İngiliz filozof, hukukçu ve hukuk reformcusu. Faydacılık (utilitarizm) düşüncesinin sistemli biçimde geliştirilmesinde rol oynadı. Hukuk reformu, ceza sistemi, temsilî demokrasi, eğitim, din ve hayvanların ahlaki statüsü üzerine yazdı. Gözetim esasına dayanan Panoptikon hapishane tasarısıyla da tanınır.

Jeremy Bentham, 15 Şubat 1748 tarihinde İngiltere'de Londra'nın Spitalfields bölgesinde doğdu. Babası avukat Jeremiah Bentham, annesi Alicia Whitehorn'du. Küçük yaşta Latince öğrenmeye başladı. Babası onun hukuk alanında kariyer yapmasını istiyordu.

Jeremy Bentham, henüz 12 yaşındayken 1760 yılında Oxford Üniversitesi'ndeki Queen's College'a girdi. 1763 yılında lisans, 1766 yılında yüksek lisans derecesini aldı. Daha sonra Lincoln's Inn'de hukuk eğitimi gördü ve 1769 yılında avukatlık yapma hakkını kazandı. Ancak İngiliz hukuk sisteminden duyduğu memnuniyetsizlik nedeniyle uygulamalı hukuk kariyeri yerine hukuk, ahlak ve siyaset teorisi üzerine çalışmayı seçti.

Hukuk ve Faydacılık Üzerine Çalışmaları

Jeremy Bentham'ın ilk önemli kitaplarından A Fragment on Government, 1776 yılında anonim olarak yayımlandı. Eserde William Blackstone'un İngiliz hukuk sistemi hakkındaki görüşlerini eleştirdi.

Jeremy Bentham'ın düşüncesinin merkezinde fayda ilkesi bulunuyordu. Bir eylem veya düzenlemenin değerlendirilmesinde, ilgili kişilerin mutluluk ve acıları üzerindeki sonuçlarını temel ölçüt olarak ele aldı. Bu yaklaşım daha sonra faydacılık adı verilen ahlak ve siyaset felsefesi geleneğinin başlıca kaynaklarından biri oldu.

1789 yılında yayımlanan An Introduction to the Principles of Morals and Legislation, bu görüşlerini sistemli biçimde ortaya koyduğu eseridir. Jeremy Bentham, haz ve acıyı insan davranışının temel belirleyicileri olarak ele aldı; yasaların ve kamu politikalarının da insanların refahı üzerindeki sonuçlarına göre değerlendirilmesini savundu.

1780'lerin ikinci yarısında kardeşi Samuel Bentham'ı ziyaret etmek üzere Rusya'ya gitti. Samuel Bentham'ın işçilerin gözetimine ilişkin geliştirdiği "merkezî denetim" düşüncesini hapishanelere uyarlayarak Panoptikon projesini geliştirdi.1791'de dünyanın en kaba adamı seçildi. Az sayıda gardiyanın çok sayıda mahpusu gözetlemesini sağlamak üzere “denetim evi” anlamında panopticon adını verdiği daire planlı bir yapı tasarladı.

Panoptikon, hücrelerin dairesel bir yapının dış bölümüne yerleştirildiği ve merkezde bir gözetleme noktasının bulunduğu bir kurum modeli olarak tasarlandı. Mahkûmlar gözetmenin kendilerini hangi anda izlediğini bilemeyecekti. Bu tasarım birkaç katlık tek odalı hücrelerden oluşan bir halka üzerine kuruluydu. Her hücre bu halkanın iç kısmına açıktı ve halkanın dış cephesindeki duvarda birer pencere vardı. Halkanın ortasında mahpuslardan tamamen saklanmış konumdaki gözlemcilerin kaldığı bir nöbet kulesi yer almaktaydı. Panopticon'un temelinde yatan ilke, tek odalı hücrenin içindeki sakine saklanacak hiçbir yer bırakmaması, buna karşılık dış cephedeki duvarın penceresinden gelen dış ışığın kuledeki nöbetçilere mahpusun her hareketinin iyi aydınlatılmış bir silüetini izleme olanağını sağlamasıydı. Bentham'ın yaklaşımına göre, gözlemlenen her yanlış davranışının ceza getireceğini bilen, ama davranışlarının aslında ne zaman gözlemlendiğini bilmeyen mahpusun aklını başına toplayarak her zaman izleniyormuşçasına davranmaktan başka çaresi yoktu. Böylece mahpus bizzat kendi hareketlerini kollamak durumunda kalacaktı.

Jeremy Bentham bu düzenin hapishanelerin yanı sıra fabrikalar, hastaneler, okullar ve başka kurumlarda da uygulanabileceğini düşündü.

Panoptikon üzerine ilk mektuplarını 1786 yılında yazdı. 1790 ve 1791 yıllarında tasarıyı ayrıntılandırdı. İngiliz hükümetini kendi yöneteceği bir Panoptikon hapishanesi kurmaya ikna etmek için yıllarca çalıştı ancak proje uygulanmadı. Bentham'ın ayrıntılı planlarına ve yönetim ilkelerine tam olarak uyan bir Panoptikon hapishanesi inşa edilmedi.

Siyasi ve Hukuki Görüşleri

Jeremy Bentham, mevcut yasaların sistematik biçimde yeniden düzenlenmesini ve açık biçimde kodlanmasını savundu. Doğal hukuk ve toplumsal sözleşme gibi yaklaşımlara karşı çıktı; hukuki ve siyasi kurumların somut toplumsal sonuçlarına göre değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürdü.

Yaşamının ilerleyen dönemlerinde siyasi görüşleri daha demokratik bir çizgiye yöneldi. Genel oy hakkını, seçimlerin düzenli yapılmasını ve gizli oylamayı savundu. Temsilî yönetim üzerine çalışmalarında yöneticilerin çıkarları ile toplumun çıkarları arasındaki çatışmayı sınırlandıracak kurumlar üzerinde durdu.

Din özgürlüğü, eğitim olanaklarının genişletilmesi, yoksulluk politikaları ve hayvanlara yönelik davranışlar üzerine de yazdı. Eşcinsel ilişkilerin cezalandırılmasına karşı çıkan metinler kaleme aldı; ancak bu konudaki bazı yazıları yaşamı sırasında yayımlanmadı.

Uluslararası Hukuk

Jeremy Bentham, devletler arasındaki ilişkiler ve uluslararası hukuk üzerine de çalıştı. "International" sözcüğünü hukuk terminolojisinde kullanan ve yaygınlaştıran isimlerden biri oldu. Devletler arasındaki anlaşmazlıkların çözümü için uluslararası tahkim mekanizmaları kurulmasını ve silahlanmanın azaltılmasını önerdi.

University College London ile İlişkisi

Jeremy Bentham'ın University College London'ın kurucusu olduğu yönünde yaygın bir bilgi bulunmasına karşın üniversitenin kurucuları arasında doğrudan yer almadı. Henry Brougham, Thomas Campbell ve Isaac Lyon Goldsmid gibi kuruluş sürecinde görev alan isimlerin bir bölümü Jeremy Bentham'ın düşüncelerinden etkilendi. Din veya toplumsal konum ayrımı yapılmaksızın eğitime erişim ve yararlı bilgi anlayışı, üniversitenin kuruluşunda benimsenen ilkelerle örtüşüyordu.

Jeremy Bentham'ın yazmalarının büyük bir bölümü günümüzde University College London ve British Library koleksiyonlarında bulunmaktadır. UCL bünyesindeki Bentham Project, 1960'lı yıllardan beri eserleri ve yazışmalarının akademik edisyonu üzerinde çalışmaktadır.

Kişisel hayat
Jeremy Bentham son derece düzenli ve disiplinli bir hayat yaşadı, ancak aynı zamanda eksantrik davranışlar da sergiledi. Bastonuna "Benekli" ve kedisine "Rahip Sir John Langbourne" adını verdi. Kadınlara karşı çeşitli tutkuları oldu ve seks üzerine yazılar yazdı, ancak hiç evlenmedi. Bentham'ın günlük rutini sabah 6'da kalkmak, 2 saat veya daha fazla yürümek ve ardından saat 4'e kadar çalışmaktı.

Ölümü ve Auto-Icon

Jeremy Bentham, 6 Haziran 1832 tarihinde Londra'da Westminster'daki Queen Square Place'deki evinde 84 yaşında öldü. Vasiyetindeki talimat doğrultusunda bedeni doktor Thomas Southwood Smith tarafından bilimsel amaçlarla incelendi ve daha sonra iskeleti korunarak "Auto-Icon" adı verilen düzenleme hazırlandı.

İskeleti Jeremy Bentham'ın kendi giysileri giydirilerek oturur durumda muhafaza edildi. Mumdan yapılmış bir baş kullanıldı; mumyalama girişiminden geçirilen gerçek başı ise daha sonra ayrı olarak korundu. iskeleti Auto-Icon olarak muhafaza edildi ve 1850 yılında University College London'a verildi ve günümüzde UCL Student Centre'da bulunmaktadır.

Eserleri

1776 - A Fragment on Government - Hukuk ve yönetim üzerine
1787 - Defence of Usury - Ekonomi ve faiz üzerine
1789 - An Introduction to the Principles of Morals and Legislation - Ahlak, hukuk ve faydacılık üzerine
1791 - Panopticon; or, The Inspection-House - Hapishane ve gözetim modeli üzerine
1812 - Panopticon versus New South Wales - Ceza ve hapishane sistemi üzerine
1816 - Chrestomathia - Eğitim üzerine
1817 - Plan of Parliamentary Reform - Parlamento reformu üzerine
1818 - Church-of-Englandism and its Catechism Examined - Din ve İngiltere Kilisesi üzerine
1822 - Codification Proposal - Hukukun kodifikasyonu üzerine
1827 - Rationale of Judicial Evidence - Delil hukuku üzerine
1830 - Constitutional Code - Anayasa ve temsilî yönetim üzerine