Zeynep Kâmil Hastanesi, Yusuf Kamil Paşa ile eşi Zeynep Kamil Hanım tarafından kendi mülkleri üzerinde, hastalara ücretsiz hizmet vermek amacıyla kurdurulmuş hayır kurumudur. İstanbul’un ilk özel hayır hastanesi olarak kabul edilir ve Üsküdar’ın günümüze kadar kesintisiz hizmet veren en eski sağlık kuruluşudur.

Kuruluşu ve Osmanlı Dönemi

Zeynep Kamil Hanım, Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın kızıdır. 1862 yılında Nuhkuyusu semtinde bulunan bostan tarlası hastane yapılmak üzere satın alınmış; kuruluş tarihi hastanenin ambleminde de 1862 olarak yer almıştır.

Yusuf Kamil Paşa, 1863 yılında Sultan Abdülaziz tarafından sadrazamlığa getirilmiştir. Hastane girişindeki kitabede yer alan “Fîhi şifâun li’n-nâs” (Nahl Suresi, 69. ayet) ibaresi, “Onda insanlar için şifa vardır” anlamını taşır.

Zeynep Kamil Hanım ve Yusuf Kamil Paşa, vefatlarının ardından hastane bahçesinde yaptırdıkları türbeye defnedilmişlerdir.

Cemil Topuzlu Dönemi ve Modernleşme

1896 yılında Zeynep Kamil Hanım’ın kardeşi Abdülhalim Paşa’nın oğlu Sait Halim Paşa, hastaneyi saray hekimi Doktor Cemil Topuzlu Paşa’ya özel cerrahi kliniği olarak tahsis etmiştir.

Cemil Topuzlu döneminde hastane modernize edilmiş; kalorifer sistemi kurulmuş, tıbbi donanım yenilenmiş ve Avusturyalı hemşireler görevlendirilmiştir. Bu dönemde genel cerrahi ameliyatlarının yanı sıra sezaryen operasyonları da gerçekleştirilmiştir.

Cumhuriyet Dönemi

1933 yılında hastane İstanbul Belediyesi’ne devredilmiş; 1935’te doğumevine dönüştürülerek Dr. Eyüp Sabri Aksoy başhekim olarak atanmıştır. 17 yıl süren başhekimliği döneminde hastane kadın doğum ağırlıklı hizmet veren bir sağlık kurumuna dönüşmüştür.

Hastanenin gelişim süreci Dr. Fahri Atabey döneminde hız kazanmıştır. 1952’de başhekimliğe atanmasının ardından ameliyathane binası ile 150 yataklı kadın hastalıkları kliniği ve 200 yataklı çocuk kliniği inşa edilmiştir. Çocuk kliniğinin kurucusu Dr. Ziyaeddin Akbay’dır. Bu yapılar 1958’de hizmete açılmıştır.

1961 yılında Zeynep Kamil Hemşirelik Koleji binası hizmete girmiştir. Fahri Atabey’in 1968’de belediye başkanı seçilmesi üzerine görevden ayrılmasının ardından Dr. Burhanettin Üstünel başhekimliğe atanmış ve 1986 yılına kadar görev yapmıştır.

1982 yılında yapılan anlaşmayla hastanenin yönetimi Sağlık Bakanlığı’na devredilmiştir.

Günümüzdeki Statüsü

Hastane günümüzde T.C. Sağlık Bakanlığı Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi adıyla hizmet vermektedir. Kadın hastalıkları ve doğum, çocuk sağlığı ve hastalıkları ile çocuk cerrahisi alanlarında uzmanlık eğitimi veren bir eğitim ve araştırma hastanesidir.

Zeynep Kamil Hastanesi, hem Osmanlı hayır geleneğinin bir mirası hem de Türkiye’de kadın ve çocuk sağlığı alanında öncü kurumlardan biri olarak tarihsel önemini sürdürmektedir.