Adolf “Adi” Dassler, Alman ayakkabı tasarımcısı, girişimci ve Adidas firmasının kurucusudur. Sporcuların yaptıkları spor dalına göre özel ayakkabılar kullanması gerektiği düşüncesini işinin merkezine yerleştiren Dassler, modern spor ayakkabısı endüstrisinin gelişiminde etkili isimlerden biri oldu.

Adolf Dassler, 3 Kasım 1900 tarihinde Herzogenaurach, Almanya'da Christoph Dassler ile Pauline Dassler'in oğlu olarak doğmuştur. “Adi” takma adıyla tanındı. Rudolf Dassler, Fritz Dassler ve Marie Dassler adlarında kardeşleri vardı. Annesi Pauline evlerinde bir çamaşırhane işletiyordu. Babası Christoph ise ayakkabı üretimiyle bağlantılı işlerde çalışıyordu.

1913 yılında okul eğitimini tamamlayan Adi, babasının isteği doğrultusunda fırıncı çıraklığı yaptı. Ancak bu mesleği sürdürmek istemedi. Atletizm, futbol, boks, buz hokeyi, cirit atma, kayak ve kayakla atlama gibi farklı spor dallarıyla ilgileniyordu. Çocukluk arkadaşı Fritz Zehlein ile birlikte spor yapıyor ve farklı spor dallarında kullanılan ayakkabıları yakından gözlemliyordu.

Spor Ayakkabısı Üretimine Başlaması

Haziran 1918'de, I. Dünya Savaşı'nın son aylarında askere alınan Adolf Dassler, savaşın ardından Herzogenaurach'a döndü. Ayakkabıcılık becerilerini geliştirdi ve 1920'lerin başlarında annesinin çamaşırhanesini küçük bir atölyeye dönüştürerek spor ayakkabıları üzerinde çalışmaya başladı.

Adi Dassler'in temel düşüncesi, her spor dalının kendine özgü hareket ve zemin koşulları bulunduğu ve bu nedenle sporcuların yaptıkları spora uygun ayakkabılar kullanmaları gerektiğiydi. Farklı malzemeleri, taban yapılarını ve çivi sistemlerini deneyerek daha hafif ve işlevsel spor ayakkabıları geliştirmeye çalıştı.

Deneyimli ayakkabı ustaları ve çevresindeki zanaatkârlarla birlikte futbol ve atletizm ayakkabıları üzerinde çalıştı. Arkadaşı Fritz Zehlein'ın ailesinin demirci atölyesinde ayakkabılarda kullanılacak çiviler üretildi. Dassler daha sonraki yıllarda ayakkabıcılık konusundaki teknik bilgisini geliştirmek amacıyla Pirmasens'teki ayakkabıcılık okulunda da eğitim aldı.

Atölyenin ilk yıllarında elektrik kesintileri üretimi güçleştiriyordu. Dassler, deri freze makinesini kayışlarla sabit bir bisiklete bağlayarak pedal gücüyle çalıştırılabilen bir sistem geliştirdi. Bu düzenek şirketin erken dönem üretiminin simgelerinden biri haline geldi.

Dassler Kardeşler Ayakkabı Fabrikası

Adi'nin ağabeyi Rudolf Dassler de 1920'lerin başlarında kardeşinin işine katıldı. İki kardeş, 1 Temmuz 1924 tarihinde Herzogenaurach'ta “Gebrüder Dassler Schuhfabrik” adıyla Dassler Kardeşler Ayakkabı Fabrikasını resmen kurdu.

Adi daha çok ayakkabıların tasarımı, üretimi ve sporcuların ihtiyaçlarına göre geliştirilmesiyle ilgilenirken Rudolf Dassler satış ve ticari ilişkilerde etkin rol üstlendi. 1925 yılına gelindiğinde işletme çivili deri futbol ayakkabıları ile atletizm için çivili koşu ayakkabıları üretiyordu.

Dassler kardeşlerin ürünleri kısa sürede sporcular arasında kullanılmaya başladı. 1928 Amsterdam Olimpiyat Oyunları'nda Alman atlet Lina Radke, Dassler kardeşlerin ürettiği ayakkabılarla 800 metre yarışında altın madalya kazandı. Dassler ayakkabıları 1932 Los Angeles Olimpiyatlarında da sporcular tarafından kullanıldı.

Jesse Owens ve 1936 Berlin Olimpiyatları

Dassler kardeşlerin uluslararası tanınırlığının artmasındaki önemli dönüm noktalarından biri 1936 Berlin Yaz Olimpiyat Oyunları oldu. Adi Dassler, Amerikalı atlet Jesse Owens ile Berlin'de temas kurdu. Owens'ın Dassler kardeşlerin çivili koşu ayakkabılarını kullandığı yönündeki anlatım şirket tarihinin en bilinen öykülerinden biri haline geldi. Jesse Owens, Berlin Olimpiyatlarında dört altın madalya kazandı.

Jesse Owens ile Adi Dassler arasındaki ilişki Olimpiyatlardan sonra da devam etti. Owens daha sonraki yıllarda Adidas ürünlerinin tanıtımında yer aldı.

Nazi Almanyası ve II. Dünya Savaşı

Adolf Dassler ve ağabeyi Rudolf Dassler, 1 Mayıs 1933 tarihinde Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisine (Nazi Partisi) üye oldular ve üyelikleri II. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar devam etti.

Adi Dassler'in Nazi Partisi'ne üyeliğinin kişisel ideolojik bağlılıktan kaynaklandığını kesin biçimde gösteren yeterli kanıt bulunmamaktadır. Dönemin Almanya'sında şirket sahiplerinin faaliyetlerini sürdürebilmeleri için Nazi yönetimiyle ilişki kurmaları ve partiye üye olmaları yaygın bir uygulamaydı.

Savaşın başlamasının ardından fabrikanın faaliyetleri giderek kısıtlandı. Adolf Dassler 1940 yılında Alman ordusuna (Wehrmacht) alındı ve telsiz operatörü olarak eğitim gördü. Fabrikanın çalışması açısından gerekli olduğu değerlendirilerek 1941 yılında askerlikten terhis edildi.

Savaşın son döneminde Dassler kardeşlerin fabrikası savaş üretimine dâhil edildi ve burada silah parçaları üretildi. Savaşın ardından Amerikan birlikleri Herzogenaurach'a ulaştığında fabrikanın savaş üretiminde kullanılmış olması nedeniyle geleceği belirsizleşti. Şirket tarihinde aktarılan anlatıya göre Amerikalı askerlerin fabrikanın Jesse Owens ve 1936 Berlin Olimpiyatlarıyla bağlantısını öğrenmesi, tesisin korunmasında etkili oldu.

Rudolf Dassler ile Ayrılması

Savaş yıllarında Adolf Dassler ile ağabeyi Rudolf Dassler arasındaki ilişkiler giderek bozuldu. Kardeşler arasındaki kişisel ve ticari anlaşmazlıklar sonucunda 1948 yılında ortaklık sona erdi ve Gebrüder Dassler Schuhfabrik bölündü.

Rudolf Dassler, kendi spor ayakkabısı şirketini kurdu. Başlangıçta kendi adı ve soyadından türettiği “Ruda” adını düşündü ancak şirket kısa süre sonra Puma adını aldı. Böylece aynı küçük Alman kasabasında iki kardeşin kurduğu şirketler ilerleyen yıllarda spor malzemeleri sektörünün önemli rakiplerinden oldu.

Adidas'ın Kuruluşu

Adolf Dassler, kardeşiyle yollarını ayırdıktan sonra kendi şirketini oluşturdu. Önce adı ile soyadının birleşiminden “Addas” adını kullanmayı düşündü; ancak bu adın başka bir ayakkabı markasına benzemesi nedeniyle tescil edilemedi. “Adi” takma adı ile “Dassler” soyadının ilk bölümünü birleştirerek “adidas” adını oluşturdu.

18 Ağustos 1949 tarihinde Herzogenaurach'ta 47 çalışanla “Adolf Dassler adidas Sportschuhfabrik” şirketini resmen ticaret siciline kaydettirdi. Aynı yıl ayakkabılarında kullandığı ve daha sonra şirketle özdeşleşecek olan üç şeritli tasarımı tescil ettirdi.

Adi Dassler sporcularla doğrudan iletişim kurmaya, onların ihtiyaçlarını dinlemeye ve aldığı geri bildirimlere göre ürün geliştirmeye önem verdi. Adidas, atletizmin yanı sıra futbol ve başka spor dalları için de özel ayakkabılar geliştirdi.

Şirketin uluslararası tanınırlığını artıran önemli gelişmelerden biri 1954 FIFA Dünya Kupası oldu. Batı Almanya millî futbol takımı, İsviçre'de düzenlenen turnuvanın finalinde Macaristan'ı yenerek dünya şampiyonu olurken Adidas'ın hafif ve değiştirilebilir vidalı kramponlara sahip futbol ayakkabılarını kullandı. Bu başarı Adidas markasının dünya çapında tanınmasına katkıda bulundu.

Sonraki yıllarda Adidas, farklı spor dallarına yönelik ürünlerini genişletti ve dünyanın önde gelen sporcularıyla çalıştı. Adi Dassler ise ürün geliştirme çalışmalarında sporcuların bireysel ihtiyaçlarını temel alan yaklaşımını sürdürdü.

Ailesi

Adolf Dassler, Käthe Martz ile 1932 yılında Pirmasens'te tanıştı ve çift 1934 yılında evlendi. Horst, Inge, Karin, Brigitte ve Sigrid adlarında beş çocukları oldu. Käthe Dassler, eşinin yanında şirketin yönetiminde etkin rol oynadı. Oğulları Horst Dassler da ilerleyen yıllarda aile şirketinde önemli görevler üstlendi.

Ölümü

Adolf Dassler, 6 Eylül 1978 tarihinde Herzogenaurach, Almanya'da 77 yaşında hayatını kaybetti. Ölümünün ardından eşi Käthe Dassler ve oğlu Horst Dassler, Adidas'ın yönetimini sürdürdü.