Monaco

Monako, resmî adıyla Monako Prensliği, Batı Avrupa'da egemen bir şehir devleti ve mikro devlettir. Fransız Rivierası'nda yer alan Monaco, kuzeyde, doğuda ve batıda Fransa ile, güneyde ise Akdeniz ile çevrili bir yarı enklavdır; İtalyan Liguria bölgesi yaklaşık 15 km (9,3 mil) doğudadır. 2,08 km² (0,80 mil²) alanda yaşayan 38.423 nüfusuyla Monako, Vatikan Şehri'nden sonra dünyanın en küçük ikinci egemen devleti ve aynı zamanda en yoğun nüfuslu devletidir. Ayrıca, 3,83 km (2,38 mil) ile karayla çevrili olmayan ülkeler arasında dünyanın en kısa ulusal kıyı şeridine sahiptir. Sakinlerinin 10.000'den azı Monako vatandaşıdır. Monako'nun resmi dili Fransızca olmasına rağmen, İtalyanca ve Monaco dili de yaygın olarak konuşulmakta ve anlaşılmaktadır.

Monako, önemli siyasi yetkilere sahip olan Prens II. Albert'in devlet başkanı olduğu yarı anayasal bir monarşi biçimiyle yönetilmektedir. Hükümetin başı olan başbakan, Monako veya Fransız vatandaşı olabilir; hükümdar atamadan önce Fransa Hükümeti ile istişarede bulunur. Yargının kilit üyeleri, bağımsız Fransız yargıçlardır. Grimaldi Hanedanı, kısa aralıklarla da olsa, 1297'den beri Monako'yu yönetmektedir. Devletin egemenliği, 1861 tarihli Fransız-Monagaskar Antlaşması ile resmen tanınmış ve Monako, 1993 yılında Birleşmiş Milletler'in tam üye ülkesi olmuştur. Monako'nun bağımsızlığına ve ayrı dış politikasına rağmen, iki küçük askeri birliğe rağmen savunması Fransa'nın sorumluluğundadır.

Monako, dünyanın en zengin ve en pahalı yerlerinden biri olarak kabul edilmektedir. 19. yüzyılın sonlarında, devletin ilk kumarhanesi olan Monte Carlo Kumarhanesi'nin açılması ve Paris'e demiryolu bağlantısı kurulmasıyla ekonomik gelişimi ivme kazandı. Ülkenin ılıman iklimi, manzarası ve kumar tesisleri, onu zenginler için bir turizm merkezi ve eğlence merkezi haline getirdi. Monaco, önemli bir bankacılık merkezi haline geldi ve hizmet sektörüne ve küçük, yüksek katma değerli, çevreye zarar vermeyen endüstrilere çeşitlenmeyi hedefledi. Monaco bir vergi cennetidir; kişisel gelir vergisi yoktur (Fransız vatandaşları hariç) ve işletme vergileri düşüktür. Sakinlerinin %30'undan fazlası milyonerdir ve gayrimenkul fiyatları 2018'de metrekare başına 100.000 €'ya (116.374 $) ulaşmıştır. Monaco, küresel bir kara para aklama merkezidir ve Haziran 2024'te Mali Eylem Görev Gücü, kara para aklama ve terörist finansmanıyla mücadele etmek için Monaco'yu artırılmış gözetim altına aldı.

Monako, Avrupa Konseyi'ni oluşturan 46 üye devlet arasında yer almaktadır. Avrupa Birliği'nin (AB) bir parçası değildir, ancak gümrük ve sınır kontrolleri de dahil olmak üzere bazı AB politikalarına katılmaktadır. Fransa ile olan ilişkisi nedeniyle Monako, tek para birimi olarak euro kullanmaktadır. Monako, 2004 yılında Avrupa Konseyi'ne katılmış ve Uluslararası Frankofoni Örgütü'nün (OIF) üyesidir.

Formula 1'in orijinal Grand Prix'lerinden biri olan yıllık Monako Grand Prix'sine ev sahipliği yapmaktadır. Yerel motor sporları derneği, Ocak ayında Fransız Alpleri'nde düzenlenen Monte Carlo Rallisi'ne adını vermektedir. Prensliğin, Fransız Ligue 1'de mücadele eden ve birçok kez Fransız şampiyonu olan AS Monaco adlı bir futbol takımı ve EuroLeague'de oynayan bir basketbol takımı bulunmaktadır. Monaco, dünyanın ilk koruma altına alınmış deniz yaşam alanlarından birine, bir Okyanusbilim Müzesi'ne ve [BM] sistemindeki tek deniz laboratuvarı olan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Deniz Çevre Laboratuvarları'na ev sahipliği yaparak deniz koruma ve araştırmalarının merkezi konumundadır.

Tarihçe
Monako 1191 yılında Kutsal Roma İmparatoru VI. Heinrich'in izniyle 1228 yılında bir Ceneviz Cumhuriyeti kolonisi olarak kuruldu. 1297 yılında François Grimaldi ve askerleri Monako Kayası'nı ele geçirdiler. O zamandan beri Monako toprakları Grimaldi ailesi tarafından yönetilmektedir.

1793-1814 yılları arasında Monako, Fransa'nın egemenliği altındaydı. [Viyana] Kongresi'nde Monako'nun Sardinya-Piemonte Krallığı'na bağlanması kararlaştırıldı. 1861 yılından sonra Monako bağımsız bir prenslik haline geldi. 1911 yılında kabul edilen yeni anayasaya kadar Monako Prensi Monako'nun mutlaki hükümdarı sayılıyordu.

[II. Dünya Savaşı]'nda, 1943 yılında, İtalyan Ordusu Monako'yu işgale başladı ve faşist bir yönetim oluşturarak işgal etti. Kısa bir süre sonra, Benito Mussolini'nin çökmesinin ardından, [Nazi] Wehrmacht orduları Monako'yu işgal etti. Çok sayıda Monakolu [Yahudi] toplama kamplarına gönderildi. Savaştan sonra Monako Prensi III. Rainier 1949 yılında dedesinin ölümü üzerine tahta çıktı. Prens Rainier kadınlara oy hakkını kabul etti ve idam cezasını kaldırdı. 1993 yılında Monako Birleşmiş Milletlere üye oldu. 31 Mart 2005 tarihinde prens Rainier hastalanarak görevi oğluna devretti. 6 Nisan 2005 tarihinde ölünce oğlu II. Albert Monako Prensi olarak tahta çıktı.