Döteryumu keşfeden Nobel ödüllü kimyager

Harold Urey, 29 Nisan 1893 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri’nin Indiana eyaletindeki Walkerton kentinde doğmuştur. Tam adı Harold Clayton Urey olan bilim insanı, Amerikalı kimyager ve fizikokimyacıdır. En çok hidrojenin ağır izotopu olan döteryumu keşfetmesiyle tanınır. Bu keşfi sayesinde 1934 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü kazanmıştır.

Harold Urey, kırsal bir aile ortamında büyüdü. Babası Samuel Clayton Urey öğretmen ve din görevlisi, annesi Cora Rebecca Reinoehl ise ev hanımıydı. Babasını küçük yaşta kaybetmesi, ailesinin ekonomik koşullarını zorlaştırdı. Buna rağmen eğitimine devam etti ve bilimsel merakı sayesinde akademik kariyer yolunda ilerledi.

Harold Urey, 1914 yılında Montana Üniversitesi'ne girdi ve 1917 yılında Zooloji alanında Lisans derecesini aldı. İki yıl endüstride araştırma kimyageri olarak çalıştıktan sonra Montana'ya Kimya öğretmeni olarak geri döndü. 1921 yılında Profesör Lewis'in yanında çalışmak üzere Kaliforniya Üniversitesi'ne girdi ve doktora derecesini aldı. 1923 yılında Kimya alanında doktora derecesini aldı. Ertesi yıl, Amerikan-İskandinav Vakfı bursiyeri olarak Danimarka'da Profesör Niels Bohr'un Teorik Fizik Enstitüsü'nde Kopenhag'da geçirdi ve Amerika Birleşik Devletleri'ne döndüğünde Johns Hopkins Üniversitesi'nde Kimya Doçenti oldu. 1929 yılında Columbia Üniversitesi'nde Kimya Doçenti olarak atandı ve 1934 yılında Profesör oldu.

Harold Urey, akademik kariyerinin erken döneminde Johns Hopkins Üniversitesi ve Columbia Üniversitesi gibi önemli kurumlarda çalıştı. Özellikle izotoplar üzerine yaptığı araştırmalarla dikkat çekti. 1931 yılında, hidrojenin ağır izotopu olan döteryumu keşfetti. Bu keşif, atom fiziği, kimya, nükleer araştırmalar ve daha sonra gelişecek olan ağır su çalışmaları açısından büyük önem taşıdı.

Harold Urey, döteryum keşfiyle 1934 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü kazandı. Döteryum, çekirdeğinde bir proton ve bir nötron bulunan hidrojen izotopudur. Bu keşif, kimyasal elementlerin izotopik yapısının anlaşılmasına büyük katkı sağladı ve modern kimyanın atom altı düzeyde gelişen yönünü güçlendirdi.

Harold Urey, 1940-1945 yılları arasında Columbia Üniversitesi'nde İkinci Dünya Savaşı sırasında Manhattan Projesi içinde görev aldı. Bu proje kapsamında atom bombası geliştirme çalışmalarında izotop ayrıştırma ve nükleer malzeme üretimiyle ilgili bilimsel süreçlerde yer aldı. Özellikle uranyum izotoplarının ayrılması ve ağır su üretimi gibi alanlarda bilgi ve deneyimi önemliydi.

Harold Urey, savaş sonrasında nükleer silahların kontrolü ve bilim insanlarının toplumsal sorumluluğu konularında da görüş bildirdi. Bilimsel keşiflerin yalnızca askeri amaçlarla değil, insanlığın bilgi birikimini artırmak için kullanılması gerektiğini savundu. Bu yönüyle hem laboratuvar bilimcisi hem de kamusal sorumluluk taşıyan bir akademisyen olarak öne çıktı.

Harold Urey, kariyerinin ilerleyen döneminde gezegen bilimi, kozmokimya ve yaşamın kökeni üzerine çalışmalara yöneldi. Dünya’nın, Ay’ın ve gezegenlerin kimyasal oluşumu üzerine araştırmalar yaptı. Bu ilgi alanı, onu yalnızca kimya değil, astronomi ve jeolojiyle kesişen disiplinlerarası bir bilim insanı haline getirdi.

Harold Urey, özellikle Stanley Miller ile bağlantılı Miller-Urey Experiment sayesinde yaşamın kökeni araştırmalarında da kalıcı bir yer edindi. 1953 yılında yapılan bu deney, erken Dünya atmosferine benzer koşullarda organik moleküllerin oluşabileceğini göstermeyi amaçlıyordu. Deney, yaşamın kimyasal kökenleri üzerine yapılan modern çalışmaların en bilinen örneklerinden biri oldu.

Harold Urey, Chicago Üniversitesi ve California Üniversitesi, San Diego gibi kurumlarda akademik çalışmalarını sürdürdü. Bilimsel kariyeri boyunca izotop kimyası, nükleer kimya, gezegen bilimi ve yaşamın kökeni gibi geniş alanlarda etkili oldu. Öğrencileri ve çalışma arkadaşları aracılığıyla 20. yüzyıl kimyasının birçok alanına katkı sağladı.

Harold Urey, 1926 yılında Kansas eyaletinin Lawrence şehrinden bir bakteriyolog olan Frieda Daum ile evlendi. Elizabeth Baranger, Frieda Rebecca, Gertrude Bessie, Mary Alice, John Clayton Urey adlarında çocukları vardı.

Harold Urey, 5 Ocak 1981 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri’nin California eyaletindeki La Jolla kentinde 88 yaşında hayatını kaybetti. Döteryumun keşfi, Nobel ödülü, Manhattan Projesi’ndeki rolü ve yaşamın kökeni araştırmalarına katkılarıyla modern kimya ve gezegen bilimi tarihinde önemli bir figür olarak anılmaktadır.

Başlıca Çalışmaları ve Katkıları:
1931 – Döteryumun Keşfi – İzotop Kimyası
1934 – Nobel Kimya Ödülü – Döteryumun Keşfi
1940’lar – Manhattan Project – İzotop Ayrıştırma ve Nükleer Kimya Çalışmaları
1953 – Miller-Urey Experiment – Yaşamın Kökeni Araştırması
1950’ler–1970’ler – Kozmokimya ve Gezegen Bilimi Çalışmaları


Kaynak:Biyografiler.com