Yanlışlanabilirlik ilkesi ve “açık toplum” düşüncesiyle modern felsefeyi etkileyen bilim filozofu

Karl Popper, 28 Temmuz 1902 tarihinde Avusturya-Macaristan’ın Viyana kentinde doğmuştur. Tam adı Karl Raimund Popper olan düşünür, Avusturya doğumlu İngiliz filozof, bilim felsefecisi ve siyaset teorisyenidir. Bilimsel teorilerin doğrulanarak değil, yanlışlanabilirlik yoluyla ayırt edilebileceğini savunan yaklaşımıyla 20. yüzyıl bilim felsefesinin en etkili isimlerinden biri olmuştur. Ayrıca The Open Society and Its Enemies adlı eseriyle totalitarizm eleştirisi, liberal demokrasi ve eleştirel akıl geleneği içinde kalıcı bir yer edinmiştir.

Karl Popper, kültürel ve entelektüel açıdan zengin bir aile ortamında büyüdü. Babası Simon Siegmund Carl Popper hukukçu, annesi Jenny Schiff Popper ise müzik ve kültürle ilgilenen bir kadındı. Ailesi Yahudi kökenli olmakla birlikte Hristiyanlığa geçmişti. Viyana’nın çok kültürlü ve politik açıdan hareketli ortamı, Karl Popper’ın erken düşünsel gelişiminde önemli rol oynadı.

Karl Popper, gençlik yıllarında matematik, fizik, psikoloji, müzik ve felsefeye ilgi duydu. 1918-1928 yılları arasında Viyana Üniversitesi’nde eğitim aldı ve burada dönemin bilimsel ve felsefi tartışmalarıyla yakından ilgilendi. Aynı dönemde, yirmi yaşındayken, Viyanalı usta Adalbert Pösch’ten marangozluk eğitimi de aldı ve 1924’te kalfa oldu. Albert Einstein’ın görelilik teorisi, Sigmund Freud’un psikanalizi ve Karl Marx’ın tarih anlayışı üzerine yaptığı karşılaştırmalar, onun bilimsel teori ile ideoloji arasındaki farkı düşünmesine yol açtı.

1928 yılında dil kuramcısı Karl Bühler’in danışmanlığında doktorasını verdi.

Karl Popper, 1934 yılında yayımladığı The Logic of Scientific Discovery adlı eseriyle bilim felsefesinde büyük bir kırılma yarattı. Bu kitapta bilimsel teorilerin kesin biçimde doğrulanamayacağını, ancak test edilebilir ve yanlışlanabilir olmaları gerektiğini savundu. Ona göre bir teoriyi bilimsel yapan şey, her koşulda doğru kabul edilmesi değil, onu yanlış çıkarabilecek gözlem ve deneylere açık olmasıdır.

Karl Popper’ın yanlışlanabilirlik ilkesi, özellikle doğrulamacı bilim anlayışına karşı geliştirilmiş güçlü bir eleştiridir. Ona göre astroloji, psikanalizin bazı yorumları veya tarihsel zorunluluk iddiaları, her sonucu kendi lehine açıklayabildiği için bilimsel teori olmaktan uzaklaşır. Buna karşılık iyi bir bilimsel teori, riskli öngörülerde bulunur ve hatalı çıkma ihtimalini göze alır.

Karl Popper, Nazi Almanyası’nın yükselişi ve Avrupa’daki politik baskılar nedeniyle 1937 yılında Yeni Zelanda’ya göç etti. Yeni Zelanda’da Canterbury Üniversitesi’de doçent oldu ve burada ders verdiği bu dönemde siyaset felsefesi üzerine en önemli eserlerinden birini kaleme aldı. Totaliter ideolojilerin yükselişi, onun tarihsel determinizm, kapalı toplumlar ve siyasal otoriterlik üzerine düşüncelerini derinleştirdi.

Karl Popper, 1945 yılında yayımlanan The Open Society and Its Enemies adlı eserinde Platon, Georg Wilhelm Friedrich Hegel ve Karl Marx üzerinden kapalı toplum, tarihsel zorunluluk ve totaliter siyaset anlayışını eleştirdi. Ona göre açık toplum, bireylerin eleştirel düşünme, özgür tartışma ve demokratik kurumlar aracılığıyla hataları düzeltme imkânına sahip olduğu toplumdur.

Karl Popper, açık toplum düşüncesinde demokrasiyi halkın mutlak egemenliği olarak değil, kötü yöneticilerin şiddete başvurmadan görevden alınabilmesini sağlayan kurumsal bir mekanizma olarak değerlendirdi. Bu yaklaşım, demokrasiyi hatasız yönetim vaadiyle değil, hataların barışçıl biçimde düzeltilmesiyle ilişkilendiren özgün bir siyaset teorisi sundu.

Karl Popper, 1945’te İngiliz vatandaşlığına geçti ve 1946 yılında İngiltere’ye yerleşti ve Londra Ekonomi Okulu’nda ders vermeye başladı. Burada bilim felsefesi, sosyal bilimler metodolojisi ve siyaset teorisi üzerine etkili çalışmalar yürüttü. Öğrencileri ve entelektüel çevresi aracılığıyla İngiliz akademik dünyasında büyük etki yarattı.

Karl Popper, 1957 yılında yayımladığı The Poverty of Historicism adlı eserinde tarihin kesin yasalarla ilerlediğini ve geleceğin bilimsel olarak öngörülebileceğini savunan yaklaşımları eleştirdi. Ona göre toplumlar, insan bilgisinin gelişimine bağlı olarak değişir; gelecekteki bilgiyi bugünden bilemeyeceğimiz için tarihin kesin yönünü bilimsel biçimde öngörmek mümkün değildir.

Karl Popper, bilimsel yöntemi yalnızca doğa bilimleriyle sınırlı görmedi. Eleştirel akılcılık adını verdiği yaklaşımda bilgi, kesin temellere ulaşmakla değil, hataların bulunması ve düzeltilmesiyle gelişir. İnsan bilgisi her zaman geçici, eleştiriye açık ve geliştirilebilir niteliktedir. Bu düşünce, onun hem bilim felsefesinin hem de siyaset anlayışının merkezinde yer aldı.

Karl Popper, 1963 yılında yayımladığı Conjectures and Refutations adlı eserinde bilimsel bilginin “varsayımlar ve çürütmeler” yoluyla ilerlediğini savundu. Bilim insanları cesur hipotezler ortaya koyar, bu hipotezler sıkı testlerden geçirilir ve hatalı olanlar elenir. Böylece bilgi, kesin doğrular biriktirerek değil, yanlışları ayıklayarak gelişir.

1965 yılında Kraliçe II. Elizabeth tarafından kendisine "Sir" unvanı verildi.

Karl Popper, daha sonraki çalışmalarında zihin felsefesi, olasılık, kuantum teorisi, evrim, nesnel bilgi ve metafizik konularıyla da ilgilendi. Objective Knowledge adlı eserinde bilginin yalnızca bireysel zihinde bulunmadığını, kitaplar, teoriler, problemler ve kültürel ürünler aracılığıyla nesnel bir “üçüncü dünya” alanı oluşturduğunu savundu.

Karl Popper, 1969 yılında London School of Economics and Political Science’tan emekli oldu. Bu tarihten sonra, çeşitli üniversitelerde konuk profesör olarak dersler vermeyi sürdürdü,

Karl Popper, 11 Nisan 1930 tarihinde Viyana'da Josefine Anna Henninger ile evlendi, eşi 1985 yılında öldü. Çocukları olmadı.

Karl Popper, 17 Eylül 1994 tarihinde İngiltere’nin Londra kentindeki Croydon bölgesinde 92 yaşında hayatını kaybetti. Ölümünden sonra da yanlışlanabilirlik ilkesi, açık toplum savunusu, tarihsel determinizm eleştirisi ve eleştirel akılcılık anlayışıyla felsefe, bilim tarihi, siyaset teorisi ve sosyal bilimler metodolojisinde temel referanslardan biri olmaya devam etti.

Başlıca Eserleri:
1934 – The Logic of Scientific Discovery – Bilim Felsefesi Kitabı
1945 – The Open Society and Its Enemies – Siyaset Felsefesi Kitabı
1957 – The Poverty of Historicism – Tarih ve Sosyal Bilim Eleştirisi
1963 – Conjectures and Refutations – Bilim Felsefesi / Deneme Kitabı
1972 – Objective Knowledge – Bilgi Felsefesi Kitabı
1974 – Unended Quest – Otobiyografi
1977 – The Self and Its Brain – Zihin Felsefesi Kitabı, John Eccles ile
1982 – The Open Universe – Bilim Felsefesi Kitabı
1983 – Realism and the Aim of Science – Bilim Felsefesi Kitabı
1994 – The Myth of the Framework – Felsefi Denemeler


Kaynak:Biyografiler.com