Türk yazar, eleştirmen ve hatıra yazarı. Abdülhak Şinasi Hisar, özellikle eski İstanbul, Boğaziçi yalıları, mehtap âlemleri ve geçmiş zaman yaşayışını anlattığı eserleriyle tanındı. Edebiyatında çocukluk ve gençlik yıllarının İstanbul'unu, kaybolan hayat tarzlarını, insanları ve mekânları hatıralarla iç içe anlattı. "Boğaziçi medeniyeti" kavramı onun eserleriyle özdeşleşti.

Abdülhak Şinasi Hisar, 14 Mart 1887 tarihinde İstanbul'da, anne tarafından dedesi Muhtar Bey'in Rumelihisarı'ndaki yalısında doğdu. Babası, Hazine-i Evrak başta olmak üzere çeşitli dergiler yayımlayan Mahmud Celaleddin Bey, annesi Neyyir Hanım'dır. Babası, hayranlık duyduğu İbrahim Şinasi ile Abdülhak Hamit Tarhan'ın adlarını oğluna verdi. Türk matbaacılığı, basın ve tiyatro tarihi üzerine çalışmalarıyla tanınan Selim Nüzhet Gerçek kardeşidir.

Çocukluğu Rumelihisarı'ndaki yalılar, Büyükada ve Çamlıca'daki köşklerde geçti. Küçük yaşta Fransız mürebbiyesinden Fransızca öğrendi; Rumelihisarı'nda komşuları olan Tevfik Fikret'ten Türkçe dersleri aldı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Abdülhak Şinasi Hisar, 1898 yılında yatılı olarak Mekteb-i Sultânî'ye, bugünkü Galatasaray Lisesi'ne girdi. Burada Recaizade Mahmut Ekrem, Tevfik Fikret, Ahmed Hikmet Müftüoğlu ve Abdurrahman Şeref gibi dönemin tanınmış isimlerinin öğrencisi oldu. Okul arkadaşları arasında Ahmet Haşim, Refik Halit Karay ve Hamdullah Suphi Tanrıöver gibi daha sonra edebiyat ve kültür hayatında tanınacak isimler bulunuyordu.

1905 yılında öğrenimini sürdürmek amacıyla Paris'e gitti. École Libre des Sciences Politiques'te derslere devam etti. Paris yıllarında Prens Sabahattin, Ahmet Rıza, Nihat Reşat Belger ve Yahya Kemal Beyatlı gibi isimlerle görüştü. Özellikle Yahya Kemal Beyatlı ile burada başlayan dostluğu uzun yıllar devam etti.

II. Meşrutiyet'in ilanından sonra 1908 yılında İstanbul'a döndü.

Çalışma Hayatı

Abdülhak Şinasi Hisar, 1909-1913 yılları arasında bir Fransız şirketinde çalıştı. Ardından Kozlu kömür madenlerini işleten Alman Stinnes şirketinde görev yaptı. 1920-1924 yıllarında Osmanlı Bankası'nın tercüme servisinde, 1924-1925 yıllarında ise Reji İdaresi'nde tercüme işlerinde çalıştı.

1931-1936 yıllarında Ankara'da Balkan Birliği'nin genel sekreterliğini yürüttü. 1936-1948 yılları arasında Dışişleri Bakanlığı'nda müşavir olarak görev yaptı. 1945 yılında San Francisco'da düzenlenen ve Birleşmiş Milletler'in kuruluş sürecinin önemli aşamalarından biri olan konferansa katılan Türk heyetinde yer aldı.

1948 yılında geçirdiği bir rahatsızlığın ardından Dışişleri Bakanlığı'ndaki görevinden ayrılarak İstanbul'a döndü. Türk Ocakları, Türk-Fransız Kültür Cemiyeti, İstanbul Fetih Cemiyeti, İstanbul Enstitüsü ve Yahya Kemal Enstitüsü gibi çeşitli kültür kuruluşlarının çalışmalarına katıldı. 1954-1957 yıllarında Türk Yurdu dergisinin neşriyat müdürlüğünü yaptı. Hayatının son yıllarında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nda başmütercim olarak çalıştı.

Edebiyat Hayatı

Abdülhak Şinasi Hisar'ın edebiyata ilgisi öğrencilik yıllarında başladı. İlk döneminde az sayıda şiir yazdı; daha sonra çalışmalarını ağırlıklı olarak nesir alanında sürdürdü. 1921 yılında İleri gazetesi ve Dergâh dergisinde "Kitaplar ve Muharrirler" başlığı altında eleştiri ve kitap tanıtma yazıları yayımladı. Yarın dergisinde ise "Saatler ve Mevsimler" başlıklı şiir denemeleri yer aldı.

1928'den itibaren yeniden yoğun biçimde yazmaya başladı. Milliyet gazetesinin yanı sıra Ülkü, Varlık, Ağaç ve Türk Yurdu gibi dergilerde; Yeni İstanbul ve çeşitli gazetelerde edebiyat, hatıra, şehir kültürü ve geçmiş zaman üzerine yazılar yayımladı.

Edebî dünyasının merkezinde geçmiş zaman ve İstanbul bulunur. Özellikle Boğaziçi'nin yalılarını, köşklerini, mehtap gezilerini, mûsiki toplantılarını, gündelik hayatını ve artık ortadan kalkmakta olan geleneklerini eserlerinde ayrıntılı biçimde anlattı. Bu yaşayış biçimini bir bütün olarak ele alan "Boğaziçi medeniyeti" kavramı onun adı ve eserleriyle özdeşleşti.

Romanları

Abdülhak Şinasi Hisar, ilk kitabı Fahim Bey ve Biz'i 1941 yılında yayımladı. Eser, olay örgüsünden çok Fahim Bey'in kişiliği, alışkanlıkları, hayalleri ve çevresindeki insanların onun hakkındaki farklı değerlendirmeleri üzerine kuruldu. Fahim Bey ve Biz, 1942 yılında Cumhuriyet Halk Partisi'nin düzenlediği roman yarışmasında üçüncülük kazandı.

1944 yılında yayımlanan Çamlıca'daki Eniştemiz'de sıra dışı davranışlarıyla çevresinden ayrılan bir kişinin dünyasını anlattı. 1952 tarihli Ali Nizami Bey'in Alafrangalığı ve Şeyhliği'nde ise eski İstanbul hayatının değişimini, alafranga yaşama tutkusunu ve roman kahramanının zaman içindeki dönüşümünü işledi.

Hisar'ın romanları klasik olay örgüsüne dayanan romanlardan farklı bir yapı gösterir. Hatıra, portre, deneme ve hikâye unsurları roman anlatısıyla iç içe geçer. Gerçek hayatta tanıdığı insanlardan ve çocukluk çevresinden izler taşıyan karakterleri aracılığıyla geçmiş İstanbul hayatını anlatır.

Boğaziçi ve Geçmiş Zaman

1942 yılında yayımlanan Boğaziçi Mehtapları, Abdülhak Şinasi Hisar'ın Boğaziçi dünyasını en ayrıntılı biçimde anlattığı eserlerinden biridir. Kitapta Boğaziçi'ndeki mehtap gezileri, mûsiki fasılları, yalı hayatı, deniz ve tabiat iç içe ele alınır.

Boğaziçi Yalıları ve Geçmiş Zaman Köşkleri de aynı hatıra dünyasının devamı niteliğindedir. Hisar bu eserlerinde yalnızca binaları değil, bu mekânların çevresinde oluşan yaşayış biçimini, gelenekleri ve insan ilişkilerini de anlattı.

Edebî Kişiliği

Abdülhak Şinasi Hisar'ın eserlerinde olaydan çok insan, hatıra, zaman ve mekân öne çıkar. Romanlarındaki Fahim Bey, Hacı Vamık Bey ve Ali Nizami Bey gibi kişiler alışkanlıkları, hayalleri ve sıra dışı davranışlarıyla anlatılır.

Fransız edebiyatını yakından takip eden Hisar'ın edebî dünyasında Marcel Proust, Anatole France ve Maurice Barrès gibi yazarların izlerinden söz edilmiştir. Bununla birlikte eserlerinin temel malzemesini kendi çocukluk ve gençlik yıllarında tanıdığı İstanbul çevreleri, Boğaziçi hayatı ve kişisel hatıraları oluşturdu.

Geçmiş zamanı yalnızca olayları sıralayarak değil; kokular, sesler, mûsiki, eşyalar, yalılar, köşkler, bahçeler ve insan portreleri aracılığıyla yeniden kurmaya çalıştı. Bu nedenle roman, hatıra, deneme ve biyografi arasında kendine özgü bir anlatım geliştirdi.

Biyografik Eserleri

Abdülhak Şinasi Hisar, yakından tanıdığı edebiyatçıları ve İstanbul ile ilişkisi bulunan bazı isimleri konu alan biyografik ve hatıraya dayalı eserler de kaleme aldı.

İstanbul ve Pierre Loti'de Pierre Loti'nin İstanbul'a ve Osmanlı hayatına ilgisini anlattı. Yahya Kemal'e Veda'da Yahya Kemal Beyatlı ile Paris yıllarında başlayan uzun dostluğunun hatıralarına yer verdi. Ahmet Haşim: Şiiri ve Hayatı'nda ise Galatasaray Lisesi'nden arkadaşı Ahmet Haşim'in kişiliğini, hayatını ve şiirini anlattı.

Ölümü

Hiç evlenmeyen Abdülhak Şinasi Hisar, 3 Mayıs 1963 tarihinde İstanbul'un Nişantaşı semtindeki evinde geçirdiği beyin kanaması sonucu 76 yaşında hayatını kaybetti. Merkezefendi Mezarlığı'na defnedildi.

Romanları

1952 - Ali Nizami Bey'in Alafrangalığı ve Şeyhliği
1944 - Çamlıca'daki Eniştemiz
1941 - Fahim Bey ve Biz

Hatıra ve İstanbul Kitapları

1956 - Geçmiş Zaman Köşkleri
1954 - Boğaziçi Yalıları
1942 - Boğaziçi Mehtapları

Antoloji ve Derlemeleri

1958 - Geçmiş Zaman Fıkraları
1955 - Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde

Biyografik Eserleri

1963 - Ahmet Haşim: Şiiri ve Hayatı
1959 - Yahya Kemal'e Veda
1958 - İstanbul ve Pierre Loti

Ölümünden Sonra Yayımlanan ve Derlenen Eserleri

2010 - Türk Müzeciliği
2009 - Kitaplar ve Muharrirler III: Romana Dair Bazı Hakikatler (1943-1963)
2009 - Kitaplar ve Muharrirler II: Edebiyat Üzerine Makaleler (1928-1936)
2008 - Kitaplar ve Muharrirler I: Mütareke Dönemi Edebiyatı
2005 - Geçmiş Zaman Edipleri