Orhan Pamuk, Türk romancı, deneme yazarı ve akademisyendir. Doğu ile Batı, gelenek ile modernlik, kimlik, hafıza ve İstanbul temalarını ele alan eserleriyle uluslararası alanda tanındı. 2006 Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülerek Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanan ilk Türk yazar oldu.

Orhan Pamuk, 7 Haziran 1952 tarihinde İstanbul'da doğdu. Babası mühendis Gündüz Pamuk, annesi Şeküre Pamuk'tur. Ağabeyi Şevket Pamuk, Osmanlı ve Türkiye iktisat tarihi üzerine çalışmalarıyla tanınan akademisyendir. Orhan Pamuk, çocukluk ve gençlik yıllarını Nişantaşı'nda, geniş bir aile çevresi içinde geçirdi.

Çocukluğu ve Eğitimi

Orhan Pamuk, çocukluğundan 22 yaşına kadar yoğun biçimde resimle ilgilendi ve ressam olmayı düşündü. Daha sonra bu yıllarını ve çocukluğunun İstanbul'unu İstanbul - Hatıralar ve Şehir adlı kitabında anlattı.

Liseyi Robert Kolej'de tamamladı. Ailesindeki mühendislik geleneğinin de etkisiyle İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesine girdi. Üç yıl mimarlık öğrenimi gördükten sonra ressam veya mimar olmayacağına karar vererek bölümden ayrıldı.

Daha sonra İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsünde öğrenim gördü ve 1976 yılında mezun oldu. Gazetecilik yapmadı; 23 yaşından itibaren yaşamını yazarlığa adamaya karar verdi.

Yazarlık Kariyeri

Orhan Pamuk'un ilk yayımlanan romanı Cevdet Bey ve Oğulları 1982 yılında çıktı. Nişantaşı'nda yaşayan varlıklı bir ailenin üç kuşağını konu alan roman, Milliyet Yayınları Roman Yarışması ile Orhan Kemal Roman Armağanı'na değer görüldü.

1983 yılında yayımlanan Sessiz Ev'de bir ailenin farklı kuşaklarını ve Türkiye'nin siyasal-toplumsal gerilimlerini beş ayrı anlatıcının bakış açısından ele aldı. Romanın Fransızca çevirisi 1991 yılında Prix de la Découverte Européenne ödülünü kazandı.

1985 yılında yayımlanan Beyaz Kale, 17. yüzyılda bir Venedikli ile Osmanlı âlimi arasındaki kimlik ve benzerlik ilişkisi üzerine kuruldu. Eserin yabancı dillere çevrilmesi Orhan Pamuk'un uluslararası alanda tanınmasında önemli rol oynadı.

Orhan Pamuk, 1985-1988 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri'nde yaşadı ve Columbia Üniversitesi'nde konuk araştırmacı olarak bulundu. Bir süre Iowa Üniversitesiyle de bağlantılı çalışmalar yürüttü.

Bu dönemde önemli bölümünü New York'ta yazdığı Kara Kitap 1990 yılında yayımlandı. İstanbul'un sokaklarını, geçmişini, kimliğini ve kültürel belleğini, kaybolan eşi Rüya'yı arayan avukat Galip'in hikâyesi üzerinden anlattı. Romanın Fransızca çevirisi Prix France Culture ödülünü aldı.

1991 yılında yönetmen Ömer Kavur ile birlikte Kara Kitap'taki bir hikâyeden hareketle Gizli Yüz filminin senaryosunu hazırladı.

1994 yılında yayımlanan Yeni Hayat'ta gizemli bir kitabın etkisine kapılan üniversite öğrencisinin yolculuğunu anlattı. Roman Türkiye'de geniş bir okuyucu kitlesine ulaştı.

1998 yılında yayımlanan Benim Adım Kırmızı, 16. yüzyıl sonu İstanbul'unda Osmanlı nakkaşları çevresinde gelişen bir cinayet ve aşk hikâyesini Doğu ve Batı'nın sanat anlayışlarıyla birlikte ele aldı. Roman Prix du Meilleur Livre Étranger, Grinzane Cavour ve International IMPAC Dublin Literary Award gibi uluslararası ödüller kazandı.

Orhan Pamuk, gazete ve dergilerde yayımlanan edebiyat, kültür, siyaset ve günlük yaşam konulu yazılarından yaptığı seçkiyi 1999 yılında Öteki Renkler adıyla yayımladı.

2002 yılında yayımlanan Kar, uzun süre Almanya'da yaşamış şair Ka'nın Kars'a yaptığı yolculuk üzerinden siyasal İslam, laiklik, milliyetçilik, kimlik ve Türkiye'nin siyasal gerilimlerini ele aldı. Roman, The New York Times Book Review tarafından 2004 yılının dikkat çeken kitapları arasında gösterildi.

2003 yılında yayımlanan İstanbul - Hatıralar ve Şehir, yazarın çocukluk ve gençlik anılarıyla İstanbul'un kültürel tarihini, fotoğrafları ve kişisel hatıraları bir araya getirdi.

Nobel Edebiyat Ödülü

İsveç Akademisi, 12 Ekim 2006 tarihinde 2006 Nobel Edebiyat Ödülü'nün Orhan Pamuk'a verildiğini açıkladı. Böylece Pamuk, Nobel Edebiyat Ödülü'nü alan ilk Türk yazar oldu.

İsveç Akademisi ödül gerekçesinde, Orhan Pamuk'un doğduğu şehrin melankolik ruhunu araştırırken kültürlerin çatışması ve iç içe geçişini anlatan yeni simgeler geliştirmesine dikkat çekti.

Orhan Pamuk, Nobel konuşmasını 7 Aralık 2006 tarihinde “Babamın Bavulu” başlığıyla yaptı. Konuşmasında babası Gündüz Pamuk'un ölümünden önce kendisine verdiği yazılarla dolu bavuldan hareketle yazarlık, edebiyat ve babasıyla ilişkisi üzerinde durdu.

Masumiyet Müzesi

Orhan Pamuk, 2008 yılında Masumiyet Müzesi adlı romanını yayımladı. Romanın merkezindeki Kemal ile Füsun'un hikâyesindeki eşyalardan hareketle gerçek bir müze oluşturma düşüncesini de hayata geçirdi.

İstanbul'un Çukurcuma semtindeki Masumiyet Müzesi 2012 yılında ziyarete açıldı. Romanla bağlantılı nesnelerin sergilendiği müze, 2014 yılında Avrupa Yılın Müzesi Ödülü'ne layık görüldü.

Müzenin koleksiyonunu ve kuruluş düşüncesini anlatan Şeylerin Masumiyeti de 2012 yılında yayımlandı.

Sonraki Eserleri

2014 yılında yayımlanan Kafamda Bir Tuhaflık'ta İstanbul'un yaklaşık kırk yıllık dönüşümünü sokak satıcısı Mevlut Karataş'ın yaşamı üzerinden anlattı.

2016 yılında yayımlanan Kırmızı Saçlı Kadın'da baba-oğul ilişkisini, kader ve suç kavramlarını Doğu ve Batı'nın mitolojik anlatılarıyla bir araya getirdi.

2021 yılında yayımlanan Veba Geceleri, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde kurgusal Minger Adası'nda yaşanan veba salgını etrafında gelişen olayları konu aldı.

2022 yılında Uzak Dağlar ve Hatıralar yayımlandı. Eser, Orhan Pamuk'un uzun yıllar boyunca tuttuğu resimli günlük ve not defterlerinden yaptığı seçmelerden oluştu.

Orhan Pamuk'un eserleri günümüzde 60'tan fazla dile çevrilmiştir. Kendi resmî biyografisinde kitaplarının 63 dile çevrildiği belirtilmektedir.

Columbia Üniversitesi

Orhan Pamuk, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki akademik çalışmalarını sonraki yıllarda da sürdürdü. Columbia Üniversitesi School of the Arts bünyesinde Robert Yik-Fong Tam Beşerî Bilimler Profesörü olarak görev aldı. Yazarlık ve edebiyat üzerine dersler ve ustalık sınıfları verdi.

301. Madde Davası

Orhan Pamuk, 2005 yılında İsviçre'de yayımlanan bir gazeteye verdiği röportajda Osmanlı Ermenileri ve Kürtlerin öldürülmesine ilişkin açıklamalarda bulundu. Açıklamalar Türkiye'de geniş bir tartışmaya yol açtı ve hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 301. maddesi kapsamında “Türklüğü aşağılamak” suçlamasıyla dava açıldı.

Şişli Asliye Ceza Mahkemesi, 20 Ocak 2006 tarihinde, yargılamanın sürdürülebilmesi için gerekli Adalet Bakanlığı izninin bulunmadığı gerekçesiyle davanın düşürülmesine karar verdi. Dava ve 301. maddeye ilişkin tartışmalar, Türkiye'de ifade özgürlüğü konusundaki uluslararası tartışmaların önemli örneklerinden biri haline geldi.

Ödülleri

1991 - Prix de la Découverte Européenne (Sessiz Ev)
2002 - Prix du Meilleur Livre Étranger (Benim Adım Kırmızı)
2002 - Grinzane Cavour Ödülü (Benim Adım Kırmızı)
2003 - International IMPAC Dublin Literary Award (Benim Adım Kırmızı)
2005 - Alman Kitapçılar Birliği Barış Ödülü
2005 - Prix Médicis Étranger (Kar)
2006 - Nobel Edebiyat Ödülü
2008 - Ovid Ödülü
2010 - Norman Mailer Yaşam Boyu Başarı Ödülü
2012 - Sonning Ödülü
2012 - Légion d'honneur
2014 - Mary Lynn Kotz Ödülü (Şeylerin Masumiyeti)
2015 - Aydın Doğan Vakfı Ödülü (Kafamda Bir Tuhaflık)
2015 - Erdal Öz Edebiyat Ödülü (Kafamda Bir Tuhaflık)
2016 - Yasnaya Polyana Edebiyat Ödülü (Kafamda Bir Tuhaflık)
2017 - Budapest Grand Prize
2017 - Lampedusa Ödülü

Ailesi ve Özel Hayatı

Orhan Pamuk, 1982 yılında Aylin Türegün ile evlendi. Bu evlilikten 1991 yılında Rüya Pamuk adında bir kızı oldu. Çiftin evliliği 2001 yılında sona erdi.

Orhan Pamuk, 6 Nisan 2022 tarihinde yaklaşık on yıldır birlikte olduğu Aslı Akyavaş ile İstanbul Beyoğlu'nda evlendi.

Romanları

1982 - Cevdet Bey ve Oğulları
1983 - Sessiz Ev
1985 - Beyaz Kale
1990 - Kara Kitap
1994 - Yeni Hayat
1998 - Benim Adım Kırmızı
2002 - Kar
2008 - Masumiyet Müzesi
2014 - Kafamda Bir Tuhaflık
2016 - Kırmızı Saçlı Kadın
2021 - Veba Geceleri

Deneme, Anı ve Diğer Kitapları

1999 - Öteki Renkler (seçme yazılar ve bir hikâye)
2003 - İstanbul - Hatıralar ve Şehir (anı ve şehir kitabı)
2007 - Babamın Bavulu (konuşmalar)
2010 - Manzaradan Parçalar (yazılar ve denemeler)
2011 - Saf ve Düşünceli Romancı (edebiyat üzerine dersler)
2012 - Şeylerin Masumiyeti (müze kataloğu ve anlatı)
2013 - Ben Bir Ağacım (eserlerinden seçmeler)
2016 - Hatıraların Masumiyeti (film kitabı)
2018 - Balkon (fotoğraflar ve yazılar)
2020 - Turuncu (fotoğraflar ve yazılar)
2022 - Uzak Dağlar ve Hatıralar (resimli günlük ve hatıra defterlerinden seçmeler)

Senaryosu

1992 - Gizli Yüz (senaryo; yönetmen Ömer Kavur)