15 Temmuz Darbe Girişimi veya 2016 Türkiye Askerî Darbe Teşebbüsü, 15–16 Temmuz 2016 tarihlerinde Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde kendilerini “Yurtta Sulh Konseyi” olarak tanımlayan bir grup asker tarafından gerçekleştirilen askerî darbe girişimidir. Darbeciler tarafından “Harekât Yıldırım” veya “Yurtta Sulh Harekâtı” olarak adlandırılmıştır.

Girişimin Başlangıcı

15 Temmuz 2016 akşamı, resmî açıklamalara göre (Fethullah Gülen) liderliğindeki yapılanma tarafından organize edildiği belirtilen darbe teşebbüsü kapsamında, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin resmî internet sitesi ve TRT ekranlarında yayımlanan bildiriyle yönetime el konulduğu, sıkıyönetim ve sokağa çıkma yasağı ilan edildiği duyuruldu.

İstanbul’da Boğaziçi Köprüsü ve Fatih Sultan Mehmet Köprüsü askerî birlikler tarafından kapatıldı. Ankara’da bulunan Türkiye Büyük Millet Meclisi dört kez bombalandı. Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’ne yönelik saldırı girişiminde bulunuldu. Muğla’nın Marmaris ilçesinde tatilde bulunan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a yönelik suikast girişimi gerçekleşti.

Rehin Alınan Komutanlar

Darbe girişimi sırasında Genelkurmay Başkanı Orgeneral Hulusi Akar başta olmak üzere Kara Kuvvetleri Komutanı Salih Zeki Çolak, Hava Kuvvetleri Komutanı Abidin Ünal, Jandarma Genel Komutanı Galip Mendi, Genelkurmay II. Başkanı Yaşar Güler ve Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Fahri Kasırga darbeciler tarafından rehin alındı. Deniz Kuvvetleri Komutanı Bülent Bostanoğlu ise yakalanamadı.

Halkın Tepkisi ve Direniş

Gelişmeler üzerine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, CNN Türk yayınında gazeteci Hande Fırat aracılığıyla FaceTime bağlantısı yaparak halka meydanlara çıkma çağrısında bulundu. Bu çağrının ardından Türkiye’nin birçok ilinde darbe karşıtı gösteriler düzenlendi. Güvenlik güçleri ve sivillerin direnişi sonucunda darbe girişimi 16 Temmuz sabahı bastırıldı.

Resmî verilere göre olaylar sırasında 251 kişi hayatını kaybetmiş, 2.196 kişi yaralanmıştır. 104’ü darbe yanlısı asker olmak üzere toplam 300’ü aşkın kişi ölmüş, binlerce asker gözaltına alınmıştır.

Soruşturmalar ve Olağanüstü Hâl

Darbe girişiminin ardından başlatılan soruşturmalar kapsamında binlerce asker, yargı mensubu ve kamu görevlisi hakkında işlem yapılmıştır. 21 Temmuz 2016’da Millî Güvenlik Kurulu toplantısının ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Anayasa’nın 120. maddesi uyarınca üç aylık olağanüstü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl uygulaması iki yıl boyunca uzatılmıştır.

Nisan 2018 itibarıyla yaklaşık 160 bin kişi gözaltına alınmış, 50 bin kişi tutuklanmış ve 152 bin kamu personeli görevden ihraç edilmiştir. Açılan yüzlerce davada binlerce sanık hakkında hüküm verilmiştir.

Uluslararası Yansımalar

Darbe girişimi sonrasında Fethullah Gülen’in iadesi meselesi nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri ile diplomatik gerilim yaşanmıştır. Ayrıca Almanya, Yunanistan ve diğer Avrupa Birliği ülkeleriyle sığınma ve iade konularında tartışmalar gündeme gelmiştir. Birleşik Arap Emirlikleri ile ilişkiler de darbe girişimine destek iddiaları sebebiyle gerilmiştir.

Anma ve İsim Değişiklikleri

Darbe girişiminin ardından birçok kamu yapısının adı değiştirilmiştir. Boğaziçi Köprüsü’nün adı “15 Temmuz Şehitler Köprüsü” olarak değiştirilmiştir. 15 Temmuz tarihi ise 2017 yılında “Demokrasi ve Millî Birlik Günü” adıyla resmî tatil ilan edilmiştir.

Tarihî Önemi

15 Temmuz Darbe Girişimi, Türkiye siyasi tarihinde 12 Eylül 1980 askerî darbesinden sonra yaşanan en kapsamlı askerî müdahale teşebbüsü olarak kayda geçmiştir. Olay, Türkiye’de demokrasi, sivil-asker ilişkileri ve devlet yapılanması açısından derin etkiler bırakmış; hukuk, güvenlik ve siyaset alanında köklü değişim süreçlerini beraberinde getirmiştir.