Endonezyalı siyasetçi ve bağımsızlık hareketi lideri. Sukarno, Endonezya'nın bağımsızlığını Muhammed Hatta ile birlikte 17 Ağustos 1945'te ilan etti ve ülkenin ilk devlet başkanı oldu. 1945-1967 yılları arasında devlet başkanlığı yapan Sukarno, Endonezya'nın kuruluş sürecinin başlıca siyasi figürlerinden biri ve Bağlantısızlar Hareketi'nin oluşumuna katkıda bulunan liderler arasındaydı.

Sukarno, 6 Haziran 1901 tarihinde Surabaya, Doğu Cava, Hollanda Doğu Hint Adaları'nda doğdu. Doğduğunda kendisine Kusno Sosrodihardjo adı verildi; çocukluğunda geçirdiği hastalığın ardından adı Sukarno olarak değiştirildi. Babası Cava kökenli Müslüman bir öğretmen olan Raden Soekemi Sosrodihardjo, annesi ise Bali kökenli Hindu Ida Ayu Nyoman Rai idi. Halk arasında özellikle “Bung Karno” adıyla tanındı.

Çocukluğu ve Eğitimi

Sukarno, ilk öğreniminin ardından Mojokerto'daki Avrupa İlkokulunda eğitim gördü. Daha sonra Surabaya'daki Hogere Burgerschool'a devam etti. Burada babasının arkadaşı ve Sarekat Islam'ın önde gelen isimlerinden Ömer Said Tjokroaminoto'nun evinde kaldı. Bu çevre, onun milliyetçilik ve sömürge karşıtı düşüncelerinin şekillenmesinde etkili oldu.

1921 yılında Bandung'daki Technische Hoogeschool te Bandoeng'da, daha sonra Bandung Teknoloji Enstitüsü adını alan yükseköğretim kurumunda inşaat mühendisliği öğrenimine başladı. Öğrencilik yıllarında siyaset, milliyetçilik, İslamcılık, sosyalizm ve Marksizm üzerine yoğun biçimde okudu. Algemeene Studieclub adlı siyasi tartışma grubunun kuruluşunda yer aldı. 1926 yılında mühendislik eğitimini tamamladı.

Mezuniyetinin ardından bir arkadaşıyla birlikte Bandung'da mühendislik ve mimarlık bürosu açtı. Bununla birlikte giderek daha fazla siyasetle ilgilenmeye başladı ve milliyetçilik, İslam ve Marksizm gibi farklı düşünce akımlarını Endonezya'nın bağımsızlığı hedefi çevresinde birleştirmeye çalışan yazılar kaleme aldı.

Bağımsızlık Mücadelesi

Sukarno, Temmuz 1927 tarihinde Endonezya Milliyetçi Partisi'ni (Partai Nasional Indonesia - PNI) kurdu. Hollanda sömürge yönetiminden bağımsızlığı savunan parti kısa sürede büyüdü ve Sukarno da bağımsızlık hareketinin önde gelen isimlerinden biri haline geldi.

Sömürge yönetimine karşı yürüttüğü siyasi faaliyetler nedeniyle Hollanda makamlarınca tutuklandı. 1930 yılında yargılanırken yaptığı ve daha sonra Indonesia Menggugat adıyla tanınan savunmasında sömürge yönetimini eleştirdi. Hapis cezasının ardından serbest bırakıldı ancak siyasi faaliyetlerine devam etmesi üzerine 1933 yılında yeniden tutuklandı. Önce Flores'e, daha sonra Sumatra'daki Bengkulu'ya sürgün edildi.

Japon İşgali Dönemi

Japonya'nın 1942 yılında Hollanda Doğu Hint Adaları'nı işgal etmesiyle Hollanda sömürge yönetimi sona erdi ve Sukarno sürgünden çıktı. Japon işgal yönetimi, halk üzerindeki etkisinden yararlanmak amacıyla Sukarno ve diğer milliyetçi liderlerle iş birliği yaptı.

Sukarno, II. Dünya Savaşı sırasında Japon yönetimiyle iş birliği yaparak bağımsızlık hedefini ilerletmeye çalıştı. Bununla birlikte Japon işgal yönetimi milyonlarca Endonezyalıyı “romuşa” olarak adlandırılan zorunlu çalışma sistemine dahil etti. Sukarno'nun Japon yönetimiyle yaptığı iş birliği, daha sonraki yıllarda hayatının en tartışmalı dönemlerinden biri oldu.

Pancasila ve Endonezya'nın Bağımsızlığı

Sukarno, 1 Haziran 1945 tarihinde Bağımsızlık Hazırlıkları Araştırma Komitesi önünde yaptığı konuşmada daha sonra bağımsız Endonezya'nın devlet felsefesinin temelini oluşturacak “Pancasila” kavramını ortaya koydu. Pancasila; milliyetçilik, insancıllık, demokrasi, sosyal adalet ve tek Tanrı'ya inanç ilkeleri çevresinde şekillendi.

Japonya'nın 15 Ağustos 1945'te teslim olmasının ardından Sukarno ve Muhammed Hatta, 17 Ağustos 1945 tarihinde Cakarta'da Endonezya'nın bağımsızlığını ilan etti. Sukarno bağımsız Endonezya'nın ilk devlet başkanı, Hatta ise ilk devlet başkanı yardımcısı oldu.

Endonezya'nın İlk Devlet Başkanı

Bağımsızlık ilanının ardından Hollanda, Endonezya üzerindeki sömürge yönetimini yeniden kurmaya çalıştı. Hollanda ve Müttefik kuvvetlerinin Cakarta'daki baskısının artması üzerine cumhuriyet yönetiminin merkezi Yogyakarta'ya taşındı. Sukarno, bağımsızlık mücadelesinin siyasi liderliğini burada sürdürdü.

19 Aralık 1948 tarihinde Hollanda kuvvetleri Yogyakarta'yı işgal etti ve Sukarno ile hükümetin diğer önde gelen isimlerini tutukladı. Sukarno Bangka Adası'na gönderildi. Endonezya'daki silahlı direniş ve artan uluslararası baskının ardından Hollanda ile görüşmeler yeniden başladı.

1949 yılında düzenlenen Lahey Yuvarlak Masa Konferansı'nın ardından Hollanda, 27 Aralık 1949 tarihinde Endonezya'nın egemenliğini resmen devretti. Sukarno böylece bağımsızlığı uluslararası alanda tanınan Endonezya'nın devlet başkanı olarak görevini sürdürdü.

Güdümlü Demokrasi Dönemi

1950'li yıllarda Endonezya çok partili parlamenter sistemle yönetildi. Siyasi istikrarsızlık ve sık hükümet değişikliklerinin yaşandığı bu dönemde Sukarno, parlamenter sistemin ülkenin koşullarına uygun olmadığını savunmaya başladı.

5 Temmuz 1959 tarihinde yayımladığı kararnameyle 1945 Anayasası'nı yeniden yürürlüğe koydu ve “Güdümlü Demokrasi” olarak adlandırılan yönetim dönemini başlattı. Bu sistemde devlet başkanının yetkileri genişlerken Sukarno, ordu ile Endonezya Komünist Partisi arasındaki siyasi dengeyi korumaya çalıştı.

Sukarno, dış politikada sömürgeciliğe karşı bir çizgi izledi. 1955 yılında düzenlenen Bandung Konferansı'nın önde gelen liderlerinden biri oldu. Konferans, Asya ve Afrika'daki yeni bağımsız devletlerin uluslararası siyasette ortak hareket etme çabalarında ve daha sonra şekillenen Bağlantısızlar Hareketi'nin gelişiminde önemli bir aşama oluşturdu.

Batı Yeni Gine konusunda Hollanda ile yaşanan anlaşmazlık Sukarno döneminin önemli dış politika meselelerinden biri oldu. Bölge 1963 yılında Endonezya yönetimine geçti. Aynı dönemde Sukarno'nun dış politikası giderek Batılı ülkelerden uzaklaşarak Çin ve Sovyetler Birliği'ne yakınlaştı. Endonezya, Malezya'nın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne seçilmesini protesto ederek Ocak 1965'te Birleşmiş Milletler'den çekildi.

30 Eylül Hareketi ve İktidardan Uzaklaştırılması

30 Eylül 1965 gecesi Endonezya ordusunun bazı üst düzey generallerinin öldürüldüğü bir darbe girişimi yaşandı. Girişimin bastırılmasının ardından General Suharto ordunun denetimini güçlendirdi. Endonezya Komünist Partisi darbe girişiminden sorumlu tutuldu ve ülke genelinde komünistlere, komünist olduğu düşünülenlere ve çeşitli toplumsal gruplara yönelik geniş çaplı şiddet olayları başladı. Bu süreçte yüz binlerce insanın öldürüldüğü tahmin edilmektedir.

Sukarno'nun siyasi gücü bu gelişmelerden sonra hızla azaldı. 11 Mart 1966 tarihinde imzaladığı ve “Supersemar” olarak bilinen emirle General Suharto'ya düzeni sağlamak için geniş yetkiler verildi. Suharto bu yetkileri kullanarak devlet yönetimindeki kontrolünü artırdı.

Mart 1967 tarihinde Geçici Halk Danışma Meclisi Sukarno'nun devlet başkanlığı yetkilerini geri aldı ve Suharto'yu devlet başkan vekili olarak görevlendirdi. Böylece Sukarno'nun 1945'te başlayan devlet başkanlığı dönemi sona erdi. Suharto ertesi yıl resmen devlet başkanı seçildi.

Ailesi ve Evlilikleri

Sukarno'nun özel hayatında birden fazla evlilik yaptı. İlk eşi, siyasi akıl hocası Ömer Said Tjokroaminoto'nun kızı Siti Oetari idi. 1921 yılında evlendiler ve 1923 yılında ayrıldılar.

1923 yılında kendisinden yaşça büyük olan Inggit Garnasih ile evlendi. Yaklaşık yirmi yıl süren bu evlilikten biyolojik çocukları olmadı; çift Ratna Djuami ve Kartika adlı iki çocuğu evlat edindi. Sukarno ile Inggit Garnasih 1943 yılında boşandı.

Sukarno aynı yıl Fatmawati ile evlendi. Fatmawati, Endonezya'nın ilk First Lady'si oldu ve bağımsızlık ilanında kullanılan Endonezya bayrağını dikmesiyle de tanındı. Bu evlilikten Guntur Sukarnoputra, Megawati Sukarnoputri, Rachmawati Sukarnoputri, Sukmawati Sukarnoputri ve Guruh Sukarnoputra dünyaya geldi. Megawati Sukarnoputri, 2001-2004 yılları arasında Endonezya'nın beşinci ve ilk kadın devlet başkanı olarak görev yaptı.

Sukarno daha sonra Hartini ile evlendi ve bu evlilikten Taufan Sukarnoputra ile Bayu Sukarnoputra dünyaya geldi. Eşleri arasında eski adı Naoko Nemoto olan Japonya doğumlu Ratna Sari Dewi Sukarno, Kartini Manoppo, Haryati, Yurike Sanger ve Heldy Djafar da bulunuyordu. Kaynaklarda Sukarno'nun evliliklerinin sayısı ve bazı evliliklerin tarihleri konusunda farklı kayıtlar bulunmaktadır.

Ölümü

İktidardan uzaklaştırılmasının ardından Sukarno'nun hareket özgürlüğü büyük ölçüde sınırlandırıldı ve yaşamının son dönemini gözetim altında geçirdi. Sağlığı giderek kötüleşti.

Sukarno, 21 Haziran 1970 tarihinde Cakarta'daki Gatot Soebroto Ordu Hastanesinde 69 yaşında hayatını kaybetti. Doğu Cava'daki Blitar kentinde annesinin yanına defnedildi.

Sukarno'nun ölümünün ardından Suharto yönetimi döneminde siyasi etkisi sınırlandırılmaya çalışıldı. Daha sonraki yıllarda Endonezya'nın bağımsızlık tarihindeki rolü yeniden ön plana çıktı ve mezarı ülkenin önemli ziyaret yerlerinden biri haline geldi.

Eşleri

Siti Oetari
Inggit Garnasih
Fatmawati
Hartini
Kartini Manoppo
Ratna Sari Dewi Sukarno (Naoko Nemoto)
Haryati
Yurike Sanger
Heldy Djafar

Çocukları

Guntur Sukarnoputra
Megawati Sukarnoputri
Rachmawati Sukarnoputri
Sukmawati Sukarnoputri
Guruh Sukarnoputra
Taufan Sukarnoputra
Bayu Sukarnoputra
Kartika Sari Dewi Sukarno
Totok Suryawan Sukarnoputra
Ratna Djuami (evlat edinildi)
Kartika (evlat edinildi)