Apple

Apple Inc. ya da eski adıyla Apple Computer Inc., merkezi Cupertino'da bulunan; tüketici elektroniği, bilgisayar yazılımı ve kişisel bilgisayar tasarlayan, geliştiren ve satan Amerikan çok uluslu şirket. Şirket 1 Nisan 1976 tarihinde kurulmuş ve 3 Ocak 1977'de Apple Computer, Inc. adıyla anonim şirket haline gelmiştir. İsminde yer alan "Computer" (Bilgisayar) kelimesi 9 Ocak 2007'de iPhone tanıtımıyla birlikte tüketici elektroniğine yönelimlerini yansıtması amacıyla kaldırılmıştır. En bilinen donanım ürünleri Mac serisi bilgisayarlar, iPod müzik çalar, iPhone akıllı telefon, iPad tablet bilgisayar ve Apple Watch adlı akıllı saattir. Yazılımları arasında ise macOS ve iOS işletim sistemleri, iTunes medya tarayıcısı, Safari internet tarayıcısı ile iLife ve iWork paketleri yer almaktadır.

Apple, 2024 itibarıyla 391,04 milyar dolar cirosuyla dünyanın en büyük bilgi teknolojileri şirketi, dünyanın en büyük akıllı telefon üreticisidir.[ Fortune dergisi Apple'ı, 2008 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde ve 2008 yılından 2012 yılına kadar dünya çapında en çok rağbet gören şirket olarak nitelendirmiştir.

Kasım 2012 itibarıyla Apple'ın App Store ve iTunes Store online mağazalarına ek olarak 14 farklı ülkede 394 perakende satış mağazası bulunmaktadır. Borsa değeri açısından Apple 2012'nin Eylül ayından itibaren Dünyanın en değerli şirketi olmuştur. 29 Eylül 2012 tarihi itibarıyla şirkette dünya çapında 72.800 devamlı tam zamanlı çalışan işçi ile 3,300 geçici tam zamanlı işçi çalışmaktadır. 2015'in Nisan ayından itibaren dünya çapındaki yıllık geliri toplamda 130,28 milyar dolardır. 2013 yılının Mayıs ayında Apple geçen yıla göre 11 numara yükselerek Fortune 500 listesinde 6. sırayla ilk kez ilk onda yer almıştır.

Ancak 2025 verilerine göre Apple, 3 trilyon doların (3.000.000.000.000$) biraz üstü bir değerle, dünyanın en pahalı şirketi konumunda bulunur.

Apple, 1 Nisan 1976 yılında Steve Jobs, Steve Wozniak ve Ronald Wayne tarafından Apple I kişisel bilgisayar kitini satmak amacıyla kuruldu. Wozniak kitleri kendisi üretti ve Apple I ilk kez Homebrew Computer Club'da görücüye çıktı. Apple I; günümüzde kişisel bilgisayar olarak kabul edilen cihazlardan daha basit şekilde anakart (CPU, RAM ve basit metin tabanlı ekran çipi ile birlikte) olarak satılmaktaydı. 1976 yılının Temmuz ayında 666.66 dolar (2013 yılına göre 2,690 dolar) fiyat etiketiyle Apple I satışa sunuldu.

Apple, 3 Ocak 1977'de Steve Jobs ve Steve Wozniak'a hisselerini 800 dolara sattığı için Ronald Wayne olmadan şirketleşti. Şirketleşme sürecinde temel iş deneyimini ve 250.000 dolar ile sermayeyi Mike Markkula sağladı

Apple II, 16 Nisan 1977'de West Coast Computer Faire'de (West Coast Computer Faire) tanıtıldı. Karakter hücre tabanlı renkli grafikleri ve açık mimarisi ile rakipleri TRS-80 ve Commodore PET'den farklı özelliklere sahipti. İlk modellerde depolama birimi olarak kullanılan kaset bantlar 5 1/4 inch disket sürücüsü olan Disk II'nun tanıtımı ile birlikte kullanımdan kalktı.

Apple II, VisiCalc hesap tablosu programı ile iş dünyasının ilk "killer app"'inin masaüstü platformu olmuştur. VisiCalc, Apple II için bir iş pazarı yarattı ve ofise uyumlu olduğundan ev kullanıcılarına bilgisayar satın alma konusunda fazladan bir sebep verdi. Apple, VisiCalc'dan önce Commodore ve Tandy'nin ardından üçüncü sırada yer almaktaydı.

1970'li yılların sonlarına doğru Apple, bilgisayar tasarımı ve üretim hattı konularında elemana sahipti. 1980 yılının Mayıs ayında IBM ve Microsoft ile rekabet etmek amacıyla Apple III tanıtıldı.

Steve Jobs ve Jef Raskin'in de içinde bulunduğu bir grup Apple çalışanı 1979 yılının Aralık ayında Xerox Alto'yu görmek amacıyla Xerox PARC'ı ziyaret etti. Xerox, Apple mühendislerine halka arz öncesi 10 dolarlık fiyattan 100,000 hisse karşılığında üç gün boyunca tüm PARC tesislerine giriş izni verdi. Steve Jobs, gelecekteki bilgisayarların tümünde grafiksel kullanıcı arayüzü (GUI) kullanılacağının farkına vardı ve Apple Lisa için GUI geliştirilmeye başlandı.

12 Aralık 1980'de Apple, 1956 yılında Ford Motor Company'nin halka arzından daha çok sermaye ve tarihteki diğer şirketlerden daha fazla milyoner (300'e yakın) yaratarak hisse başına 22 dolardan halka arz edildi.

Steve Jobs, 1978 yılında Apple Lisa projesi üzerinde çalışmaya başladı fakat ekip ile arasındaki uyuşmazlıklar nedeniyle 1982'de Jef Raskin'in düşük bütçeli bilgisayar projesi olan Macintosh'ı üstlendi. Bunun üzerine Lisa ve Macintosh ekipleri arasında hangi ürünün daha önce piyasaya çıkacağına dair bir yarış başladı. Yarışı 1983 yılında Lisa ekibi kazandı ve halka satılan GUI'a sahip ilk bilgisayar Lisa oldu. Fakat yüksek fiyat etiketi ve az sayıdaki yazılımı nedeniyle başarılı olamadı.

1984 yılında Apple Macintosh'ı piyasaya sürdü ve 1.5 milyon dolar bütçeli ünlü "1984" televizyon reklamı ile tanıtımı yapıldı. Ridley Scott tarafından yönetilen reklam 22 Ocak 1984'te Super Bowl XVIII'ın üçüncü çeyreğinde yayımlandı. Bu olay günümüzde Apple'ın başarısının kırılma noktası olarak değerlendirilmekte ve ustalıkla yapılmış bir iş olduğu belirtilmektedir.

Macintosh'ın satışları başlangıçta iyiydi fakat yüksek fiyatı ve az sayıdaki yazılımı nedeniyle sonraki satışlar daha iyi olmadı. Ürünün kaderi makul bir fiyata satılan ilk PostScript lazer yazıcı olan LaserWriter'ın tanıtımı ve erken dönem masaüstü yayıncılık paketi PageMaker ile değişti. Bu üç ürünün birleşimi masaüstü yayıncılığı pazarının doğmasını sağladı. Mac, kullandığı GUI için geliştirilen grafik kapasitesi sayesinde masaüstü yayıncılığı alanında oldukça güçlüydü.

1985 yılına gelindiğinde iki yıl önce göreve başlayan CEO John Sculley ile Steve Jobs arasında bir iktidar mücadelesi başladı. Apple yönetim kurulu John Sculley'ye Steve Jobs'ı frenlemesi ve test edilmemiş ürünlere pahalı yatırımlar yapabilme imkânını kısıtlaması yönünde talimat verdi. Jobs bu talimata uymak yerine Sculley'nin liderlik rolünü elinden almayı denedi fakat Sculley darbe girişiminin farkına vararak yönetim kurulunu toplantıya çağırdı. Toplantıda kurul Sculley'ye destek verdi ve Jobs'ın yönetim yetkileri elinden alındı. Aynı yıl Steve Jobs Apple'dan istifa ederek NeXT Inc.'i kurdu.

1996 yılında CEO koltuğu Michael Spindler'dan Gil Amelio'ya geçti. Gil Amelio, geniş kapsamlı işten çıkarmalar dahil Apple'da pek çok değişiklik yaptı. İlk olarak Taligent projesi, daha sonra Copland ve Gershwin ile Mac OS'i gelişme konusundaki sayısız başarısızlıktan sonra Amelio, NeXT ve onun NeXTSTEP işletim sistemini satın alıp Steve Jobs'ı danışman olarak Apple'a geri döndürmeye karar verdi. 9 Temmuz 1997'de son üç yılın en düşük hisse senedi fiyatının görülmesi ve finansal kayıplar nedeniyle yönetim kurulu Gil Amelio'yu işten çıkardı. Steve Jobs geçici olarak CEO oldu ve şirketin ürün grubunu yeniden oluşturmaya başladı.

Steve Jobs 24 Ağustos 2011'de şirketin yönetim kurulu başkanlığından ayrıldığını açıkladı ve görevi Tim Cook'a bıraktı.