Ahmet Muhip Dıranas, Cumhuriyet dönemi Türk şiirinin şair ve oyun yazarlarındandır. Şiirlerinde ses ve ahenge verdiği önem, aşk, tabiat, yalnızlık, hatıra ve ölüm gibi temaları işleyişiyle tanındı. Fahriye Abla, Olvido, Kar, Serenad ve Ağrı en bilinen şiirleri arasındadır.

Ahmet Muhip Dıranas'ın doğum yılı ve yeri konusunda kaynaklarda farklı bilgiler bulunmaktadır. Yaygın biyografik kayıtlarda 1909 yılında Sinop'un Erfelek ilçesine bağlı Salı köyünde doğduğu belirtilir. Buna karşılık eşi Münire Dıranas'ın verdiği bilgiye dayanan bazı araştırmalarda 1908 yılında İstanbul'da doğduğu kaydedilmiştir. Babası Galip Bey, annesi Seniha Hanım'dır.

İlköğrenimini Sinop'ta tamamladı. Babasının Ankara'daki askerî fabrikalarda çalışmaya başlamasının ardından ailesiyle Ankara'ya taşındı. Ankara Erkek Lisesinde öğrenim gördü. Buradaki öğretmenleri arasında Faruk Nafiz Çamlıbel ve Ahmet Hamdi Tanpınar bulunuyordu. Özellikle Ahmet Hamdi Tanpınar'ın teşviki, şiire yönelmesinde etkili oldu. Ankara Erkek Lisesinden 1929 yılında mezun oldu.

Çalışma Hayatı

Ahmet Muhip Dıranas, 1930-1935 yılları arasında Hâkimiyet-i Milliye gazetesinde çalıştı. Bu dönemde Ankara Hukuk Fakültesine girdi ancak iki yıl sonra hukuk öğrenimini bıraktı. Ardından İstanbul'a giderek Güzel Sanatlar Akademisinde kütüphane görevlisi olarak çalıştı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümüne de devam etti. Kaynaklarda bu öğrenimini tamamlayıp tamamlamadığı konusunda farklı bilgiler bulunmaktadır.

Daha sonra Dolmabahçe Resim ve Heykel Müzesinde kâtiplik ve müdür yardımcılığı görevlerinde bulundu. 1938 yılında yeniden Ankara'ya döndü ve 1942 yılına kadar CHP Genel Merkezinde Halkevleri Kültür ve Sanat Yayınları'nı yönetti.

II. Dünya Savaşı yıllarında yedek subay olarak Ağrı'nın Sürbehan köyünde askerlik yaptı. 1945 yılında terhis oldu. Ağrı şiiri ile Gölgeler adlı tiyatro eserinin oluşumunda bu dönemin izleri bulunmaktadır.

1946 yılında Çocuk Esirgeme Kurumunda Yayın Müdürlüğüne getirildi ve 1949 yılına kadar bu görevi yürüttü. 1949'dan itibaren Zafer gazetesinde köşe yazıları yazdı. 1957 yılında Çocuk Esirgeme Kurumu Başkanı oldu ve 1960 yılına kadar görevini sürdürdü.

Devlet Tiyatrosu Edebî Kurulunda görev aldı; Anadolu Ajansı İdare Meclisi üyeliği ve Devlet Tiyatroları Edebî Heyet Başkanlığı yaptı. Türkiye İş Bankası Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundu ve 1972 yılında emekliye ayrıldı.

Siyasete de girmeyi deneyen Ahmet Muhip Dıranas, 1950 ve 1957 seçimlerinde Demokrat Parti, 1965 seçimlerinde ise Adalet Partisi listesinden Sinop milletvekili adayı oldu ancak seçilemedi.

Şiirleri ve Edebî Çalışmaları

Ahmet Muhip Dıranas'ın yayımlanan ilk şiiri Bir Kadına, 1926 yılında “Muhip Atalay” imzasıyla Milli Mecmua'da çıktı. Daha sonra çeşitli gazete ve dergilerde kendi adıyla şiirler yayımladı.

Şiirlerinde geleneksel nazım biçimlerinden ve hece ölçüsünden yararlanırken ses, ritim ve kelime düzenine önem verdi. Ahmet Haşim, öğretmeni Ahmet Hamdi Tanpınar ve Fransız şiirinin etkilerini kendi şiir anlayışı içinde değerlendirdi. Aşk, tabiat, geçmişe özlem, yalnızlık, hüzün, ölüm ve yaşama isteği şiirlerinde sıkça işlediği temalar arasında yer aldı.

Fahriye Abla, Olvido, Kar, Serenad, Ağrı, Selâm ve Ülker'in Gözleri bilinen şiirleri arasındadır. Uzun yıllar şiirlerini kitaplaştırmayan Dıranas'ın şiirleri ilk kez 1974 yılında Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından Şiirler adıyla bir araya getirildi.

Tevfik Fikret'in Rübâb-ı Şikeste ve Halûk'un Defteri kitaplarından seçtiği şiirlerin yanı sıra Hân-ı Yağma ve Tarih-i Kadim gibi eserlerini günümüz Türkçesine aktardı. Bu çalışmalar 1975 yılında Kırık Saz adıyla yayımlandı.

Tiyatro Eserleri

Ahmet Muhip Dıranas şiirin yanı sıra tiyatro eserleri de yazdı. Gölgeler ve O Böyle İstemezdi sahnelenen oyunları arasındadır. O Böyle İstemezdi üzerinde yaptığı değişikliklerle eserin adını daha sonra Çıkmaz olarak değiştirdi. Gölgeler ile Çıkmaz, daha sonra Oyunlar adı altında birlikte yayımlandı.

Ailesi ve Ölümü

Ahmet Muhip Dıranas, 1940 yılında Münire Dıranas ile evlendi. Çiftin çocukları olmadı.

Ahmet Muhip Dıranas, 21 Haziran 1980 tarihinde Ankara'da hayatını kaybetti. Vasiyeti üzerine Sinop'un Erfelek ilçesine bağlı Salı köyünde toprağa verildi.

Şairin Fahriye Abla adlı şiiri, Yavuz Turgul tarafından senaryolaştırılıp yönetilen ve Müjde Ar'ın başrolünde oynadığı 1984 yapımı Fahriye Abla filmine kaynaklık etti.

Eserleri

Şiir

1974 - Şiirler

Tiyatro

1946 - Gölgeler
1948 - O Böyle İstemezdi
1977 - Oyunlar (Gölgeler - Çıkmaz)

Uyarlama ve Diğer Eserleri

1975 - Kırık Saz (Tevfik Fikret'in şiirlerinden günümüz Türkçesine aktarmalar)
1994 - Yazılar (ölümünden sonra yayımlanan yazıları)

Bilinen Şiirlerinden Bazıları

Fahriye Abla
Olvido
Kar
Serenad
Ağrı
Selâm
Ülker'in Gözleri
Rüzgâr

“Hava keskin bir kömür kokusuyla dolar
Kapanırdı daha gün batmadan kapılar
Bu afyon ruhu gibi baygın mahalleden
Hayalimde tek çizgi bir sen kalmışsın sen!
Hülyasındaki geniş aydınlığa gülen
Gözlerin, dişlerin ve akpak gerdanınla
Ne güzel komşumuzdun sen fahriye abla

Eviniz kutu gibi küçücük bir evdi
Sarmaşıklarla balkonu örtük bir evdi
Güneşin batmasına yakın saatlerde
Yıkanırdı gölgesi kuytu bir derede
Yaz kış yeşil bir saksı ıtır pencerede
Bahçede akasyalar açardı baharla
Ne şirin komşumuzdun sen fahriye abla

Önce upuzun sonra kesik saçın vardı
Tenin buğdaysı, boyun bir başak kadardı
İçini gıcıklardı bütün erkeklerin
Altın bileziklerle dolu bileklerin
Açılırdı rüzgarda kısa eteklerin
Açık saçık şarkılar söylerdin en fazla
Ne çapkın komşumuzdun sen fahriye abla

Gönül verdin derlerdi o delikanlıya
En sonunda varmışsın bir Erzincanlı’ya
Bilmem şimdi hala bu ilk kocanda mısın
Hala dağları karlı Erzincan’da mısın
Bırak geçmiş günleri gönlüm hatırlasın
Hatırada kalan şeyler değişmez zamanda
Ne vefalı komşumuzdun sen fahriye abla”
— Ahmet Muhip Dıranas, Fahriye Abla

“Bir bahar sabahının karanlığında ıssız
Gökte diz çökmüş iki titrek ışıklı yıldız
Olan gözlerinize aşıkım, Bayan Ülker!
Mutlu, esen ve hoşken ve gülerken gülerken
Nerden gelir bilinmez üzgünlüklerle birden
Solan gözlerinize aşıkım, Bayan Ülker!
Ne zaman perdelese içlerini bir buğu
Ölümüm güzelliği, özlemim yorgunluğu
Dolan gözlerinize aşıkım, Bayan Ülker!
Kalbinizin sezilmez parıltıcıklarını
Bir büyük ateş gibi göstermenin sırrını
Bulan gözlerinize aşıkım, Bayan Ülker!”
— Ahmet Muhip Dıranas, Ülker'in Gözleri