Malala Yousafzai, 12 Temmuz 1997 tarihinde Pakistan'ın Swat Vadisi'ndeki Mingora kentinde doğmuş Pakistanlı eğitim aktivisti, insan hakları savunucusu ve yazardır. Kız çocuklarının eğitim hakkı için çalışmaktadır. 2009 yılında, henüz on bir yaşındayken BBC Urdu için Taliban yönetimi altındaki hayatı anlatan anonim bir günlük yazmaya başladı. 9 Ekim 2012 tarihinde okuldan evine dönerken Pakistan Talibanı üyesi bir silahlı saldırgan tarafından vuruldu ve ağır yaralı olarak kurtuldu. Tedavisinin ardından Malala Fonu'nu kurarak kızların eğitimi için uluslararası çalışmalarını sürdürdü. 2014 yılında, 17 yaşındayken Hint çocuk hakları savunucusu Kailash Satyarthi ile birlikte Nobel Barış Ödülü'nü kazandı ve Nobel Ödülü alan en genç kişi oldu.

Çocukluğu ve Ailesi

Malala Yousafzai, Pakistan'ın Swat Vadisi'ndeki Mingora kentinde Peştun Müslüman bir ailede dünyaya geldi. Babası Ziauddin Yousafzai, öğretmen, okul yöneticisi ve eğitim aktivistidir. Annesinin adı Toor Pekai Yousafzai'dir. Khushal Yousafzai ve Atal Yousafzai adlarında iki küçük erkek kardeşi vardır.

Adını, 1880 yılında gerçekleşen İkinci İngiliz-Afgan Savaşı sırasındaki Maiwand Muharebesi'nde üstlendiği rolle hatırlanan Afgan kadın Maiwandlı Malalai'den aldı.

Babası Swat'ta Khushal Okulu'nu yönetiyor ve kızının eğitim almasını destekliyordu. Malala, öğretmenlerin ve öğrencilerin bulunduğu bir ortamda büyüdü. Peştuca, Urduca ve İngilizce öğrendi. Küçük yaşlardan itibaren kitap okumaya ve topluluk önünde konuşmaya ilgi duydu.

Pakistan'da iki kez başbakanlık yapan Benazir Butto'yu da kadınların siyasal yaşama katılımı konusunda kendisine örnek aldığı kişiler arasında gösterdi.

Taliban'ın Swat Vadisi'ndeki Yönetimi ve İlk Konuşması

2007 yılından itibaren Pakistan Talibanı, Swat Vadisi'ndeki kontrolünü genişletmeye başladı. Silahlı militanlar okullara saldırılar düzenledi, kültürel faaliyetleri kısıtladı ve eğitimlerine devam eden kızları tehdit etti.

Malala Yousafzai, Eylül 2008'de on bir yaşındayken babasının götürdüğü Peşaver'deki bir basın kulübünde kız okullarının kapatılmasına karşı konuşma yaptı. Taliban'ın çocukların temel eğitim hakkını ellerinden alma yetkisini sorguladı.

Konuşması Pakistan'daki gazete ve televizyon kanallarında haber oldu. Kısıtlamaların artmasıyla birlikte birçok aile, şiddet korkusu nedeniyle kızlarını okuldan almak zorunda kaldı.

BBC Günlüğü ve New York Times Belgeseli

Malala Yousafzai, Ocak 2009'da Gul Makai takma adıyla BBC Urdu için günlük yazmaya başladı. Yazılarında Taliban yönetimi altında okulların kapatılmasını, militanların tehditlerini ve Swat'taki günlük yaşamın belirsizliklerini anlattı.

Eğitim yasağına rağmen okula devam etmek istediğini yazdı. Militanlara karşı konuşmanın ailesini tehlikeye atabileceği düşüncesiyle gerçek kimliği başlangıçta gizli tutuldu.

Aynı yıl Savaş ve Barış Raporlama Enstitüsü'nün Open Minds adlı gençlik projesinde yer aldı. Program, öğrencilerin gazetecilik ve tartışma yoluyla toplumsal sorunlar hakkında fikir geliştirmelerini amaçlıyordu.

Gazeteci Adam B. Ellick, 2009 yılında The New York Times için Malala'nın ve ailesinin yaşamını konu alan bir belgesel hazırladı. Class Dismissed adlı belgeselde, kız çocuklarının eğitiminin kesintiye uğraması ve Pakistan ordusunun Swat'ta militanlara karşı başlattığı operasyon sırasında ailelerin yerlerinden edilmesi anlatıldı.

Askerî operasyonların ardından yeniden okuluna dönen Malala, kız çocuklarının eğitim hakkıyla ilgili röportajlar vermeye devam etti.

2011 Yılındaki Ödülü ve Artan Tehditler

Malala Yousafzai, 2011 yılında Başpiskopos Desmond Tutu'nun desteklediği adaylık sonucunda Uluslararası Çocuk Barış Ödülü'ne aday gösterildi.

Aynı yıl Pakistan'ın ilk Ulusal Gençlik Barış Ödülü'nü kazandı. Ödülün adı daha sonra Ulusal Malala Barış Ödülü olarak değiştirildi.

Kamuoyunda daha fazla tanınmaya başlaması eğitim kampanyasına yönelik ilgiyi artırdı. Bununla birlikte yaptığı açıklamalara karşı çıkan militanların tehditlerine de maruz kaldı.

9 Ekim 2012 Tarihindeki Suikast Girişimi

Malala Yousafzai, 9 Ekim 2012 tarihinde sınavlardan sonra okuldan eve dönerken içinde bulunduğu okul aracının önü Swat Vadisi'nde Pakistan Talibanı üyesi silahlı bir kişi tarafından kesildi.

Saldırgan Malala'nın kimliğini belirledikten sonra ateş açtı. Bir kurşun başına isabet ederek boyun ve omuz bölgesinden geçti. Araçta bulunan Shazia Ramzan ve Kainat Riaz adlı iki öğrenci de yaralandı.

Malala'ya önce Peşaver'de müdahale edildi. Ardından Ravalpindi'deki askerî hastaneye nakledildi. Durumu ağırdı ve acil ameliyatlar geçirdi.

15 Ekim 2012 tarihinde uzman tedavisi ve rehabilitasyon için İngiltere'nin Birmingham kentindeki Queen Elizabeth Hastanesi'ne götürüldü. Burada yeni ameliyatlar geçirdi. İyileşmesinin ardından eğitimine geri dönebildi.

Pakistan Talibanı, kız çocuklarının eğitimini savunduğu gerekçesiyle saldırının sorumluluğunu üstlendi. Hükûmetler, insan hakları kuruluşları ve din adamları saldırıyı kınadı. Pakistanlı bir grup Müslüman din adamı da suikast girişimini reddeden dinî bir bildiri yayımladı.

Saldırı, Malala'ya ve yaralanan diğer öğrencilere yönelik uluslararası desteği artırdı. Güvenlik risklerinin devam etmesi nedeniyle Malala ve ailesi İngiltere'de yaşamayı sürdürdü.

Birleşmiş Milletler Konuşması ve Malala Fonu

Malala Yousafzai, 16. yaş günü olan 12 Temmuz 2013 tarihinde Birleşmiş Milletler'in New York'taki genel merkezinde konuşma yaptı. Yoksulluk, ayrımcılık ve şiddet nedeniyle eğitimden uzak tutulan çocuklar başta olmak üzere bütün çocukların okula gidebilmesi gerektiğini savundu.

12 Temmuz tarihi, çocukların eğitim hakkına ilişkin farkındalık yaratmak amacıyla Malala Günü olarak anılmaya başlandı.

2013 yılında babası Ziauddin Yousafzai ile birlikte Malala Fonu'nu kurdu. Eğitim ve sosyal girişimcilik alanında çalışan Shiza Shahid de kuruluş sürecine destek verdi ve vakfın ilk üst yöneticisi oldu.

Kâr amacı gütmeyen kuruluş, kız çocuklarının on iki yıl boyunca ücretsiz, güvenli ve kaliteli eğitim alabilmeleri için yerel aktivistleri, eğitim projelerini ve eğitim politikalarına yönelik kampanyaları desteklemektedir.

Malala, vakıf çalışmaları kapsamında Ürdün'deki Suriyeli mültecilerle, Kenya'daki genç öğrencilerle ve farklı ülkelerdeki eğitim hakkı savunucularıyla görüştü. Nijerya'da, Boko Haram adlı silahlı örgütün 2014 yılında kız öğrencileri kaçırmasına karşı açıklamalar yaptı.

Ben Malala Kitabı ve Saharov Ödülü

Malala Yousafzai, Ekim 2013'te gazeteci Christina Lamb ile birlikte yazdığı I Am Malala: The Girl Who Stood Up for Education and Was Shot by the Taliban (Ben Malala) adlı otobiyografisini yayımladı.

Kitapta Swat'taki çocukluğunu, Taliban'ın bölgede hâkimiyet kurmasını, kendisine yönelik saldırıyı ve İngiltere'deki iyileşme sürecini anlattı. Eser, uluslararası çok satanlar listelerine girdi ve daha sonra genç okurlar için farklı baskılarla yayımlandı.

2013 yılında Avrupa Parlamentosu tarafından Düşünce Özgürlüğü için Saharov Ödülü'ne layık görüldü.

Time dergisi Malala'yı 2013, 2014 ve 2015 yıllarında dünyanın en etkili 100 kişisi arasında gösterdi.

2014 Nobel Barış Ödülü

10 Ekim 2014 tarihinde Norveç Nobel Komitesi, Malala Yousafzai ile Hint çocuk hakları savunucusu Kailash Satyarthi'nin Nobel Barış Ödülü'nü paylaşacağını açıkladı.

Ödül, çocukların ve gençlerin baskı altında tutulmasına karşı mücadeleleri ve bütün çocukların eğitim hakkını savunmaları nedeniyle verildi.

Malala, 10 Aralık 2014 tarihinde Oslo'daki törende ödülünü aldığında 17 yaşındaydı. Böylece o tarihe kadar Nobel Ödülü alan en genç kişi oldu.

Nobel Ödülü'nden kendisine düşen para ödülünü, Pakistan'ın Shangla bölgesinde kız çocukları için okul açılması da dâhil olmak üzere eğitim projelerine yönlendirdi. Söz konusu okul 2018 yılında açıldı.

Ödülün ardından bütün kız çocuklarının on iki yıl boyunca ücretsiz ve güvenli eğitim alabilmesi gerektiğini savunmaya devam etti.

İngiltere'deki Eğitimi ve Oxford Üniversitesi

Malala Yousafzai, tedavisinin ardından Birmingham'da eğitimine devam etti. 2013-2017 yılları arasında Edgbaston High School for Girls adlı okulda öğrenim gördü.

2017 yılında Oxford Üniversitesi'ne bağlı Lady Margaret Hall kolejine kabul edildi. Burada Felsefe, Siyaset ve Ekonomi (PPE) alanında üniversite eğitimine başladı.

2020 yılında lisans derecesiyle mezun oldu. Üniversite yıllarında Malala Fonu çalışmalarını ve kız çocuklarının eğitimini engelleyen sorunlarla ilgili açıklamalarını sürdürdü.

2023 yılında Oxford Üniversitesi bünyesindeki Linacre College tarafından onursal akademi üyesi olarak seçildi.

Uluslararası Çalışmaları ve Sonraki Yılları

Malala Yousafzai, Nisan 2017'de Kanada Avam Kamarasında konuşma yapan en genç kişi oldu ve Kanada'nın fahri vatandaşlığıyla onurlandırıldı.

2018 yılında, 2012'deki saldırıdan sonra ilk kez Pakistan'a döndü. Ziyareti sırasında eğitim projeleriyle ilgilenen kişilerle görüştü ve desteklenen okulları ziyaret etti.

Ağustos 2021'de Taliban'ın Afganistan'da yeniden yönetimi ele geçirmesi ve kızların ortaöğretim ile yükseköğretime erişimini kısıtlamasının ardından Afgan kızlarının eğitim hakkı için hükûmetlere ve uluslararası kuruluşlara çağrılarda bulundu.

Malala Fonu aracılığıyla alternatif eğitim programlarını ve Afgan kadınların yönettiği kuruluşları destekledi. Vakıf, Afganistan'da kadınlara ve kız çocuklarına getirilen kısıtlamalar nedeniyle cinsiyet ayrımcılığına dayalı baskı rejiminin uluslararası hukukta suç olarak tanınmasını da savundu.

Çalışmalarında savaş, zorunlu göç, çocuk yaşta evlilik ve yoksulluk nedeniyle eğitimden uzak kalan kız çocuklarının sorunlarını ele almaya devam etmektedir.

Evliliği ve Özel Hayatı

Malala Yousafzai, Kasım 2021'de Birmingham'da aile üyelerinin katıldığı küçük bir İslami nikâh töreniyle Asser Malik ile evlendi.

Asser Malik, Pakistan'da kriket yöneticiliği alanında çalışmıştır. Malala, evliliklerini ve ilişkilerini daha sonraki röportajlarında ve otobiyografik eserinde anlattı.

Kitapları ve Yeni Yayınları

Malala Yousafzai, ilk otobiyografisinin ardından 2017 yılında çocukluğunu ve eğitimin önemine ilişkin düşüncelerini anlattığı resimli çocuk kitabı Malala's Magic Pencil'ı yayımladı.

2019 yılında yayımlanan We Are Displaced: My Journey and Stories from Refugee Girls Around the World adlı kitabında Pakistan'dan ayrılma deneyimini, savaş ve baskılar nedeniyle yer değiştirmek zorunda kalan genç kadınların anlatılarıyla birleştirdi.

21 Ekim 2025 tarihinde ikinci anı kitabı Finding My Way'i yayımladı. Bu eserinde üniversite yıllarını, kişisel ilişkilerini, evliliğini ve genç yaşta kamuoyunun tanıdığı bir kişi olduktan sonra yetişkinliğe geçiş sürecini ele aldı.

Başlıca Ödülleri

• 2011 – Pakistan Ulusal Gençlik Barış Ödülü
• 2011 – Uluslararası Çocuk Barış Ödülü adaylığı
• 2013 – Düşünce Özgürlüğü için Saharov Ödülü
• 2013–2015 – Time dergisinin en etkili 100 kişi listesi
• 2014 – Nobel Barış Ödülü, Kailash Satyarthi ile ortak
• 2017 – Kanada Fahri Vatandaşlığı
• 2023 – Oxford Üniversitesi Linacre College Onursal Akademi Üyeliği

Kitapları

• 2013 – I Am Malala: The Girl Who Stood Up for Education and Was Shot by the Taliban (Ben Malala) – Christina Lamb ile
• 2014 – I Am Malala: How One Girl Stood Up for Education and Changed the World – Genç okurlar için, Patricia McCormick ile
• 2017 – Malala's Magic Pencil – Resimli çocuk kitabı
• 2019 – We Are Displaced: My Journey and Stories from Refugee Girls Around the World
• 2025 – Finding My Way – Anı kitabı

Kaynak:Biyografiler.com