Derin öğrenme devriminin mimarlarından, yapay zekâ vizyoneri

AlexNet’in geliştiricilerinden biri ve OpenAI’nin kurucu ortağı ve eski baş bilim insanı, Safe Superintelligence Inc. (SSI) kurucusu.

Ilya Sutskever, derin öğrenme ve modern yapay zekâ alanında yaptığı öncü çalışmalarla, 21. yüzyılın en etkili bilgisayar bilimcileri arasında kabul edilen Kanadalı bir makine öğrenimi araştırmacısıdır. Özellikle büyük ölçekli sinir ağları, dizisel öğrenme sistemleri ve yapay genel zekâ (AGI) üzerine geliştirdiği yaklaşımlar, günümüzde kullanılan pek çok yapay zekâ mimarisinin temelini oluşturmuştur.

Ilya Sutskever, 8 Aralık 1986 tarihinde Sovyetler Birliği döneminde Rusya’nın Nizhny Novgorod kentinde doğdu. Tam adı Ilya Efimovich Sutskever'dır. 1991 yılında beş yaşındayken ailesiyle birlikte İsrail’e göç etti ve çocukluk yıllarının büyük bölümünü burada geçirdi. 15 yaşına kadar İsrail’de Kudüs'de yaşadıktan sonra 2002 yılında ailesiyle Kanada’ya taşındı. Bu çok katmanlı göç deneyimi, erken yaşlarda farklı kültürler ve dillerle iç içe büyümesine olanak sağladı; Rusça, İbranice ve İngilizce konuşabildiği bilinmektedir.

2000–2002 yılları arasında İsrail Açık Üniversitesi’nde eğitim alan Ilya Sutskever, daha sonra Kanada’ya taşınınca Toronto Üniversitesi’ne geçti. 2005 yılında matematik alanında lisans derecesini, 2007 yılında bilgisayar bilimi alanında yüksek lisans derecesini aldı. 2013 yılında ise, danışmanlığını Geoffrey Hinton’ın yaptığı doktora çalışmasını tamamladı. Bu dönem, derin öğrenmenin akademik çevrelerde yeniden ciddiyet kazanmaya başladığı kritik bir zaman dilimine denk geldi.

2012 yılında, Geoffrey Hinton ve Alex Krizhevsky ile birlikte geliştirdiği AlexNet modeli, ImageNet yarışmasında çarpıcı bir üstünlük sağlayarak bilgisayarlı görü alanında köklü bir kırılma yarattı. AlexNet, derin evrişimsel sinir ağlarının büyük veri ve GPU destekli hesaplama ile geleneksel yöntemleri açık ara geride bırakabileceğini kanıtladı. Bu çalışma, derin öğrenmenin bir vaat olmaktan çıkıp baskın bir stratejiye dönüşmesinde belirleyici rol oynadı.

Doktora sonrasında kısa bir süre Andrew Ng ile Stanford Üniversitesi’nde doktora sonrası araştırmalar yapan Ilya Sutskever, ardından Toronto Üniversitesi bünyesinde kurulan DNNResearch’e katıldı. 2013 yılında bu şirketin Google tarafından satın alınmasıyla birlikte Google Brain ekibinde araştırma bilimcisi olarak çalışmaya başladı. Bu dönemde Oriol Vinyals ve Quoc Viet Le ile birlikte sequence-to-sequence öğrenme yaklaşımını geliştirdi; ayrıca TensorFlow altyapısı üzerinde çalıştı ve AlphaGo makalesinin yazarları arasında yer aldı.

2015 yılında Google’dan ayrılan Ilya Sutskever, Sam Altman, Elon Musk ve Greg Brockman ile birlikte OpenAI’nin kurucu ortakları arasında yer aldı. OpenAI’de baş bilim insanı (Chief Scientist) olarak görev yapan Ilya Sutskever, GPT model ailesinin bilimsel yönünü şekillendiren temel isimlerden biri oldu. GPT-2 ve GPT-3 ile birlikte büyük dil modellerinin ölçeklendikçe beklenmedik yetenekler kazandığını savunan yaklaşımın arkasındaki en güçlü düşünsel itici güçlerden biri olarak öne çıktı.

Ilya Sutskever’in OpenAI’deki rolü yalnızca performans artışlarıyla sınırlı kalmadı. Yapay zekânın güvenliği, kontrol edilebilirliği ve insan değerleriyle uyumu konularında erken dönemde uyarılarda bulundu. 2023 yılında OpenAI’nin “Superalignment” projesini yöneteceğini duyurarak, süperzekâ sistemlerinin insanlıkla uyumlu hâle getirilmesini temel araştırma problemi olarak ele aldı. Bu bağlamda, süperzekânın uzak bir bilim kurgu fikri değil, on yıl içinde karşılaşılabilecek somut bir olasılık olduğunu savundu.

2023 yılında yaşanan OpenAI yönetim krizinde, Ilya Sutskever yönetim kurulunda yer alan isimlerden biri olarak dikkat çekti. CEO Sam Altman’ın görevden alınmasına katılan yönetim kurulu üyeleri arasında bulunması, kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Ancak kısa süre sonra bu karardan pişmanlık duyduğunu açıkça ifade etti ve Sam Altman’ın geri dönüşünün ardından OpenAI yönetim kurulundan ayrıldı. Bu süreç, OpenAI içindeki güvenlik–ticari yönelim gerilimini görünür kılan dönüm noktalarından biri olarak değerlendirildi.

Mayıs 2024’te Ilya Sutskever, OpenAI’dan ayrıldığını ve “kişisel olarak çok anlamlı” bulduğu yeni bir projeye odaklanacağını duyurdu. Haziran 2024’te ise Daniel Gross ve Daniel Levy ile birlikte Safe Superintelligence Inc. (SSI) adlı yeni bir şirket kurdu. Ilya Sutskever, bu şirketin klasik bir ürün geliştirme yoluna gitmeyeceğini; ilk ve tek hedefinin güvenli süperzekâ geliştirmek olduğunu vurguladı.

Ilya Sutskever, bugün yalnızca teknik başarılarıyla değil, yapay zekânın uzun vadeli etkilerine dair ortaya koyduğu etik ve felsefi çerçeveyle de öne çıkmaktadır. Onu çağdaşlarından ayıran temel özellik, ölçeklenebilirlik ile ihtiyatı aynı anda düşünebilmesi; hızla ilerleyen bir alanda, sorumluluk fikrini merkezde tutma ısrarıdır. Modern yapay zekânın mimarilerinde onun düşünsel parmak izleri bulunmakta; çalışmaları, hem akademik literatürde hem de endüstriyel uygulamalarda temel referans noktaları arasında yer almaktadır.