Modern Ekonominin mimarı

Adam Smith, ekonomi politik tarihinin en etkili düşünürlerinden biri kabul edilen İskoç ekonomist, filozof ve yazardır. Serbest piyasa, iş bölümü, üretkenlik, ahlak felsefesi ve bireysel çıkar ile toplumsal fayda arasındaki ilişkiye dair temel fikirleriyle tanınır.

Adam Smith, 5 Haziran 1723 tarihinde İskoçya’nın Fife bölgesindeki Kirkcaldy kentinde doğdu. Babası Adam Smith Sr., onun doğumundan önce hayatını kaybetti. Bu nedenle Adam Smith, annesi Margaret Douglas tarafından büyütüldü. Annesi, onun erken yaşamında ve eğitiminde önemli bir rol oynadı.

Adam Smith Yaklaşık 4 yaşlarında bir çingene çetesi tarafından kaçırılmış, ama kısa zamanda amcası tarafından kurtarılıp annesine geri teslim edilmiştir. Smith bu sıkıntıyı kısa sürede atlatıp annesi ile eski yakınlığını kısa zamanda yakalamıştır.

14 yaşından itibaren Glasgow Üniversitesi’nde eğitim gördü ve burada İskoç Aydınlanması’nın önde gelen isimlerinden Francis Hutcheson’dan güçlü biçimde etkilendi. Daha sonra 1740 yılından itibaren Oxford Üniversitesi’ne bağlı Balliol College’da öğrenim gördü; ancak buradaki eğitim yöntemlerini ve entelektüel ortamı eleştirel bir gözle değerlendirdi. 1746 yılında okuldan ayrıldı.

İskoçya’ya döndükten sonra 1748 yılında Edinburgh Üniversitesi'nde halka açık dersler vermeye başladı. Ünü giderek arttı ve 1751 yılında Glasgow Üniversitesi’nde Mantık Profesörü oldu. Daha sonra Ahlak Felsefesi Profesörlüğü görevine getirildi. Bu görev, ileride eserlerinde belirleyici olacak düşüncelerini geliştirmesine olanak sağladı.

1750 yılı civarlarında ileride çok yakın arkadaş olacağı David Hume ile burada tanışmıştır. İskoç Aydınlanması'nın ortaya çıkışında önemli rol oynayan diğer arkadaşları ile Edinburgh Poker Kulübü'nün müdavimi olmuştur.

1759 yılında ahlak, sempati, insan yargısı ve toplumsal davranış üzerine önemli bir felsefi eser olan The Theory of Moral Sentiments adlı kitabını yayımladı. Bu eser, onun yalnızca ekonomi alanında değil, ahlak felsefesi alanında da önemli bir düşünür olduğunu gösterdi. Bu eseri ile hemtoplumsal hem de kişisel ahlak felsefesi üzerine önemli fikirler geliştirmiştir. Toplumda var olan doğal düzenin insan davranışları üzerindeki etkilerini incelemiştir.

Adam Smith, bireylerin bencil ve çıkar gözetme duygularının varlığını kabul etmiş ancak, bu bencilliklerin yarattığı toplumsal sonuçların olumlu olduğunu kabul ederek bireylerin eylemlerini etkileyen şeyin sadece bireyin çıkarı olmadığını, başkalarının da bu eylemlerden olumlu etkilendiğini düşünmüştür. Sadece zengin olmayı düşünen bir birey daha çok çalışır ise bu çalışmasından toplumda faydalanacak ve bu olumlu gelişme sürüp gidecektir. Dolayısıyla zenginlikle birlikte toplumsal refah da sağlanır. Ekonomik zenginliğin toplum üzerindeki olumlu tesiri tartışılamaz. Sermaye tutumlulukla ve çalışmayla artar, israf ve kötü yönetimle azalır.

Adam Smith’e göre kıymetli madenler ulusların zenginliğinin kaynağı değildir. Esas olan bu değerlerin emek ve işbölümüyle mala çevrilebilmesi ve bu mallarla kaynak yaratılarak zengin olunmasıdır. Fakat bu zenginleşmenin bireyi ve toplumu yozlaştırması önlenerek erdemli olmanın korunması sağlanmalıdır.

Adam Smith, kalıcı ününü 1776 yılında yayımlanan The Wealth of Nations adlı eseriyle kazandı. Bu kitapta ticaret, emek, üretim, vergilendirme, dış ticaret ve devletin rolü gibi konuları inceledi. Eser, ekonomi tarihinin en önemli metinlerinden biri haline geldi ve klasik iktisadın temellerinin atılmasına yardımcı oldu.

En ünlü fikirlerinden biri “görünmez el” kavramıdır. Bu kavram, bireylerin kendi çıkarlarını takip ederken piyasa faaliyetleri yoluyla istemeden de olsa toplumun genel yararına katkıda bulunabileceğini anlatmak için kullanılır. Ancak Adam Smith’in düşüncesi, sınırsız kapitalizmi basitçe savunmaktan çok daha karmaşıktır; adalet, eğitim, ahlaki sorumluluk ve bazı kamusal kurumların gerekliliği üzerinde de durmuştur.

Adam Smith yaşamı boyunca , İskoç Aydınlanması’nın entelektüel çevrelerinde yer aldı ve David Hume gibi isimlerle ilişki kurdu. David Hume ile dostluğu, hem kişisel hem de düşünsel açıdan onun hayatında önemli bir yere sahipti.

Adam Smith 1778 yılında İskoçya'da vergiden sorumlu bir devlet bakanı olarak atandı, Edinburgh'a annesinin yanına yerleşti, hiç evlenmedi.

Son yıllarında Edinburgh’da gümrük komiseri olarak görev yaptı. Yazılarını gözden geçirmeyi sürdürdü ve ölümüne kadar saygın bir düşünür olarak kabul edildi. Adam Smith, 17 Temmuz 1790 tarihinde bir hastalık sonrası Edinburgh, İskoçya’da 67 yaşında hayatını kaybetti.

18.Yüzyılın büyük düşünürlerinden biri olan Adam Smith, Modern Ekonominin Babası olarak hatırlanır. Piyasa, emek, ahlak ve toplum üzerine geliştirdiği fikirler; ekonomi, siyaset teorisi, felsefe ve kamu politikası alanlarında dünya çapında etkisini sürdürmektedir ve ekonomi teorisindeki çığır açıcı katkıları ve özgürlükçü düşünceyle tanınan bir filozof, iktisatçı ve yazar olarak ön plana çıkar. Smith'in eserleri, modern ekonomi teorilerinin temelini oluşturan kavramlarla doludur.

Kitapları :
1759 - The Theory of Moral Sentiments (Ahlaki Duygular Kuramı)
1776 - The Wealth of Nations (Ulusların Serveti)


Kaynak:Biyografiler.com