Moda tasarımcısı, terzi, haute couture modacısı

20. yüzyıl haute couture modasının önde gelen tasarımcılarından biri; meslektaşlarının “usta” olarak nitelendirdiği İspanyol modacı.

Cristóbal Balenciaga, tam adıyla Cristóbal Balenciaga Eizaguirre, 21 Ocak 1895 tarihinde İspanya'nın Bask Bölgesi'ndeki sahil kasabası Getaria'da işçi sınıfı bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Babası José Balenciaga Basurto balıkçı, annesi Martina Eizaguirre Embil ise terziydi. Babasını 11 yaşındayken kaybetti. Agustina ve Juan adlarında iki kardeşi vardı. Annesinin Casa-Torres Markizleri için çalışması sayesinde küçük yaşta dikiş ve kumaşlarla tanıştı. Casa-Torres Markizi onun yeteneğini destekleyen ve ilk müşterilerinden biri olan kişiler arasındaydı. 1906 yılında Markiz için ilk elbiselerinden birini hazırladığı kaydedilmektedir.

Cristóbal Balenciaga, 1907 yılından itibaren San Sebastián'da yaşamaya başladı. Burada Paris modasıyla bağlantılı terzihane ve moda evlerinde çalışarak terzilik öğrendi. Kumaşın yapısı, kalıp çıkarma, kesim ve dikim teknikleri üzerine edindiği bilgi, daha sonraki tasarım anlayışının temelini oluşturdu.

22 yaşındayken, 1917 yılında San Sebastián'daki Vergara Caddesi'nde C. Balenciaga adıyla ilk moda evini açtı. Kısa süre sonra Lizaso kardeşlerle ortaklık kurarak Balenciaga y Cía şirketini oluşturdu. Ortaklığın sona ermesinin ardından işletmesini kendi adıyla sürdürdü. 1924 yılına gelindiğinde moda evinde 68'i kadın olmak üzere 71 kişi çalışıyordu.

1927 yılında annesi Martina'nın adından esinlenerek Martina Robes et Manteaux adlı ikinci bir marka kurdu; aynı yıl işletmenin adı EISA Costura olarak değiştirildi. EISA adı annesinin soyadı Eizaguirre ile bağlantılıydı. İşlerini daha sonra Madrid'e ve Barcelona'ya taşıyarak genişletti. Madrid moda evi 1933, Barcelona şubesi ise 1935 yılında faaliyete geçti.

İspanya İç Savaşı sırasında ülkedeki koşullar nedeniyle çalışmalarını Paris'e taşıdı. 1937 yılında Avenue George V No. 10'da Paris moda evini açtı ve aynı yıl ilk Paris koleksiyonunu sundu. Paris'e yerleşmesi, dönemin önemli kumaş üreticileri ve haute couture zanaatkârlarıyla doğrudan çalışmasına olanak sağladı. Bundan sonraki kariyerinin merkezi Paris oldu.

Cristóbal Balenciaga, giysinin vücudu sıkıca takip etmesi yerine kumaşın yapısını ve hacmini kullanarak yeni siluetler geliştirdi. 1947 yılında “tonneau” olarak adlandırılan çizgiyi, 1951 yılında belin ön plana çıkarılmadığı yarı oturan silueti, 1953 yılında balon etekleri, 1955 yılında tunik elbiseyi ve 1957 yılında “sack dress” olarak bilinen bol kesimli elbiseyi geliştirdi. 1958 yılında ise baby-doll elbise biçimi üzerinde çalıştı. Bu tasarımlarda bel çizgisinin geri çekilmesi, hacmin sırt ve omuz bölgelerine taşınması ve kumaşın kendi formunun kullanılması belirgindi.

1958'de Fransız hükümeti, Balenciaga'ya moda endüstrisine yaptığı hizmetlerin karşılığı olarak Şövalye rütbesinde Légion d' honneur nişanı verdi.

Cristóbal Balenciaga'nın tasarım sürecinde terzilik bilgisi doğrudan belirleyiciydi. Tasarımlarını yalnızca çizmekle kalmıyor; kalıp çıkarma, kesim ve dikim aşamalarına da hâkim olduğu için modeller üzerinde doğrudan değişiklik yapabiliyordu. Kumaşın ağırlığına ve sertliğine göre biçim oluşturması, özellikle 1950'li ve 1960'lı yıllarda geliştirdiği heykelsi elbiselerde görülüyordu.

Dönemin bazı önemli moda tasarımcıları onun teknik bilgisini açık biçimde övdü. Christian Dior onu kendi kuşağındaki modacılar için bir usta olarak tanımlarken, Hubert de Givenchy haute couture'ün mimarı olarak nitelendirdi. Coco Chanel de Cristóbal Balenciaga'nın giysiyi baştan sona kendi elleriyle hazırlayabilen az sayıdaki gerçek couturier'den biri olduğunu belirtti. Hubert de Givenchy, Cristóbal Balenciaga ile yakın mesleki ilişki kuran tasarımcılardan biriydi.

1960 yılında, Belçika Kralı Baudouin ile evlendiğinde Fabiola de Mora y Aragón için gelinlik tasarladı.

Cristóbal Balenciaga'nın müşterileri arasında Avrupa aristokrasisi, kraliyet ailelerinin üyeleri, Mona von Bismarck ve Jacqueline Kennedy, Grace Kelly, Ava Gardner ve Audrey Hepburn, Gloria Guinness gibi dönemin varlıklı kadınları bulunuyordu. Tasarımlarında İspanyol giyim geleneğinden, dini kıyafetlerden, flamenko giysilerinden ve İspanyol sanatından alınan biçim ve renkleri modern kesimlerle birleştirdi. Siyah rengi yoğun biçimde kullanması, büyük hacimli paltoları, pelerinleri ve bedenden bağımsız duran elbiseleri tasarımlarının bilinen özellikleri arasındaydı.

1960'larda hazır giyim endüstrisinin büyümesiyle haute couture sektörünün yapısı değişmeye başladı. Cristóbal Balenciaga seri üretime dayalı prêt-à-porter sistemine yönelmek yerine moda evlerini kapatma kararı aldı. 1968 yılında Paris, Madrid, Barcelona ve San Sebastián'daki moda faaliyetlerini büyük ölçüde sona erdirerek emekliye ayrıldı.

Cristóbal Balenciaga, emekliliğinin ardından çok az tasarım yaptı. Bunların arasında 1972 yılında diktatör Francisco Franco'nun torunu Carmen Martínez-Bordiú'nun Alfonso de Borbón ile evliliği için hazırladığı gelinlik de bulunuyordu. Martínez-Bordiú'nun elbisesi Balenciaga'nın son haute couture çalışması oldu. Aynı yıl, 23 Mart 1972 tarihinde İspanya'nın Alicante bölgesindeki Xàbia'da 77 yaşında kalp krizinden hayatını kaybetti. Cenazesi doğduğu yer olan Getaria'ya götürülerek burada defnedildi.

Cristóbal Balenciaga'nın ölümünden sonra kendi adını taşıyan Balenciaga moda markası farklı sahipler ve tasarımcılar altında yeniden faaliyete geçti. Tasarımcının yaşamı ve çalışmalarına adanan Cristóbal Balenciaga Müzesi ise 7 Haziran 2011 tarihinde doğduğu Getaria'da açıldı. Müzenin koleksiyonu Cristóbal Balenciaga'nın giysileri, kişisel eşyaları ve mesleki arşivini kapsayan binlerce parçadan oluşmaktadır.

Cristóbal Balenciaga, eşcinseldi, ancak cinselliğini hayatı boyunca gizli tuttu. Hayatının aşkı ve uzun süreli partneri, onu kurmasına ve finanse etmesine yardımcı olan Fransız-Polonyalı milyoner Władzio Jaworowski d'Attainville idi. D'Attainville 1948'de öldüğünde, Balenciaga o kadar yıkılmıştı ki işi kapatmayı düşündü. D'Attainville'in ölümünden sonraki bir sonraki koleksiyonu, onun kaybının yasını tutmak için tamamen siyah olarak tasarlandı.

Bugün Balenciaga moda evi, Cedric Charbit'in yönetimi altında ve Kering grubunun mülkiyetinde devam etmektedir.