Adriaen Brouwer, meyhane yaşamını, ham duyguları ve 17. yüzyıl alt sınıfının karanlık dünyasını resmeden ressam

Adriaen Brouwer, 17. yüzyılın ilk yarısında Flaman bölgesinde ve Hollanda'da aktif olmuş Flaman bir tür ressamıdır. Köylüleri, askerleri ve toplumun alt sınıflarına mensup figürleri; içki içen, sigara tüttüren, kumar oynayan, kavga eden ya da müzik yapan halleriyle resmetmesiyle tanınır. Tür resmini idealize edilmiş sahnelerden uzaklaştırarak, öfke, acı, sevinç, tiksinti ve haz gibi insan duygularını çarpıcı bir psikolojik yoğunlukla aktarmıştır.

Adriaen Brouwer 2 Nisan 1606 tarihinde Oudenaarde, Belçika'da Mariae Zutters’in oğlu olarak dünyaya geldi. Doğduğu kasabanın büyük kısmı gibi protestan olarak yetiştirildi. Babası bir duvar halısı tasarımcısıydı ve Adriaen Brouwer, küçük yaşlardan itibaren bu halıların desen çalışmalarında babasına yardım etti. Oudenaarde, 16. ve 17. yüzyıllarda Avrupa’nın en önemli duvar halısı merkezlerinden biriydi ve bu ortam genç sanatçının erken yaşta sanatla iç içe büyümesini sağladı.

Çocukluğundan itibaren sanata yatkın olduğu düşünülen Adriaen Brouwer’in, memleketinde düzenlenen “De Kersouwe” ve “Pax Lobius” gibi yerel sanat yarışmalarına katıldığına inanılır. Bu yarışmalar, yetenekli gençleri keşfetmeyi ve Hollanda’daki sanat merkezlerine çekmeyi amaçlıyordu. Henüz yedi ya da sekiz yaşlarındayken Adriaen Brouwer’in seyahat etme ve daha büyük fırsatlar arama isteğinin bu dönemde şekillendiği varsayılır.

1622 yılında babasının ölümünün ardından, henüz on altı yaşındayken evden ayrılan Adriaen Brouwer, Amsterdam’a gitti. Burada son derece Bohem bir yaşam sürdü; maddi imkânlarına göre sık sık yer değiştirdi. Zamanının büyük bölümünü meyhanelerde geçirdi ve bu mekânlar onun adeta stüdyosu haline geldi. Resimlerinin büyük kısmı, bu meyhanelerde gözlemlediği sahnelerden ve anlardan doğdu; 17. yüzyıl Hollanda toplumunun karanlık ve sert yüzünü yansıttı.

Bu dönemde Adriaen Brouwer, tütün ve alkol bağımlılığı geliştirdi. Özellikle 1636 yılında tamamladığı The Smokers adlı eseri, bu alışkanlıklarını açık biçimde ortaya koyar. Buna rağmen son derece üretken bir sanatçıydı ve çalışmaları hızla dikkat çekti. Peyzaj ressamı Barent van Someren, Adriaen Brouwer’in yaklaşık otuz eserini görerek yeteneğini fark eden isimlerden biri oldu.

Adriaen Brouwer, ikonografik yaklaşımında fiziksel görünümden çok duygu ve ifadeye odaklanıyordu. Bu özelliği sayesinde çok sayıda sipariş aldı. Henüz on dokuz yaşındayken Hollanda sanat çevresinde güçlü bir etki yaratmıştı ve hatta çağdaşı Rembrandt bile onun bazı eserlerini satın almıştı.

Amsterdam’da bulunduğu yıllarda Sanat ve Kültür Retorik Odası’na üye olan Adriaen Brouwer, “Beminvaar” ve “In liefde boven al” (“Her Şeyden Önce Aşk”) adlı şiirleriyle yarışmalara katıldı. Aynı zamanda oyunculuk yaptı ve tiyatro grubuyla birlikte Hollanda’yı dolaşarak çeşitli oyunlarda sahne aldı.

1626 yılında, ününün zirvesindeyken Haarlem’e taşınan Adriaen Brouwer, Frans Hals’ın atölyesinde çalıştı. Frans Hals, Adriaen Brouwer üzerinde en büyük etkiye sahip sanatçıydı; her ikisi de meyhane yaşamını, içkiyi ve günlük hayatı sanatsal ilham kaynağı olarak görüyordu. Yaklaşık bir yıl sonra Adriaen Brouwer yeniden Amsterdam’a döndü.

1631 yılında Flanders’a geri dönmeye karar veren Adriaen Brouwer, Flaman resmini dünya çapında tanınır kılan Peter Paul Rubens’in şehri Antwerp’e yerleşti. Kişisel yaşamına dair belge bırakmamış olsa da, Adriaen Brouwer’in burada Anthony van Dyck ve Peter Paul Rubens gibi ustalarla aynı sanat ortamında yer edinmeyi amaçladığı düşünülür.

Adriaen Brouwer, Flanders’da zaten oldukça tanınmış bir sanatçıydı. Peter Paul Rubens onun eserlerinin büyük bir hayranıydı ve toplamda on yedi tablosunu satın almıştı. Anthony van Dyck’in Antwerp’e geldiğinde Adriaen Brouwer ile özel olarak görüştüğü ve onun bir portresini yaptığı da aktarılır.

1632 yılında Adriaen Brouwer, Antwerp Aziz Luka Loncası’na üye oldu ve Jan Baptist Dandoy adlı bir öğrenci yetiştirdi. Eserlerine olan talep o kadar yüksekti ki, sahteleri bile yapılmaya başlandı; bu durum loncanın daha sıkı kurallar koymasına neden oldu.

22 Eylül 1633 tarihinde Flanders’a yeniden girişinde Adriaen Brouwer, Hollanda için casusluk yaptığı şüphesiyle ve protestan olması nedeniyle İspanyol birlikleri tarafından tutuklandı. Antwerp’teki Het Kasteel adlı askeri hapishaneye götürüldü. Burada fırında çalışan ressam Joos van Craesbeek ile tanıştı ve ikili yakın dost oldu. Peter Paul Rubens’in, Adriaen Brouwer’in casus değil Flaman doğumlu bir sanatçı olduğuna dair ifade verdiğine inanılır.

Serbest kaldıktan sonra Peter Paul Rubens, Adriaen Brouwer’i seçkin stüdyosunda çalışmaya davet etti; ancak Adriaen Brouwer’in sarhoş ya da uyuşturucu etkisi altında gelmesi nedeniyle birkaç gün içinde stüdyodan çıkarıldı. Eserleri sürekli satılmasına rağmen, kazandığı parayı içki, tütün ve meyhanelerde harcadığı için daima borç içindeydi. Borçlarını kapatmak için sık sık meyhane sahiplerine eskiz ya da tablo verirdi.

Ocak 1638’de Adriaen Brouwer, büyük olasılıkla uzun yıllar süren bağımlılıkları ve yetersiz beslenme sonucu geçirdiği bir felç nedeniyle, henüz otuz iki yaşındayken Antwerp’te hayatını kaybetti. Bazı kaynaklar ise ölümünün bir salgın hastalık sonucu olabileceğini öne sürer. Ölüm anında gravürcü arkadaşı Paulus Pontius ile birlikte yaşıyordu.

Beş parasız ölen Adriaen Brouwer, dostlarının yardımı sayesinde Antwerp’teki Karmelit Kilisesi’ne onurlu bir şekilde defnedildi. Yaklaşık altmış eserden oluşan küçük ama etkisi büyük bir miras bırakan Adriaen Brouwer, kısa ve çalkantılı yaşamına rağmen Flaman Barok sanatının en özgün ve etkili isimlerinden biri olarak kabul edilir.

Adriaen Brouwer’in resimleri kadar resimlerine koyduğu isimler de bir o kadar çarpıcı. Bir erkek portresinde figür elinde bir şişe tutar. Sanki az önce o şişedeki sıvıyı içmiş gibi yüzü ekşimiş rahatsız olmuştur. Şişedeki sıvı çok belli ki acıdır. Teknik olarak tam karşıdan değil hafif yan profilden resmedilmiştir. Bu da Adriaen Brouwer’in sanat tarihine bulunduğu önemli teknik katkılardan biridir. Her ne kadar bir portre resmi olsa da ne yaşlı ne genç olan bu adam aslında bir köylüdür. İçtiği sıvının da bir alkol olma ihtimali çok yüksektir. Adriaen Brouwer yine o küçük anı yakalamıştır.

Sigara İçenler isimli eser Adriaen Brouwer’in en ünlü tablolarından biridir. Resimde beş erkek sigara ve içki içmektedir. Figürlerin her biri kendinden geçmiş bir halde adeta tuvale yakalanmışlardır. Resmin en dikkat çeken kısmı ise sağ üst köşesinde bulunan pencereden görünen manzara. Resmin bütünlüğüne tamamen tezat ve üstelik resmin önünde sırtı bize dönük bir kişi bulunur. Bu kişi açık manzaraya doğru bakar fakat manzaranın keyfini çıkarır gibi bir görüntüsü yoktur. Kayalıkların arkasına saklanmış içerideki erkeklerin rahatça sigara içmelerini sağlıyor gibidir.