Enheduanna
Doğumu: MÖ 23. yüzyıl Ur kenti, Akad kralığı, Mezopotamya
Ölümü: MÖ 23. yüzyıl Ur kenti, Akad kralığı, Mezopotamya
Yazar, Şair, rahibe

MÖ 23. yüzyılda yaşamış Akad prensesi, rahibe ve Sümerce edebî metinlerle ilişkilendirilen yazardır.

Enheduanna, MÖ 23. yüzyılda (yaklaşık MÖ 2285-2250) yaşamış olan Akad prensesi, rahibe ve Sümerce edebî metinlerle ilişkilendirilen yazardır. Akad kralı Sargon'un kızıydı. Ur kentinde Ay Tanrısı Nanna'nın başrahibesi olarak görev yaptı. Adının yer aldığı ve kendisine atfedilen metinler nedeniyle, adı bilinen en eski yazarlardan ve adı günümüze ulaşan en eski kadın yazarlardan biri kabul edilir.

Enheduanna'nın kesin doğum ve ölüm tarihleri bilinmemektedir. Yaşamı, babası Sargon'un hüküm sürdüğü Akad İmparatorluğu dönemine, yaklaşık MÖ 23. yüzyıla tarihlenir. “Enheduanna” adı ya da unvanı Sümerce kökenlidir ve kaynaklarda farklı biçimlerde çevrilmiştir. İsmi Gök Tanrısı An'ın başrahibesi veya Tanrı Nannar'ın eşi anlamına gelmektedir. Hece hece Sümerce karşılığı ise En-hedu-anna: En;(Başrahibe veya Başrahip), hedu; (gurur ve övünç kaynağı), ana; (..cennetin) şeklindedir.

Ur Başrahibeliği

Sargon, Mezopotamya'daki egemenliğini kurduktan sonra kızı Enheduanna'yı Ur kentindeki Ay Tanrısı Nanna'nın “en” başrahibesi olarak görevlendirdi. Bu makam dinî görevlerin yanı sıra kraliyet yönetimi ile güney Mezopotamya'nın önemli kült merkezlerinden Ur arasındaki ilişki açısından da siyasi bir işleve sahipti.

Enheduanna, Ur'daki Nanna kültünün başında bulunuyordu. Döneminden kalan en önemli arkeolojik kanıtlardan biri, yaklaşık MÖ 2300'e tarihlenen ve günümüzde Penn Museum koleksiyonunda bulunan kalsit disktir. Ur'da 1926 yılında yapılan kazılarda bulunan diskin bir yüzünde törensel bir sahne, diğer yüzünde ise Enheduanna'yı Sargon'un kızı ve Nanna'nın rahibesi olarak tanımlayan Sümerce bir yazıt bulunur.

Siyasi Çatışma ve Ur'dan Uzaklaştırılması

Enheduanna'ya atfedilen “Nin-me-šara”, günümüzde genellikle “The Exaltation of Inanna” adıyla bilinen metin, onun yaşamına ilişkin bazı bilgiler içerir. Metinde Lugal-Ane adlı bir kişinin ayaklanması sırasında Enheduanna'nın bulunduğu kutsal mekândan çıkarıldığı anlatılır. Enheduanna, Tanrıça İnanna'ya seslenerek durumunu aktarır ve yardım ister. Metnin sonunda İnanna'nın Enheduanna'nın yakarışını kabul ettiği anlatılır.

Bu anlatının tarihsel olaylarla ilişkisi üzerine farklı değerlendirmeler bulunmaktadır. Metin, Enheduanna'nın kendi adıyla konuşması nedeniyle onun yaşamı ve dinî konumu hakkındaki temel edebî kaynaklardan biridir.

Yazarlığı

Enheduanna ile ilişkilendirilen eserler Sümerce yazılmıştır. Bunların arasında İnanna'ya yönelik ilahiler ile Mezopotamya'daki tapınaklara adanmış bir ilahi derlemesi bulunur. “The Exaltation of Inanna” ve “A Hymn to Inanna” metinlerinde Enheduanna'nın adı geçer. “Inanna and Ebih” adlı eser de üslup ve içeriğine dayanılarak ona atfedilmiştir.

“Temple Hymns” olarak bilinen tapınak ilahileri koleksiyonunun sonunda derleyici olarak Enheduanna'nın adı verilir. Metinler, güney ve kuzey Mezopotamya'daki farklı tapınak ve kült merkezlerini aynı derleme içinde ele alır.

Enheduanna'nın yazarlığı konusunda önemli bir metinsel sorun vardır. Günümüze ulaşan edebî metinlerin mevcut tablet nüshaları onun yaşadığı Akad döneminden değildir. Oxford Üniversitesi'nin Electronic Text Corpus of Sumerian Literature projesine göre korunan nüshaların büyük bölümü MÖ 18. yüzyıla aittir. Bu nedenle eserlerin hangi bölümlerinin doğrudan Enheduanna tarafından oluşturulduğu ve sonraki kâtiplik geleneğinde ne ölçüde değiştiği araştırma konusu olmaya devam etmektedir.

Enheduanna Diski

Enheduanna'nın tarihsel varlığını doğrudan belgeleyen buluntulardan biri Ur'da ortaya çıkarılan ve yaklaşık MÖ 2300'e tarihlenen kalsit disktir. Yaklaşık 25 santimetre çapındaki eser, Ur'daki kazılar sırasında Nin-Gal tapınağıyla bağlantılı bir alanda bulundu.

Disk üzerindeki kabartmada Enheduanna bir dinî törene katılırken tasvir edilmiştir. Arkasındaki çivi yazılı metinde adı, Sargon'un kızı olduğu ve Nanna'nın rahibeliğini yaptığı belirtilir. Eser, Penn Museum'un Yakın Doğu koleksiyonunda B16665 envanter numarasıyla bulunmaktadır.

Eserleri

Nin-me-šara / The Exaltation of Inanna (İnanna'ya ilahi)
A Hymn to Inanna / Inanna C (İnanna'ya ilahi)
Temple Hymns (Tapınak İlahileri; derleyici/yazar olarak Enheduanna'nın adı geçer)
Inanna and Ebih (Enheduanna'ya atfedilen eser)

Enheduanna'nın adı hem arkeolojik bir çağdaş eser üzerinde hem de daha sonraki tabletlerde korunan Sümerce edebî metinlerde bulunmaktadır. Penn Museum, Enheduanna Diskindeki yazıta dayanarak onu kimliği belirlenebilen en eski kadın yazar olarak tanımlar. Bununla birlikte, ona atfedilen edebî eserlerin günümüze ulaşan nüshalarının yüzyıllar sonra kopyalanmış olması nedeniyle, modern araştırmalarda metinlerin yazarlığı ve aktarım süreci ayrı ayrı değerlendirilmektedir.

Enheduanna'nın Diski.

Enheduanna'nın eserleri, kil tabletler kullanılarak yazılan eski bir yazı biçimi olan çivi yazısıyla yazılmıştı, ancak günümüze yalnızca MÖ 1800 civarına ait, Eski Babil döneminden ve sonrasından kalma çok daha sonraki kopyalar halinde ulaşmıştır. Daha önceki kaynakların eksikliği, bazıları için Enheduanna'nın mit ve ilahilerin yazarı olarak tanımlanması ve yüksek rütbeli bir din görevlisi statüsü konusunda şüpheler uyandırmıştır. Bununla birlikte, tarihi kayıtlar Enheduanna'yı açıkça eski edebi eserlerin bestecisi olarak tanımlar ve bu, onu çevreleyen geleneklerin şüphesiz önemli bir yönüdür.

Şiirlerin yanı sıra, arkeologlar Enheduanna'nın hayatına dair başka kaynaklar da keşfettiler. Bunlar arasında hizmetkarlarına ait silindir mühürler ve ithaf yazısıyla işlenmiş bir alçıtaşı kabartma bulunmaktadır.  Enheduanna Diski,  1927 yılında İngiliz arkeolog Sir Charles Leonard Woolley ve kazı ekibi tarafından keşfedilmiştir.

Disk,  antik çağda atılmış ve görünüşe göre tahrip edilmişti , ancak parçalar kazılar yoluyla kurtarıldı ve yazarı tasvir eden sahne başarıyla yeniden oluşturuldu. Sahne, rahibenin çalışmasını tasvir ediyor: üç erkek hizmetkarıyla birlikte, bir sürahiden dökülen bir adak sunumunu izliyor. Enheduanna, resmin merkezinde yer almakta olup, bakışları dini sunağa odaklanmış ve eli dindarlık ifadesiyle yukarı kaldırılmıştır. Disk üzerindeki resim, başlık ve fırfırlı elbise giyen rahibenin dini ve sosyal statüsünü vurgulamaktadır.

Kaynak:Biyografiler.com