tartışıldı.

Kennedy suikastı hakkında sonraki yıllarda çok sayıda farklı teori ortaya atıldı. ABD Ulusal Arşivleri 2025 ve 2026 yıllarında daha önce tamamen veya kısmen gizli tutulan on binlerce sayfalık JFK suikast belgesini kamuya açtı. Buna rağmen yayımlanan resmî arşiv kayıtları, Warren Komisyonu'nun Oswald'ın Kennedy'yi vuran kişi olduğuna ilişkin temel bulgusunun yerine geçmiş yeni bir resmî fail tespiti ortaya koymadı.

Ailesi ve Evliliği

John F. Kennedy, gazeteci Jacqueline Bouvier ile 12 Eylül 1953 tarihinde Newport, Rhode Island'da evlendi. Jacqueline Bouvier, eşinin başkan seçilmesinin ardından ABD First Lady'si oldu.

Çiftin dört çocuğu oldu. Arabella adı verilen ilk çocukları 1956 yılında ölü doğdu. Caroline Kennedy 1957'de, John F. Kennedy Jr. 1960'ta dünyaya geldi. En küçük çocukları Patrick Bouvier Kennedy ise 7 Ağustos 1963 tarihinde prematüre doğdu ve iki gün sonra hayatını kaybetti.

Kennedy Ailesindeki Önemli Kayıplar

1944 - Joseph P. Kennedy Jr., İkinci Dünya Savaşı sırasında yürütülen bir hava operasyonunda hayatını kaybetti.
1948 - Kathleen Kennedy Cavendish, Fransa'da meydana gelen uçak kazasında hayatını kaybetti.
1963 - John F. Kennedy, Dallas'ta uğradığı suikast sonucu hayatını kaybetti.
1968 - Robert F. Kennedy, Demokrat Parti'nin başkan adaylığı için yürüttüğü kampanya sırasında Los Angeles'ta silahlı saldırıya uğradı ve ertesi gün hayatını kaybetti.
1984 - Robert F. Kennedy'nin oğlu David A. Kennedy, aşırı doz uyuşturucu nedeniyle hayatını kaybetti.
1997 - Robert F. Kennedy'nin oğlu Michael LeMoyne Kennedy, kayak yaparken geçirdiği kaza sonucu hayatını kaybetti.
1999 - John F. Kennedy Jr., kullandığı uçağın Atlantik Okyanusu'na düşmesi sonucu eşi Carolyn Bessette-Kennedy ve baldızı Lauren Bessette ile birlikte hayatını kaybetti.
2009 - Kennedy kardeşlerin en küçüğü Ted Kennedy, 25 Ağustos 2009 tarihinde 77 yaşında beyin kanseri nedeniyle hayatını kaybetti.