“Demir Dük” lakabıyla tanınan, 1815'teki Waterloo Muharebesi'nde Napolyon Bonapart'ı yenilgiye uğratan Britanya tarihinin en ünlü askerî komutanlarından biri.

Arthur Wellesley, 1 Mayıs 1769 tarihinde Dublin, İrlanda'da Anglo-İrlandalı aristokrat bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası 1. Mornington Kontu Garret Wesley, annesi ise Anne Hill-Trevor idi. Babası 1781 yılında, Wellesley henüz çocukken hayatını kaybetti. Bir süre Eton College'da eğitim gördü; ancak ailesinin maddi sıkıntılar yaşaması üzerine annesi onu okuldan aldı. Daha sonra eğitimini Belçika ve Fransa'da sürdürdü ve Angers'daki bir okulda askerî eğitim aldı.

Arthur Wellesley, 1787 yılında Britanya Ordusu'na teğmen adayı olarak katıldı. Askerlik kariyerinin ilk yıllarında subay rütbelerinde hızla yükseldi. İlk önemli savaş deneyimini Fransız Devrimi Savaşları sırasında Hollanda'da görev yaparken kazandı. Bu sefer sırasında karşılaştığı zorluklar ona lojistik, disiplin, düzenli ikmal ve ordunun iyi organize edilmesinin önemini öğretti. Bu ilkeler daha sonraki askerî başarılarının temelini oluşturdu.

1796 yılında Arthur Wellesley, Hindistan'a gitti. Ağabeyi Richard Wellesley daha sonra burada Genel Vali olarak görev yaptı. Hindistan yılları, Wellesley'in büyük bir askerî komutan olarak tanınmaya başladığı ilk önemli dönem oldu. 33. Alay'ın komutanlığını yaptı ve Mysore Krallığı'na karşı yürütülen harekâtlara katıldı. 1799 yılında Seringapatam Muharebesi'nde savaşarak Tipu Sultan'ın kuvvetlerinin yenilgiye uğratılmasında rol oynadı.

İkinci İngiliz-Maratha Savaşı sırasında Arthur Wellesley, 23 Eylül 1803 tarihinde Assaye Muharebesi'nde kariyerinin en önemli erken dönem zaferlerinden birini kazandı. Sayıca kendisinden üstün güçlü Maratha ordusunu mağlup etti. Wellesley ilerleyen yıllarda Assaye'yi hayatında yaptığı en başarılı savaşlardan biri olarak değerlendirdi. Argaum ve Gawilghur'daki başarıları askerî itibarını daha da artırdı.

Hindistan'daki yıllar Arthur Wellesley'in son derece düzenli ve disiplinli bir komutan haline gelmesini sağladı. Askerlerin disiplini, istihbarat toplama, müttefiklerle iş birliği, kesintisiz ikmal ve uygun savunma mevzilerinin seçilmesine büyük önem verdi. Bu yöntemler daha sonra Napolyon Bonapart'ın ordularına karşı yürüttüğü savaşlarda belirleyici rol oynadı.

Arthur Wellesley, 1800'lü yılların başlarında Britanya'ya döndü ve askerî kariyerini sürdürürken siyasete girdi. 1806 yılında Rye milletvekili oldu. Daha sonra İrlanda Baş Sekreterliği görevini üstlendi. Askerlik ile siyaseti aynı anda sürdürmesi, onu 19. yüzyıl Britanya tarihinin en etkili kamu figürlerinden biri haline getirdi.

Arthur Wellesley'in askerî kariyerinin en önemli dönemlerinden biri Yarımada Savaşı sırasında başladı. 1808 yılından itibaren Portekiz ve İspanya'da Fransız ordularına karşı savaşan Britanya ve müttefik birliklerine komuta etti. Vimeiro, Talavera, Bussaco ve Fuentes de Oñoro gibi muharebelerde elde ettiği başarılar, Fransızların İber Yarımadası üzerindeki hâkimiyetini giderek zayıflattı.

Wellesley özellikle savunma savaşlarındaki yeteneğiyle ün kazandı. Çoğu zaman güçlü arazi mevzilerini seçiyor, askerlerini düşman topçusunun etkisinden koruyor ve düşmanın açık vermesini bekledikten sonra karşı saldırıya geçiyordu. Aynı zamanda ordunun ikmal hatları ve disiplinini çok sıkı biçimde kontrol ediyordu. Yarımada Savaşı'ndaki başarıları onu Britanya'nın en önemli generallerinden biri haline getirdi.

Zaferleri sonucunda Arthur Wellesley'e art arda soyluluk unvanları verildi. 1809 yılında lordluk unvanı aldı, 1812'de Wellington Markisi oldu ve 1813 yılında mareşalliğe yükseltildi. Fransız ordularının İber Yarımadası'ndan çıkarılmasının ve Napolyon Bonapart'ın 1814 yılında tahttan çekilmesinin ardından 1. Wellington Dükü unvanına layık görüldü.

Arthur Wellesley'in Avrupa tarihindeki yerini kesinleştiren olay, 18 Haziran 1815 tarihinde gerçekleşen Waterloo Muharebesi oldu. Napolyon Bonapart sürgünden dönerek Fransa'da yeniden iktidarı ele geçirdiğinde Avrupa devletleri ona karşı yeni bir ittifak kurdu. Wellesley; Britanyalı, Hollandalı, Belçikalı, Alman ve diğer müttefik birliklerden oluşan ordunun komutasını üstlendi.

Waterloo'da Wellesley'in ordusu, Mareşal Gebhard Leberecht von Blücher komutasındaki Prusya ordusunun gelmesini beklerken Fransızların art arda gerçekleştirdiği saldırılara direndi. Müttefik ve Prusya kuvvetlerinin ortak zaferi Napolyon Bonapart'ın kesin yenilgisiyle sonuçlandı. Waterloo, Napolyon'un yeniden iktidara dönme girişimini sona erdirdi ve Avrupa'da yaklaşık yirmi yıldır devam eden savaş döneminin kapanmasında belirleyici oldu. Bu zafer Arthur Wellesley'i uluslararası bir askerî kahramana dönüştürdü.

Napolyon Savaşları'nın ardından Arthur Wellesley giderek daha fazla siyaset ve devlet görevlerine yöneldi. Lordlar Kamarası'na girdi ve çeşitli üst düzey hükümet görevlerinde bulundu. 1827 yılında Britanya Ordusu Başkomutanlığına getirildi ve hayatının ilerleyen dönemlerinde bu görevi farklı zamanlarda yeniden üstlendi.

1828 yılında Arthur Wellesley, Tory hükümetinin lideri olarak başbakan oldu. Muhafazakâr siyasi görüşleriyle tanınmasına rağmen başbakanlığı döneminin en önemli düzenlemelerinden biri 1829 tarihli Katoliklerin Özgürleştirilmesi Yasası oldu. Bu düzenleme, Roma Katoliklerinin Britanya siyasi hayatına katılımının önündeki birçok kısıtlamayı kaldırdı.

Wellesley parlamentoda geniş kapsamlı reformlara güçlü biçimde karşı çıktı. Seçim sisteminin değiştirilmesine yönelik direnişi, hükümetinin 1830 yılında düşmesinde etkili oldu. Reform tartışmalarındaki tavrı nedeniyle kamuoyundaki popülerliği bir süre azaldı. “Demir Dük” lakabı da bu dönemde onun sert ve tavizsiz kişiliğiyle güçlü biçimde özdeşleşti. Buna rağmen Lordlar Kamarası'nda ve ülke siyasetinde etkili bir isim olmaya devam etti.

Arthur Wellesley, 1834 yılında Robert Peel hükümetinin kurulması sırasındaki geçiş döneminde kısa süreliğine yeniden başbakanlık görevini üstlendi. İlk başbakanlığı dönemindeki siyasi gücüne bir daha ulaşmasa da Kraliyet ve sonraki hükümetler için önemli bir danışman olmaya devam etti.

1842 yılından itibaren Arthur Wellesley yeniden Britanya Ordusu Başkomutanı olarak görev yaptı. Bunun yanı sıra Londra Kulesi Muhafızı, Cinque Ports Lord Warden'ı ve Oxford Üniversitesi Şansölyesi gibi prestijli görevlerde bulundu. 1846'dan sonra aktif siyasetten büyük ölçüde çekilmesine rağmen askerî ve törensel görevlerini sürdürdü.

Arthur Wellesley, genellikle Kitty Pakenham adıyla bilinen Catherine Pakenham ile 1806 yılında evlendi. Bu evlilikten Arthur Wellesley, 2. Wellington Dükü ile Lord Charles Wellesley adlarında iki oğlu dünyaya geldi. Uzun süren askerî seferleri ve devlet görevleri nedeniyle ailesinden uzun dönemler ayrı kaldı.

Arthur Wellesley, 14 Eylül 1852 tarihinde Kent'teki Walmer Kalesi'nde geçirdiği felcin ardından 83 yaşında hayatını kaybetti. Britanya'nın en büyük askerî şahsiyetlerinden biri kabul edildiği için kendisine Londra'da devlet cenaze töreni düzenlendi. St Paul Katedrali'ne, Amiral Horatio Nelson'ın mezarının yakınlarına defnedildi.

Arthur Wellesley'in tarihsel mirası öncelikle askerî kariyerine dayanmaktadır. Hindistan, İber Yarımadası ve Waterloo seferleri; savunma savaşı, lojistik, müttefik orduların yönetimi ve askerî disiplin alanlarındaki yeteneklerini ortaya koydu. Onun savaşları ve komutanlık yöntemleri günümüzde de askerî tarih ve strateji çalışmalarında incelenmektedir.

Arthur Wellesley'in adı günlük kültüre de girdi. Onun kullandığı deri çizme tarzından geliştirilen su geçirmez çizmeler zamanla “Wellington çizmesi” adıyla tanındı. Dünyanın farklı bölgelerinde çok sayıda şehir, cadde, anıt ve kuruma adı verildi.

Başlıca Muharebeleri ve Seferleri:
1794-1795 – Flandre Seferi
1799 – Seringapatam Muharebesi
1803 – Assaye Muharebesi
1803 – Argaum Muharebesi
1808 – Vimeiro Muharebesi
1809 – Talavera Muharebesi
1810 – Bussaco Muharebesi
1811 – Fuentes de Oñoro Muharebesi
1812 – Ciudad Rodrigo Kuşatması
1812 – Badajoz Kuşatması
1812 – Salamanca Muharebesi
1813 – Vitoria Muharebesi
1815 – Waterloo Muharebesi

Siyasi Kariyeri:
1790-1797 - İrlanda Avam Kamarası milletvekili
1806-1809 - Britanya Parlamentosu milletvekili
1827 - Britanya Ordusu Başkomutanı
1827 - Lordlar Kamarası'na girdi
1828-1830 - Birleşik Krallık Başbakanı
1834 - Hükümet geçişi sırasında kısa süreli yeniden Başbakan
1842-1852 - Britanya Ordusu Başkomutanı

Başlıca Unvanları:
Douro Baronu
Wellington Vikontu
Wellington Kontu
Wellington Markisi
1. Wellington Dükü
Mareşal
Dizbağı Nişanı Şövalyesi


Kaynak:Biyografiler.com