Abide-i Hürriyet (Hürriyet-i Ebediye Abidesi), 31 Mart Vakası’nda hayatını kaybedenlerin anısını yaşatmak amacıyla 1909–1911 yılları arasında İstanbul’un Şişli ilçesinde, Hürriyet-i Ebediye Tepesi’nde inşa edilmiş ulusal anıttır. Osmanlı döneminde inşa edilmiş ilk ulusal anıt olma özelliğini taşır.

Anıt, Osmanlı’daki özgürlük hareketinin ve II. Meşrutiyet’in sembollerinden biri olarak kabul edilir. 1990 yılında anıtın silueti, Şişli Belediyesi’nin amblemi olarak benimsenmiştir.

Tarihçe

31 Mart Vakası sırasında hayatını kaybeden 3’ü subay 71 asker, 26 Nisan 1909’da düzenlenen büyük bir cenaze töreniyle bugünkü anıtın bulunduğu tepeye defnedilmiştir. Bu tepeye “Hürriyet-i Ebediye Tepesi” adı verilmiş ve burada bir anıt inşa edilmesi kararlaştırılmıştır.

Sultan V. Mehmet Reşat’ın himayesinde kurulan bir komisyon tarafından proje yarışması düzenlenmiş; yarışmayı I. Ulusal Mimarlık Akımı’nın önemli temsilcilerinden Mimar Muzaffer Bey kazanmıştır. Anıtın temeli 23 Temmuz 1909’da, meşrutiyetin birinci yıl dönümünde atılmış; açılışı ise 23 Temmuz 1911’de gerçekleştirilmiştir.

Mimari Özellikleri

Anıt, üçgen bir arazi üzerine inşa edilmiştir ve tasarım tamamen üçgenler geometrisi üzerine kuruludur. Havaya ateşlenen bir top biçimini andıran anıt, köşeleri pahlanmış eşkenar üçgen bir platform üzerinde yükselir.

• Üç yöne açılan merdivenler,
• Girişte “Makber-i Şuhedâ-i Hürriyet” kitâbesi,
• Üç cephede altıgen mühürler içinde şehit isimleri,
• Sultan V. Mehmet Reşat’ın tuğrası,
• “Tarih-i İstirdâd-ı Meşrutiyet 12 Temmuz 1325” ibaresi

yer almaktadır.

Anıtın alt kısmında üçgen planlı bir mahzen ve mescid bulunur. Mihrap duvarında şehit askerlerin lahitleri yer alır. İç mekândaki hat yazıları Hattat Hacı Hasan Sabri Efendi tarafından hazırlanmıştır.

İttihat ve Terakki Mezarlığı

Zamanla anıt çevresi, İttihat ve Terakki hareketinin önde gelen isimlerinin defnedildiği bir anıt mezarlık hâline gelmiştir. Burada bulunan önemli isimlerden bazıları şunlardır:

• Sadrazam Mahmud Şevket Paşa (1856–1913)
• Sadrazam Talat Paşa (1874–1921; naaşı 1943’te getirildi)
• Sadrazam Mithat Paşa (1822–1884; naaşı 1951’de getirildi)
• Enver Paşa (1881–1922; naaşı 1996’da getirildi)
• Eyüp Sabri Akgöl
• Mithat Şükrü Bleda
• Atıf Kamçıl

Mahmud Şevket Paşa’nın 1913’te suikast sonucu öldürülmesinden sonra buraya defnedilmesi, alanın bir İttihatçı anıt mezarlığına dönüşmesinin başlangıcı olmuştur.

Tarihsel Önemi

Abide-i Hürriyet, yalnızca bir mezar anıtı değil; aynı zamanda Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde özgürlük, anayasal düzen ve siyasal dönüşümün simgesidir. 31 Mart Vakası’nın bastırılması ve Abdülhamit II’nin tahttan indirilmesi sonrasında meşrutiyet rejiminin sembolü olarak inşa edilmiştir.

Bugün Abide-i Hürriyet, hem Osmanlı’nın son dönem siyasal çalkantılarını hem de modern Türkiye’nin doğuş sürecindeki kırılma noktalarını simgeleyen tarihsel bir hafıza mekânı niteliğindedir.