Nicéphore Niépce (7 Mart 1765 – 5 Temmuz 1833), Fransız mucit ve fotoğrafçılığın öncüsüdür. Helyografi (heliography) adını verdiği yöntemle ışığın etkisini kullanarak kalıcı görüntüler elde etmeyi başardı. 1826 veya 1827 yılında çektiği Le Gras'daki Pencereden Görünüm, günümüze ulaşan en eski kamera fotoğrafı olarak kabul edilmektedir. Louis Daguerre ile yürüttüğü çalışmalar, daha sonra dagerotip fotoğraf tekniğinin geliştirilmesine temel oluşturdu.

Çocukluğu ve Eğitimi

Nicéphore Niépce, 7 Mart 1765 tarihinde Fransa'nın Chalon-sur-Saône kentinde doğdu. Tam adı Joseph Nicéphore Niépce'dir. Babası Claude Niépce, kraliyet mahkemesinde avukatlık ve kamu görevliliği yapıyordu. Annesi Anne-Claude Barrault'dur. Ailesi, Burgonya bölgesinde toprak ve mülk sahibi olan varlıklı bir aileydi.

Çocukluk yıllarını Chalon-sur-Saône'da geçirdi. Dinî eğitim veren okullarda öğrenim gördü. Eğitimine Troyes ve Angers'de devam etti. Bir süre din adamı olmayı düşündüyse de 1788 yılında bu düşüncesinden vazgeçti.

Fransız Devrimi sırasında devrimci hareketleri destekledi ve Ulusal Muhafızlara katıldı. Bu dönemde Yunancada zafer taşıyan anlamına gelen Nicéphore adını kullanmaya başladı.

1792 yılında Fransız Devrim Ordusu'na katılarak teğmen rütbesiyle görev yaptı. Güney Fransa ve Sardinya'daki askerî harekâtlara katıldı. Ancak görme sorunları ve sağlık durumunun kötüleşmesi nedeniyle 1794 yılında askerlikten ayrıldı.

Ailesi ve Özel Hayatı

Nicéphore Niépce, 4 Ağustos 1794 tarihinde Fransa'nın Nice kentinde Marie Agnes Romero ile evlendi. Çiftin 1795 yılında Isidore adında bir oğlu dünyaya geldi. Daha sonra doğan Agénor adlı oğulları ise küçük yaşta hayatını kaybetti.

1790'lı yılların sonlarında eşi ve ağabeyi Claude Niépce ile birlikte Sardinya ve İtalya'ya seyahat etti. Bu yolculuklar sırasında ağabeyiyle çeşitli teknik buluşlar üzerine çalışmaya başladı.

1801 yılında ailesiyle birlikte Chalon-sur-Saône yakınlarındaki Saint-Loup-de-Varennes'e döndü. Aileye ait Le Gras mülküne yerleşerek tarımsal faaliyetlerle ilgilendi ve bilimsel deneylerini burada sürdürdü.

Bilimsel Çalışmaları ve Buluşları

Niépce, ağabeyi Claude Niépce ile birlikte mekanik, kimya ve enerji üretimi üzerine çalışmalar yaptı. İki kardeşin araştırmaları özellikle içten yanmalı motorlar, su pompaları ve yeni yakıt türleri üzerinde yoğunlaştı.

Pyréolophore Motoru

1803 yılında Niépce kardeşler, yakıtın yanmasıyla oluşan sıcak gazların genleşmesinden yararlanan bir motor geliştirmeye başladı. Pyréolophore adını verdikleri bu düzenek, içten yanmalı motorların erken örneklerinden biriydi.

20 Temmuz 1807 tarihinde buluşları için Fransa'da on yıllık patent aldılar. Motorun çalışma prensibi, kapalı bir bölümde gerçekleşen yanmanın oluşturduğu basıncın mekanik harekete dönüştürülmesine dayanıyordu.

Niépce kardeşler, geliştirdikleri motoru Saône Nehri üzerinde bir tekneyi hareket ettirmek için kullandılar. Denemelerde çeşitli yanıcı maddelerden yararlandılar. Ancak motorun verimini artırma ve ticari kullanımını sağlama girişimleri sonuç vermedi.

1807-1809 yılları arasında Versailles Sarayı ve Marly saraylarının su ihtiyacını karşılayan mevcut düzeneklerin yenilenmesi amacıyla bir hidrolik pompa projesi de hazırladılar. Proje kabul edilmedi.

1811 yılından itibaren boya üretiminde kullanılan bitkilerin yetiştirilmesi ve şeker pancarından şeker elde edilmesi üzerine deneyler yaptılar. Nicéphore Niépce ayrıca 1818 yılında erken dönem bisiklet türlerinden biri olan ve pedalı bulunmayan draisienne üzerinde çalışmalar yürüttü.

Seleye (oturma yerine) sahip olan bu araç, Niépce tarafından üretilmiş ve günümüzde Fransa'daki Musée Nicéphore Niépce müzesinde sergilenmektedir.

Fotoğrafçılık Çalışmalarının Başlangıcı

Nicéphore Niépce, 1816 yılında görüntülerin ışığa duyarlı yüzeylere kalıcı olarak kaydedilmesi üzerine araştırmalara başladı. O dönemde ressamlar ve teknik çizim yapan kişiler tarafından kullanılan camera obscura (karanlık kutu), dış dünyadaki görüntüyü bir mercek aracılığıyla yüzeye yansıtabiliyordu. Ancak oluşan görüntünün korunabilmesi için elle çizilmesi gerekiyordu.

Nicéphore Niépce,'in amacı, bu görüntüyü insan eliyle çizmeden kimyasal yöntemlerle sabitlemekti. İlk deneylerinde gümüş klorürle kaplanmış kâğıtlar kullandı. 1816 yılında dış mekân görüntülerini kaydetmeyi başardı. Ancak elde ettiği negatif görüntüler ışığa maruz kaldıklarında karardıkları için kalıcı olmadı.

İlerleyen yıllarda taş, cam, bakır ve çeşitli metal levhalar üzerinde deneyler yaptı. Işığın etkisiyle kimyasal özellikleri değişen maddeleri araştırdı. Bu çalışmalar sırasında litografi yönteminden de yararlandı.

Litografi, taş yüzeyler üzerine hazırlanan görüntülerin çoğaltılmasını sağlayan bir baskı tekniğiydi. Nicéphore Niépce,, görüntülerin doğrudan ışık kullanılarak baskı yüzeylerine aktarılabileceğini düşündü.

Helyografi Yönteminin Geliştirilmesi

1822 yılından itibaren Yahudi bitümü (bitumen of Judea) adı verilen doğal asfalt türevi bir maddeyle deneyler yaptı. Bu maddenin ışık gördüğünde sertleşmesi ve çözücüler karşısındaki davranışının değişmesi, kalıcı görüntüler elde edilmesine olanak sağlıyordu.

Nicéphore Niépce, bitümü lavanta yağı içinde çözerek metal veya taş levhalar üzerine ince bir tabaka hâlinde uyguladı. Levha ışığa maruz bırakıldığında aydınlık bölgelerdeki bitüm sertleşiyor, karanlıkta kalan bölgeler ise çözücülerle temizlenebiliyordu. Böylece yüzey üzerinde görüntü oluşuyordu.

1824 yılında camera obscura kullanarak kalıcı görüntüler elde etme konusunda ilerleme sağladı. Mayıs 1826'da geliştirdiği yönteme helyografi adını verdi. Fransızcada héliographie olarak kullanılan bu terim, Yunancada güneş ve yazı sözcüklerinden türetilmiştir.

Helyografi, fotoğrafik görüntülerin kimyasal yöntemlerle kaydedilmesinin yanı sıra gravürlerin çoğaltılmasında da kullanılabiliyordu. Nicéphore Niépce,, görüntünün elde edildiği metal levhayı kimyasal işlemlerden geçirerek baskı kalıbına dönüştürme yöntemlerini araştırdı.

Bilinen En Eski Kalıcı Kamera Fotoğrafı

Niépce, 1826 veya 1827 yılında Saint-Loup-de-Varennes'deki Le Gras adlı aile mülkünün üst katındaki bir pencereden dışarıyı fotoğrafladı. Le Gras'daki Pencereden Görünüm (View from the Window at Le Gras) adıyla bilinen bu çalışma, günümüze ulaşan en eski kalıcı kamera fotoğrafı olarak kabul edilmektedir.

Le Gras'daki Pencereden Görünüm

Fotoğrafta evin avlusunu çevreleyen yapılar, çatılar, ağaçlar ve çevredeki binaların bazı bölümleri görülmektedir. Görüntü, yaklaşık 16,5 × 20,3 santimetre büyüklüğündeki, bitümle kaplanmış kalay esaslı bir metal levha üzerine kaydedildi.

Fotoğrafın elde edilmesi için çok uzun süre pozlama yapılması gerekiyordu. Geleneksel kaynaklarda yaklaşık sekiz saatlik bir pozlama süresinden söz edilse de sonraki araştırmalarda bu sürenin birkaç güne kadar uzanmış olabileceği değerlendirildi.

Uzun pozlama nedeniyle güneş, çekim süresince farklı konumlarda bulundu. Bu yüzden fotoğraftaki yapıların farklı yönlerinin aydınlandığı görülmektedir.

Eserin çekim yılı konusunda da kaynaklar arasında farklılık bulunmaktadır. Uzun süre 1826 yılı kabul edilmekle birlikte bazı araştırmacılar 1827 tarihini esas almaktadır.

Fotoğraf, günümüzde Amerika Birleşik Devletleri'nin Teksas eyaletindeki Austin kentinde bulunan Teksas Üniversitesi Harry Ransom Center koleksiyonunda korunmaktadır.

İngiltere Yolculuğu

Nicéphore Niépce, 1827 yılında İngiltere'de yaşayan ağabeyi Claude Niépce'in sağlık durumunun ağırlaşması üzerine eşiyle birlikte İngiltere'ye gitti. Bu yolculuk sırasında helyografi yöntemini bilim çevrelerine tanıtmaya çalıştı.

İngiliz botanikçi ve bilimsel illüstratör Francis Bauer ile görüştü. Bauer, Nicéphore Niépce,'in çalışmalarını inceleyerek buluşun İngiliz bilim çevrelerine tanıtılmasına yardımcı oldu.

Nicéphore Niépce, buluşunun çalışma prensiplerini açıklayan Notice sur l'héliographie adlı bir metin hazırladı. Ancak yöntemin ayrıntılarını tamamen açıklamak istememesi ve çalışmalarının henüz deneysel aşamada bulunması nedeniyle İngiltere'de beklediği kurumsal desteği sağlayamadı.

1828 yılının başlarında Fransa'ya döndü. Ağabeyi Claude aynı yıl İngiltere'de hayatını kaybetti. Nicéphore Niépce,, aile bütçesini zorlayan araştırma giderlerine rağmen helyografi çalışmalarını sürdürdü.

Louis Daguerre ile Ortaklığı

Nicéphore Niépce'in fotoğrafik görüntü elde etme çalışmaları, Paris'te tiyatro dekorları ve diorama gösterileri hazırlayan Louis Daguerre'in ilgisini çekti. Daguerre de camera obscura ve ışığa duyarlı maddeler üzerinde deneyler yapıyordu.

İki mucit, bir süre görüş alışverişinde bulunduktan sonra 14 Aralık 1829 tarihinde Chalon-sur-Saône'da on yıl süreli bir ortaklık anlaşması imzaladı.

Anlaşmanın amacı, Nicéphore Niépce'in geliştirdiği helyografi yöntemini iyileştirmek, pozlama süresini kısaltmak ve tekniğin ticari kullanımını sağlamaktı. Nicéphore Niépce kimyasal maddeler ve ışığa duyarlı yüzeyler üzerinde çalışırken Daguerre optik düzeneklerin geliştirilmesiyle ilgilendi.

İki araştırmacı farklı şehirlerde yaşadıkları için deneylerinin sonuçlarını mektuplarla birbirlerine aktarıyordu. Yazışmalarının bir bölümünde teknik bilgileri korumak amacıyla şifreli ifadeler kullandılar.

1832 yılında Niépce ve Daguerre, fizototip (physautotype) adı verilen yeni bir fotoğrafik yöntem geliştirdi. Bu teknikte lavanta yağının damıtılmasıyla elde edilen maddelerden yararlanılıyordu. Ancak yöntemin pozlama süresi hâlâ uzundu ve geliştirilmesi gerekiyordu.

Nicéphore Niépce'in ölümünden sonra Daguerre araştırmalarını sürdürdü. Gümüş kaplı bakır levhalar ve farklı kimyasal işlemler kullanarak dagerotip (daguerréotype) yöntemini geliştirdi.

Ölümü ve Dagerotipin Tanıtılması

Nicéphore Niépce, 5 Temmuz 1833 tarihinde Fransa'nın Saint-Loup-de-Varennes kasabasında felç geçirerek 68 yaşında hayatını kaybetti. Aynı kasabadaki mezarlığa defnedildi.

Ölümünün ardından oğlu Isidore Niépce, babasının Louis Daguerre ile yaptığı ortaklık anlaşmasından doğan haklarını devraldı.

Daguerre'in geliştirdiği fotoğraf tekniği, Fransız fizikçi ve siyasetçi François Arago tarafından 7 Ocak 1839 tarihinde Fransız Bilimler Akademisinde duyuruldu. Yöntemin teknik ayrıntıları ise 19 Ağustos 1839 tarihinde Paris'te kamuoyuna açıklandı.

Fransız hükûmeti, buluşun haklarını devralarak Daguerre ve Niépce ailesine yıllık ödeme yapılmasını kararlaştırdı. Daguerre'e yıllık 6.000 frank, Isidore Niépce'e ise yıllık 4.000 frank bağlandı.

Helyografi yöntemi, dagerotipten önce geliştirilmiş olmasına rağmen Niépce yaşadığı dönemde buluşunu geniş çapta tanıtma ve ticari olarak yaygınlaştırma olanağı bulamadı.

Fotoğrafının Yeniden Bulunması

Nicéphore Niépce'in Le Gras'daki Pencereden Görünüm adlı fotoğrafı, 1827 yılında İngiltere'deki çalışmaları sırasında Francis Bauer'e gösterildi. Fotoğraf sonraki yıllarda farklı koleksiyonlara geçti ve uzun süre bilim dünyasının erişiminden uzak kaldı.

Fotoğraf tarihçisi Helmut Gernsheim, 1952 yılında eseri yeniden bularak fotoğraf tarihine ilişkin araştırmalarında yayımladı. Levhanın görüntüsü oldukça silik olduğu için farklı ışıklandırma yöntemleriyle incelenmesi gerekiyordu.

1963 yılında Gernsheim koleksiyonunun Teksas Üniversitesi tarafından satın alınmasıyla fotoğraf Harry Ransom Center koleksiyonuna katıldı.

2002 yılında Getty Conservation Institute tarafından gerçekleştirilen bilimsel incelemelerde levhanın fiziksel ve kimyasal özellikleri araştırıldı. Çalışmalar, eserin korunması ve görüntünün farklı yöntemlerle incelenmesi için kullanıldı.

Başlıca Buluşları ve Çalışmaları

1807 - Pyréolophore: Claude Niépce ile birlikte geliştirilen içten yanmalı motor; 20 Temmuz 1807 tarihinde patent alındı
1807-1809 - Marly hidrolik pompa projesi: Claude Niépce ile birlikte hazırlanan su pompalama sistemi tasarımı
1816 - Camera obscura kullanılarak elde edilen, kalıcı olarak sabitlenemeyen erken dönem negatif görüntüler
1818 - Draisienne: Pedalsız iki tekerlekli taşıt üzerinde teknik çalışmalar
1822 - Işığa duyarlı bitüm kullanılarak yapılan görüntü kaydetme deneyleri
1824 - Camera obscura ile kalıcı görüntü elde etme çalışmaları
1825 - Helyografi yöntemiyle gravür kopyalama çalışmaları
1826 - Helyografi yönteminin adlandırılması ve geliştirilmesi
1826 veya 1827 - Le Gras'daki Pencereden Görünüm: Günümüze ulaşan en eski kalıcı kamera fotoğrafı
1827 - Notice sur l'héliographie: Helyografi yönteminin açıklanmasına yönelik teknik metin
1829 - Louis Daguerre ile fotoğraf tekniğinin geliştirilmesi amacıyla ortaklık anlaşması
1832 - Fizototip (Physautotype): Louis Daguerre ile birlikte geliştirilen fotoğrafik görüntü elde etme yöntemi


Kaynak:Biyografiler.com