Vanity Fair romanıyla Victoria Dönemi toplumunu hicveden büyük İngiliz romancı

William Makepeace Thackeray, 18 Temmuz 1811 tarihinde o dönemde Britanya Hindistanı sınırları içinde yer alan Kalküta kentinde doğmuştur. İngiliz romancı, gazeteci, hiciv yazarı ve illüstratör olan William Makepeace Thackeray, özellikle Vanity Fair adlı romanıyla tanınır. Victoria Dönemi toplumunun sınıf hırslarını, para ilişkilerini, evlilik hesaplarını, ikiyüzlülüklerini ve sosyal yükselme arzularını keskin bir hicivle işlemiştir. Charles Dickens ile birlikte 19. yüzyıl İngiliz romanının en önemli temsilcilerinden biri kabul edilir.

William Makepeace Thackeray, Richmond Thackeray ve Anne Becher Thackeray’in oğlu olarak dünyaya geldi. Babası East India Company hizmetinde Hindistan'da görev yapan bir memurdu. William Makepeace Thackeray henüz çocukken babasını 1815 yılında kaybetti. William Makepeace Thackeray küçük yaşta eğitim alması için 1816 yılında İngiltere’ye gönderildi. Bu erken ayrılık ve kolonyal çocukluk deneyimi, onun hayatında önemli bir duygusal iz bıraktı. Annesi, 1817 yılında bir memurla evlenip 1820 yılında oğlunun yanına geldi.

William Makepeace Thackeray, eğitim hayatına Charterhouse School’da başladı. Daha sonra University of Cambridge’e bağlı Trinity College’da öğrenim gördü; ancak üniversite eğitimini tamamlamadan ayrıldı. 1831-1833 yılları arasında Londra’daki Middle Temple’da hukuk okudu. Gençlik yıllarında seyahat etti, hukuk ve sanatla ilgilendi, resim eğitimi aldı ve bir dönem illüstratör olmayı düşündü. Bu görsel anlatım ilgisi, daha sonra kendi yazılarına eşlik eden çizimlerinde de görüldü.

William Makepeace Thackeray, genç yaşta miras yoluyla önemli bir servete sahip oldu; ancak kumar, kötü yatırımlar ve başarısız girişimler nedeniyle bu paranın büyük bölümünü kaybetti. Bu maddi kayıplar, onu gazetecilik ve yazarlıkla geçimini sağlamaya yöneltti. Para, sınıf ve sosyal statüye dair keskin gözlemleri, kendi yaşam deneyimleriyle de bağlantılıydı.

1836 yılında Paris’te İrlandalı bir kızla evlendi. Burada bir gazete satın aldı ancak gazetenin başarısızlığı onu tekrar Londra’ya dönmek zorunda bıraktı.

William Makepeace Thackeray, 1830’larda ve 1840’larda gazetecilik yapmaya başladı. Fraser’s Magazine, Punch ve çeşitli dergiler için yazılar kaleme aldı. Hiciv, edebi eleştiri, gezi yazısı, toplum gözlemi ve mizahi denemeler bu dönemde onun başlıca yazı alanları oldu. Özellikle Punch dergisindeki çalışmaları, onun İngiliz edebiyat çevrelerinde tanınmasını sağladı.

William Makepeace Thackeray, erken dönem yazılarında çoğu zaman takma adlar kullandı. Michael Angelo Titmarsh gibi adlarla yayımladığı yazılarında edebi dünya, sanat çevreleri, şehir hayatı ve İngiliz toplumunun gösterişçi yönlerini hicvetti. Bu dönemde geliştirdiği ironik anlatıcı sesi, daha sonra romanlarının en belirgin özelliklerinden biri haline geldi.

William Makepeace Thackeray, 1840 yılında Isabella Gethin Shawe ile evlendi. Çiftin çocukları oldu; ancak Isabella Gethin Shawe’in ruhsal sağlık sorunları evlilik hayatını derinden etkiledi. Thackeray, eşinin hastalığı nedeniyle uzun yıllar kişisel zorluklar yaşadı. Bu trajik aile deneyimi, onun eserlerinde görülen melankoli, kırılganlık ve insan zayıflıklarına karşı daha karmaşık bakışla ilişkilendirilebilir. İki kızını küçük yaşta kaybetmesiyle karısı akli dengesini yitirdi. Bu durum onları ayrılık noktasına getirdi. Karısından ayrılmış ve çocuklarını kaybetmiş olmanın duygusal boşluğunu yaptığı seyahatlerle doldurmak istedi. Amerika Birleşik Devletleri’nde edebiyat dersleri verdi. İngiliz Parlamentosu’nda vekil olmak için aday olduysa da başarılı olmadı.

William Makepeace Thackeray, 1844 yılında The Luck of Barry Lyndon adlı romanını yayımladı. Daha sonra Barry Lyndon adıyla da bilinen bu eser, servet ve statü peşinde koşan hırslı bir karakterin yükseliş ve düşüş hikâyesini anlatır. Roman, sahte asalet, kumar, evlilik hesapları ve toplumsal maskeler üzerine keskin bir hicivdir. Bu eser, 1975 yılında Stanley Kubrick tarafından Barry Lyndon adıyla sinemaya uyarlanmıştır. Film aralarında 4 Oscar ödülünün de bulunduğu 13 ödül kazanmıştı.

William Makepeace Thackeray, en büyük edebi başarısını 1847-1848 yıllarında tefrika halinde yayımlanan Vanity Fair ile elde etti. Romanın alt başlığı “A Novel without a Hero”, yani “Kahramansız Bir Roman”dır. Bu ifade, Thackeray’in geleneksel ahlaki kahramanlık anlayışına mesafeli durduğunu ve toplumu kusurlu, çıkarcı, hırslı ama insani karakterler üzerinden anlatacağını gösterir.

William Makepeace Thackeray bir yazar olmasının yanı sıra bir gezgin olmasıyla da tanınmaktadır. 1845 yılında yayımlanan Cornhill’den Kahire’ye Seyahat Notları adlı seyahatnamesinde de buharlı gemiyle yapılan ilk büyük çaplı turistik gezilerden birine ait gözlemlerini paylaştı. Gemiye, geziyi düzenleyen P&O şirketinin davetlisi olarak katılan Thackeray, incelikli gözlemleriyle XIX. yüzyıl Akdeniz dünyasına ışık tuttu. İngiltere’den başlayan bu gezi boyunca Kahire, Lizbon, Cadiz, Cebelitarık, Malta, Atina, Rodos, İzmir, İstanbul ve Kudüs’ü gözlemleme fırsatı buldu. Thackeray, hem insan hem kent gözlemlerini paylaşırken doğaya duyduğu hayranlığını da denizleri, dağları ve ovaları tasvir ederken gizlemedi.

Atina’dan İzmir’e geçerken dönemin Osmanlı Devleti’ne şahitlik etti. Kitabında, İzmir’i Doğu’ya Dair ilk İzlenim başlığı altında inceledi. Şehrin çok kültürlülüğüne vurgu yaparken batıdaki hiçbir ressamın doğuyu doğru düzgün tasvir edememesinden yakındı. Ona göre bu oryantal hal oldukça çekicidir. İzmir’de şehrin belli başlı yerlerini tarif ederken de Meles Çayı’nın kemerli su yolundan ve şehrin Roma tarihinden bahsetti. Thackeray, İstanbul’a geçtiğinde büyük bir sevinç duyar, çünkü ona göre İstanbul’un görünümü Clarkson Frederick Stanfield’in muhteşem teatral resimlerine benzemektedir. Bunun yanı sıra, Osmanlı padişahları ve yönetimde uygulanan bazı yöntemler üzerinde durdu. Thackeray, İstanbul’da Ayasofya, Sultanahmet Camii ve Galata gibi o dönemin hem kültürel hem de tarihsel zenginliklerini ziyaret edip Türk topraklarındaki seyahat notlarını sonlandırdı.

Thackeray, Amerika Birleşik Devletleri’nde konferanslar vererek seyahatlerle neşe bulmaya çalıştı. 1856 yılından sonra Londra’ya yerleşti. 1857 yılında başarısız bir milletvekili adaylığı oldu.

William Makepeace Thackeray, Vanity Fair (Gurur Dünyası) romanında Becky Sharp ve Amelia Sedley karakterleri üzerinden İngiliz toplumunun sınıf, evlilik, para, miras, ordu, aristokrasi ve sosyal yükselme düzenini hicvetti. Becky Sharp, zeki, hırslı, manipülatif ve sosyal basamakları tırmanmaya kararlı bir karakter olarak İngiliz roman tarihinin en unutulmaz figürlerinden biri oldu.

William Makepeace Thackeray, Vanity Fair içinde Napolyon Savaşları dönemini, özellikle Waterloo arka planını da kullanarak bireysel hırslarla tarihsel olayları birleştirdi. Ancak romanın asıl gücü savaş sahnelerinden çok salonlarda, evlerde, borç ilişkilerinde, evlilik pazarlıklarında ve sosyal çevrelerde geçen küçük ama acımasız insan ilişkilerindedir.

William Makepeace Thackeray, romanlarında genellikle idealize edilmiş kahramanlar yerine kusurlu, çıkarcı, zayıf, komik ve çelişkili insanları anlatmayı tercih etti. Bu yönüyle Charles Dickens’tan farklı bir gerçekçilik ve ironi geliştirdi. Dickens daha duygusal, dramatik ve reformcu bir çizgide görülürken; Thackeray daha soğuk, alaycı ve toplumsal ikiyüzlülüğü açığa çıkaran bir anlatıcı olarak öne çıktı.

William Makepeace Thackeray, 1848-1850 yılları arasında Pendennis adlı romanını yayımladı. Bu eser, genç bir adamın büyüme, eğitim, aşk, edebiyat dünyası ve toplumsal deneyimlerle şekillenen hayatını konu alır. Roman, yarı otobiyografik öğeler taşır ve Thackeray’in kendi gençlik deneyimlerinden izler barındırır.

William Makepeace Thackeray, 1852 yılında The History of Henry Esmond adlı tarihsel romanını yayımladı. 18. yüzyıl İngiltere’sinde geçen bu eser, tarihsel atmosfer, dil kullanımı ve anlatı tekniği bakımından onun en olgun çalışmalarından biri kabul edilir. Roman, aile, sadakat, aşk, siyaset ve kişisel onur temalarını tarihsel bir çerçevede işler.

William Makepeace Thackeray, 1855 yılında The Newcomes adlı romanını yayımladı. Bu eser, birkaç kuşak boyunca bir ailenin sosyal, ekonomik ve ahlaki dönüşümünü anlatır. Roman, Victoria Dönemi toplumunun aile, para, eğitim, evlilik ve sosyal saygınlık kavramlarını geniş bir karakter ağı üzerinden inceler.

William Makepeace Thackeray, 1857-1859 yılları arasında The Virginians adlı romanını yayımladı. Bu eser, The History of Henry Esmond romanıyla bağlantılıdır ve Amerika kolonileri ile İngiltere arasındaki tarihsel ilişkileri konu alır. Amerikan Bağımsızlık Savaşı öncesi dönemin aile, sadakat, imparatorluk ve kimlik çatışmaları romanın temel öğeleri arasındadır.

William Makepeace Thackeray, yalnızca romancı değil, aynı zamanda başarılı bir konferansçıydı. 1850’lerde İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri’nde edebiyat, mizah ve 18. yüzyıl İngiliz yazarları üzerine konferanslar verdi. Bu konuşmaları, onu edebiyat dünyasında hem yazar hem de kamusal entelektüel olarak daha görünür hale getirdi.

William Makepeace Thackeray, 1860 yılında Cornhill Magazine dergisinin ilk editörü oldu. Bu görev, onun Victoria Dönemi edebi yayıncılığındaki etkisini artırdı. Dergi, dönemin önemli edebi yayınlarından biri haline geldi ve Thackeray burada hem editörlük yaptı hem de kendi eserlerini yayımladı.

William Makepeace Thackeray, 1860-1862 yılları arasında The Adventures of Philip adlı romanını yayımladı. Bu geç dönem eseri, gençlik, miras, aile ilişkileri ve sosyal deneyim temalarını işler. Sağlık sorunlarına rağmen yazmayı sürdürdü ve edebi üretkenliğini hayatının son yıllarına kadar devam ettirdi.

William Makepeace Thackeray, 24 Aralık 1863 tarihinde İngiltere’nin Londra kentinde 52 yaşında hayatını kaybetti. Ölümü Victoria Dönemi edebiyat çevrelerinde büyük üzüntü yarattı. Charles Dickens ile zaman zaman rekabet içinde görülse de, ölümünden sonra her iki yazar da 19. yüzyıl İngiliz romanının temel figürleri arasında kabul edildi.

William Makepeace Thackeray, 1840 yılında Isabella Gethin Shawe ile evlendi. Anne Isabella Thackeray Ritchie, Harriet Stephen, Jane Thackeray, Harriet Marian Thackeray adlarında çocukları vardı. İki kızını küçük yaşta kaybetmesiyle karısı akli dengesini yitirdi. Bu durum onları ayrılık noktasına getirdi.

William Makepeace Thackeray, bugün özellikle toplumsal hiciv, sınıf eleştirisi, ironik anlatıcı kullanımı ve ahlaki belirsizlik taşıyan karakterleriyle anılmaktadır. Vanity Fair, Victoria Dönemi toplumunu yalnızca bir dönem romanı olarak değil, insan hırsı, gösteriş, para ve statü arzusunun evrensel bir eleştirisi olarak anlatan büyük bir edebi eser kabul edilir.

Başlıca Eserleri:
1844 – The Luck of Barry Lyndon – Roman
1847–1848 – Vanity Fair (Gurur Dünyası)– Roman
1848–1850 – Pendennis – Roman
1852 – The History of Henry Esmond – Tarihsel Roman
1855 – The Newcomes – Roman
1857–1859 – The Virginians – Tarihsel Roman
1860–1862 – The Adventures of Philip – Roman
1846–1847 – The Book of Snobs – Hiciv / Deneme
1850 – Rebecca and Rowena – Mizahi Roman / Parodi
1852 – The English Humourists of the Eighteenth Century – Edebiyat Konferansları / Eleştiri
1855 – The Rose and the Ring – Çocuk Kitabı / Masal
1863 – Denis Duval – Tamamlanmamış Roman

Başlıca Kurum ve Yayın Bağlantıları:
East India Company – Aile ve doğum bağlamı
Charterhouse School – Eğitim bağlantısı
University of Cambridge – Üniversite eğitimi bağlantısı
Trinity College – Üniversite bağlantısı
Punch – Mizah ve hiciv yazıları
Fraser’s Magazine – Erken dönem yazıları
Cornhill Magazine – Editörlük görevi

Başlıca Uyarlamalar:
1975 – Barry Lyndon – Stanley Kubrick tarafından yönetilen sinema uyarlaması
1998 – Vanity Fair – TV Uyarlaması
2004 – Vanity Fair – Sinema Uyarlaması
2018 – Vanity Fair – TV Mini Dizisi


Kaynak:Biyografiler.com