Aesculapius ya da Grekçe adıyla Asklepios, Yunan Mitolojisi’nde tıbbın ve sağlığın tanrısı olarak kabul edilir. Apollon ile Koronis’in oğludur. Hygieia, Meditrina, Iaso, Aceso, Aglæa ve Panacea’nın babasıdır. Roma mitolojisinde Aesculapius adıyla anılmıştır.

Kökeni ve Ailesi

Apollon, Yunan mitolojisinde güneş, kehanet ve sanatın yanı sıra sağlıkla da ilişkilendirilen bir tanrıydı. Zamanla bu görev oğlu Asklepios’a atfedilmiş ve Asklepios doğrudan tıp ilahı olarak kabul edilmiştir. Efsaneye göre Asklepios, bilge kentaur Kheiron tarafından yetiştirilmiş ve şifa sanatını ondan öğrenmiştir.

Asklepios’un ailesi de sağlıkla ilişkilendirilmiştir:

• Hygieia: Koruyucu hekimlik ve sağlığın devamı
• Panacea: Evrensel şifa ve tedavi
• Meditrina: İyileştirme ve bakım
• Iaso ve Aceso: Hastalığın iyileşme süreci

Bu yönüyle Asklepios ailesi, Antik Yunan dünyasında sağlık hizmetlerinin mitolojik temsilcileri olarak kabul edilmiştir.

Sembolü

Grekler Asklepios’u, elinde bir asaya sarılmış yılan taşıyan yaşlı fakat güçlü bir adam olarak tasvir etmişlerdir. Bu sembol günümüzde de tıbbın evrensel simgesi olarak kullanılmaktadır. Asa yolculuğu ve bilgeliği, yılan ise yenilenmeyi, gençliği ve ölümsüzlüğü temsil eder.

Asklepionlar

Asklepios adına kurulan sağlık tapınaklarına Asklepionlar denir. Bu yapılar Antik Yunan ve Batı Anadolu’da hem kutsal alan hem de tedavi merkezi olarak hizmet vermiştir. Asklepionlar, günümüz sanatoryumlarının ilk örnekleri sayılabilir.

Genellikle kent dışında, temiz havaya ve su kaynaklarına yakın yerlere kurulmuşlardır. İlk dönemlerde yalnızca tapınak ve sunaklardan oluşurken, zamanla kütüphane, uyku odaları (abaton), tiyatro ve tedavi yapıları eklenmiştir.

Antik çağda Yunanistan ve Batı Anadolu’da 300’den fazla Asklepion bulunduğu tahmin edilmektedir. En ünlüleri şunlardır:

• Epidauros Asklepionu
• İstanköy (Kos) Asklepionu
• Bergama Asklepionu
• Knidos Asklepionu

Antik Çağda Tıp Anlayışı

Tarihin ilk dönemlerinde tıbbi müdahaleler çoğunlukla savaş yaraları ve fiziksel travmalarla sınırlıydı. Silah yaraları temizlenir, kanamalar durdurulmaya çalışılır ve bitkisel ilaçlar kullanılırdı. “Pharmaka” terimi, hem ilaç hem de zehir anlamında kullanılan genel bir kavramdı.

Başlangıçta hastalıkların hem tanrılar hem de hekimler tarafından tedavi edildiğine inanılırken, zamanla Asklepios kültü özel tapınaklarda sistemli bir sağlık anlayışına dönüşmüştür. Böylece Asklepios, mitolojik bir figür olmanın ötesinde, Antik Çağ tıbbının sembolik kurucusu haline gelmiştir.