Adalet ve Kalkınma Partisi (kısaca AK Parti), Türkiye’de 14 Ağustos 2001 tarihinde kurulmuş olan ve günümüzde de faaliyetlerini sürdüren bir siyasi partidir. Parti, kuruluşundan itibaren Türk siyasal hayatının en etkili aktörlerinden biri olmuş; 2002 genel seçimlerinden itibaren uzun süre iktidarda kalarak ülke yönetiminde belirleyici rol üstlenmiştir. Siyasi yelpazede genellikle muhafazakâr demokrat kimliğiyle ve merkez sağ çizgide konumlandırılmaktadır.

Kuruluş Süreci ve Siyasal Konumlanma

AK Parti, Fazilet Partisi’nin 2001 yılında kapatılmasının ardından, bu parti içinde yer alan reformist kanadın öncülüğünde kurulmuştur. Kurucular arasında Recep Tayyip Erdoğan, Abdullah Gül ve Bülent Arınç gibi isimler bulunmaktadır. Kurucuların bir bölümü daha önce Fazilet Partisi bünyesinde siyaset yapmış olmakla birlikte, parti yöneticileri AK Parti’yi önceki siyasal hareketlerin devamı olarak tanımlamayı reddetmiş ve yeni bir siyasi kimlik vurgusu yapmıştır.

Muhalif çevreler tarafından partinin, Refah Partisi ve Milli Görüş çizgisinin devamı olduğu iddia edilmiş; ancak parti yöneticileri bu değerlendirmeleri kabul etmemiştir. Recep Tayyip Erdoğan’ın kamuoyuna yansıyan “Milli Görüş gömleğini çıkardık” ifadesi, bu yeni konumlanmanın sembolik bir göstergesi olarak değerlendirilmiştir.

Amblem ve Parti Kimliği

Partinin amblemi, ışık saçan bir ampuldür. Bu sembol; aydınlanma, kalkınma ve dinamizm kavramlarını temsil etmektedir. Parti programında demokrasi, ekonomik büyüme, altyapı yatırımları, sosyal politikalar ve uluslararası entegrasyon gibi başlıklar ön plana çıkmıştır.

İktidara Geliş ve Hükûmet Dönemleri

AK Parti, 3 Kasım 2002 genel seçimlerinde %34,63 oy alarak birinci parti olmuş ve Abdullah Gül başkanlığında 58. Cumhuriyet Hükûmeti’ni kurmuştur. O dönemde siyasi yasaklı olan Genel Başkan Recep Tayyip Erdoğan, yapılan anayasa değişikliğinin ardından 8 Mart 2003’te Siirt’te yenilenen seçimlerde milletvekili seçilmiş; 15 Mart 2003’te 59. Cumhuriyet Hükûmeti’ni kurarak başbakanlık görevini üstlenmiştir.

AK Parti, 2007, 2011, Haziran 2015 ve Kasım 2015 genel seçimlerinde de birinci parti olmuş; 2017 yılında yapılan anayasa değişikliği referandumu ile Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi’ne geçilmiştir. 2018 ve 2023 genel seçimlerinin ardından da parti, cumhurbaşkanlığı ve parlamento düzeyinde siyasal etkinliğini sürdürmüştür.

İç Politika ve Reform Süreci

2000’li yılların ilk döneminde gerçekleştirilen reform paketleri kapsamında demokratikleşme, insan hakları ve ekonomik istikrar alanlarında çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. AB’ye tam üyelik hedefi doğrultusunda çıkarılan uyum yasaları, Türkiye’nin hukuk ve kamu yönetimi sisteminde önemli değişiklikler doğurmuştur.

Bununla birlikte, özellikle 2010’lu yıllardan itibaren kuvvetler ayrılığı, basın özgürlüğü ve yargı bağımsızlığı gibi konularda iç ve dış kamuoyunda farklı değerlendirmeler yapılmıştır. AK Parti yönetimi ise bu eleştirilere karşı, güvenlik tehditleri ve istikrar ihtiyacını gerekçe göstererek uygulamaları savunmuştur.

Dış Politika

AK Parti döneminde Türkiye’nin dış politikası, çok boyutlu ve aktif diplomasi anlayışı çerçevesinde şekillenmiştir. ABD ile ilişkiler dönemsel olarak gerilimler yaşasa da stratejik ortaklık çerçevesinde sürdürülmüştür. AB ile üyelik müzakereleri 2005 yılında başlamış, ancak süreç zaman içinde yavaşlamıştır.

Ayrıca Orta Doğu, Balkanlar, Kafkasya ve Afrika ile ilişkilerde daha görünür ve aktif bir dış politika izlenmiş; insani diplomasi, savunma sanayii yatırımları ve bölgesel arabuluculuk girişimleri ön plana çıkmıştır.

Siyasal Eleştiriler ve Tartışmalar

AK Parti, kuruluşundan itibaren farklı ideolojik çevrelerden eleştiriler almıştır. CHP, TKP, ÖDP gibi bazı partiler tarafından laiklik ilkesine aykırı politikalar izlemekle suçlanmış; Saadet Partisi tarafından muhafazakâr tabanın beklentilerini tam karşılamamakla eleştirilmiştir. MHP ile ise dönemsel olarak hem rekabet hem de iş birliği ilişkisi yaşanmıştır.

Parti yöneticileri ise politikalarını “milli irade”, ekonomik kalkınma ve siyasi istikrar çerçevesinde savunmaktadır. AK Parti, 2000’li yıllardan itibaren Türkiye’nin siyasal yapısında, yönetim sisteminde ve toplumsal dinamiklerinde önemli dönüşümlere öncülük eden bir siyasi hareket olarak değerlendirilmektedir.

Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) – Genel Seçim Oy Oranları